Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Slob wil greep op bur­ger­schaps­les: 'Er is te veel vrijheid'

Democratie

Gerrit-Jan Kleinjan

Arie Slob op het Binnenhof. © ANP
Interview

Minister Slob wil scholen verplichten les te geven over door hem bepaalde thema's. 'Er is nu te veel vrijheid.'

Leerlingen op basis- en middelbare scholen moeten straks allemaal les krijgen over democratie, vrijheid, mensenrechten en de rechtsstaat. Het zogeheten burgerschapsonderwijs is op dit moment weliswaar verplicht maar te vrijblijvend, vindt minister Slob (ChristenUnie). Verder wordt het voor de Inspectie van het Onderwijs gemakkelijker om in te grijpen als een school ideeën onderwijst die niet stroken met de democratische rechtsorde.

Lees verder na de advertentie

Op dit moment staat niet in de wet hoe de lessen burgerschapsonderwijs eruit moeten zien. Scholen organiseren excursies, projecten en debatbijeenkomsten, maar volgens de minister ontbreekt het aan samenhang tussen al die lessen en activiteiten.

Kinderen krijgen niet van­zelf­spre­kend vanuit huis kennis en respect mee voor de basiswaarden van onze samenleving

Minister Slob

Ingrijpen

Als Slobs plannen worden doorgevoerd, krijgt de Onderwijsinspectie betere mogelijkheden om in te grijpen als een school in een les burgerschapsvorming bijvoorbeeld de gelijkheid tussen mannen en vrouwen in twijfel trekt. Nu kan de inspectie een school alleen aanspreken als er helemaal niets aan burgerschap wordt gedaan, omdat nergens in de wet staat wat een school moet onderwijzen. Dat is te mager, aldus Slob, want in zijn ogen is het vak belangrijker dan ooit.

Op dit moment sluit het burgerschapsonderwijs volgens hem niet goed aan bij de maatschappelijke ontwikkelingen. ‘Kinderen worden immers niet geboren met een democratisch gen en krijgen niet vanzelfsprekend vanuit huis kennis en respect mee voor de basiswaarden van onze samenleving’, schrijft Slob in een toelichting bij het wetsvoorstel. Slob toont zich daarin opmerkelijk pessimistisch. ‘De huidige situatie van toenemende spanningen en afnemende binding onderstreept de noodzaak van een prominentere positie van burgerschap in het lesprogramma van het primair en voortgezet onderwijs.’

Slob sluit aan bij recent onderzoek, waaruit blijkt dat in Nederlandse schoolklassen kennis van de democratie verhoudingsgewijs laag is. Nederlandse leerlingen weten minder over democratie, rechtsstaat en mensenrechten dan hun leeftijdsgenoten in omringende landen, bleek eind 2017 uit een grootschalig internationaal onderzoek onder scholieren in Europa.

Scholen mogen niet zomaar alles tegen leerlingen zeggen met een beroep op hun le­vens­over­tui­ging

De haperende democratische gezindheid heeft volgens de ChristenUnie-minister onder meer te maken met het afkalven van sociale verbanden zoals kerken en verenigingen, individualisering en de komst van migranten uit landen zonder democratische traditie.

Duidelijke doelen

Slob belooft dat hij niet aan de onderwijsvrijheid zal morrelen. Scholen behouden de ruimte om zelf te bepalen hoe hun lessen eruitzien. Tegelijkertijd waarschuwt hij dat scholen met een beroep op hun levensovertuiging, zoals christelijke of islamitische, niet zomaar alles tegen leerlingen mogen zeggen, bijvoorbeeld waar het gaat over de gelijkwaardige positie van vrouwen en homoseksuelen.

De aanscherping van de onderwijswet maakt onderdeel uit van de zogeheten curriculumherziening, een modernisering van de lessen op scholen. In het regeerakkoord viel vorig jaar al te lezen dat de doelen van het burgerschapsonderwijs duidelijker omschreven moeten worden. Met dit wetsvoorstel geeft Slob invulling aan die afspraak.

Over inhoud en doel van burgerschapsonderwijs wordt al heel wat jaren gesproken. In de wet werd in 2010 vastgelegd dat scholen zorg dragen voor de ontwikkelingen van ‘actief burgerschap’ en ‘sociale integratie’. Ook werd toen bepaald dat leerlingen ‘kennis hebben en kennismaken met verschillende achtergronden en culturen van leeftijdsgenoten’. Van les in democratie en rechtsstaat was tot nog toe geen sprake.

Slob maakt het voorstel om de onderwijswet aan te scherpen vandaag bekend. Tegelijkertijd start de minister een internetconsultatie, zodat iedereen kan meepraten over de ideeën.

© ANP

Minister Slob zegt dat hij scholen niet wil vertellen wat ze moeten doen. Hij wil ze wel richting geven.

Meer en verplicht onderwijs over democratie, rechtsstaat en gelijkheid is nodig, vindt onderwijsminister Arie Slob. Scholieren weten volgens hem nu te weinig over de grondrechten.

Wij zijn in Nederland op het gebied van deze vaardigheden veel te vrijblijvend geweest

Tot nu toe zijn scholen vrij hoe ze burgerschapslessen geven. U breekt hiermee. Waarom?

“Nederlandse scholieren hebben ten opzichte van hun leeftijdsgenoten in de ons omringende landen weinig kennis van de basisprincipes van democratie en rechtsstaat. Wij scoren echt slecht, dat baart mij zorgen. Wij zijn in Nederland op het gebied van deze vaardigheden veel te vrijblijvend geweest.”

Scholen hebben vaak het gevoel dat ze van alles moeten van Den Haag. Nu komt dit er ook nog bij.

“Inderdaad, scholen hebben veel op hun bordje. Maar de wettelijke opdracht voor het burgerschapsonderwijs is nu te vaag. Dat geven scholen zelf ook aan, merk ik in gesprekken. ‘Geef ons regels, dan weten wij ook waar we aan toe zijn’, hoor ik. Ook de Onderwijsinspectie kan op dit moment niet ingrijpen. Ook al geven scholen maar één les over burgerschap, dan hebben ze in de huidige situatie al voldaan aan de wet. Dat is echt te weinig. Met deze wetswijziging kan dat niet meer. Het wetsvoorstel geeft de inspectie ook criteria om te handhaven.”

Het uitdragen van de basiswaarden van de democratische rechtsstaat, dat is wat we van scholen vragen

Christelijke scholen vinden dat de politiek te veel de klas in komt. In hoeverre staat uw voorstel op gespannen voet met de vrijheid van onderwijs?

“Ik treed niet in de vrijheid van scholen om het onderwijs in te richten zoals zij het willen. Er is een kern van wat leerlingen moeten kennen en kunnen. Ik wil alleen richting geven waaraan de inhoud moet voldoen. Tegelijkertijd houden scholen ruimte om keuzes te maken in hun lesaanpak, methodes en leermiddelen. Die vrijheid houden ze zonder meer. Zolang scholen maar wel fundamentele waarden en vrijheden respecteren en onderwijzen.”

Maar mogen christelijke en islamitische scholen nog zelf bepalen hoe ze voorlichting geven over homoseksualiteit?

“De universele rechten van de mens en de grondwet moeten leidend zijn. Het uitdragen van de basiswaarden van de democratische rechtsstaat, dat is wat we van scholen vragen. Een belangrijke basiswaarde in het onderwijs is dat mensen verschillend mogen zijn en dat we respect moeten hebben voor elkaar.”

Het Wilhelmus volgt later

Het wetsvoorstel van Slob staat los van het voornemen van het kabinet dat schoolkinderen de Tweede Kamer en het Rijksmuseum moeten bezoeken en het Wilhelmus dienen te leren. ‘Het wetsvoorstel gaat specifiek over de basisvoorwaarden van burgerschapsvorming’, zegt Slob. 

Daarnaast is er een grootscheepse modernisering van het hele lesprogramma gaande. Docenten, schoolbestuurders en anderen uit het onderwijs spreken in zogeheten ‘ontwikkelteams’ over deze veranderingen.

Hun advies, dat ook zal gaan over burgerschapsvorming, wordt in 2019 aan de minister overhandigd.

Lees ook: 

Met alleen een bezoek aan de Tweede Kamer leert een scholier geen democratie

Nederlandse leerlingen weten minder over democratie, politiek en rechtsstaat dan scholieren uit landen die goed met Nederland te vergelijken zijn, bleek vorig jaar uit onderzoek. Anke Munniksma was namens de Universiteit van Amsterdam betrokken bij dit onderzoek en legt uit wat er aan de hand is.

Deel dit artikel

Kinderen krijgen niet van­zelf­spre­kend vanuit huis kennis en respect mee voor de basiswaarden van onze samenleving

Minister Slob

Scholen mogen niet zomaar alles tegen leerlingen zeggen met een beroep op hun le­vens­over­tui­ging

Wij zijn in Nederland op het gebied van deze vaardigheden veel te vrijblijvend geweest

Het uitdragen van de basiswaarden van de democratische rechtsstaat, dat is wat we van scholen vragen