Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Rutte probeert in Straatsburg 'Mr No'-imago van zich af te schudden

Democratie

Christoph Schmidt

Mark Rutte spreekt het Europarlement in Straatsburg toe. © AFP

Dat alles relatief is, werd maar weer eens bewezen tijdens de toespraak die premier Rutte vanmorgen hield in het Europees Parlement in Straatsburg. 

Hij was de zevende in de rij regeringsleiders die dit jaar in dat parlement hun visie op de EU mochten etaleren, en vergeleken met zijn voorgangers (uit onder meer Ierland, Frankrijk en Luxemburg) was Rutte ronduit eurokritisch. Toch was bijna iedereen het erover eens dat dit Rutte's meest pro-Europese toespraak ooit was.

Lees verder na de advertentie

"Ik moet zeggen dat mijn persoonlijke mening over het belang van de EU zich door de jaren heen heeft ontwikkeld", zo begon de VVD-premier zijn praatje van ongeveer twintig minuten. "Louter het feit dat we samenwerken, dat we zijn ingebed in deze Unie, maakt ons sterker, veiliger en efficiënter. Ik ben de Unie in toenemende mate in dat licht gaan zien." En, even later: "Voor Nederland is het EU-lidmaatschap vanzelfsprekend."

Ik moet zeggen dat mijn mening over het belang van de EU zich door de jaren heen heeft ontwikkeld

Premier Rutte

Die boodschap lijkt te passen in de trend dat pro-Europese gevoelens weer mogen in Den Haag, wat begin deze maand al te merken was aan het CDA-congres en aan uitspraken van ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers in een vraaggesprek met deze krant.

Na zijn vorige Europa-speech in Berlijn, op 2 maart, kreeg Rutte door de kritische buitenwacht nog het etiket opgeplakt van 'Mister No', de boekhouder die vindt dat de EU geen cent te veel mag kosten en zich geen gekke ideeën in het hoofd moet halen. Daarmee werd hij ideologisch gezien recht tegenover de Franse president Macron geplaatst, de nieuwkomer met de brede vergezichten en de hervormingsdrang.

In Straatsburg deed de Nederlandse premier een poging om van dit imago af te komen. Waar hij in voorgaande jaren nogal eens hamerde op louter het economische belang van Europese samenwerking, schetste hij nu een wat breder beeld.

Relevanter

Daarbij ging het vooral om de gevaren en onzekerheden van buitenaf, die de EU relevanter zouden maken dan ooit. "Recente ontwikkelingen maken duidelijk dat we onze manier van leven, onze manier van zakendoen en de manier waarop wij internationale betrekkingen onderhouden niet voor lief kunnen nemen."

Rutte sprak opnieuw sterk afkeurend over het optreden van Rusland in de MH17-zaak, en dankte zijn Europese bondgenoten voor hun steun in die opstelling. Ook de Amerikaanse president Trump werd in het rijtje externe gevaren geplaatst, met zijn terugtrekking uit internationale verdragen en het opleggen van importtarieven op staal en aluminium. "Zelfs de relatie met onze belangrijkste bondgenoot is niet langer vanzelfsprekend."

Applausje

Zoals afgesproken in het regeerakkoord van Rutte-III brak de premier opnieuw een lans voor een ambitieuzer Europees milieubeleid om de doelstellingen uit het klimaatakkoord van Parijs te halen. De uitstoot van broekasgassen zou in 2030 niet met 40 procent moeten zijn gedaald vergeleken met 1990, zoals in 2014 in EU-verband afgesproken, maar met 55 procent. Met dat pleidooi oogstte Rutte zijn eerste applausje in Straatsburg.

Los van deze pro-Europese elementen bouwde Rutte toch ook wel weer ruimte in voor zijn bekende repertoire van kritische noten aan het adres van Brussel. De belangrijkste daarvan is de gebrekkige vervolmaking van de interne markt, vooral in de dienstensector, waarmee de EU-economieën naar schatting een biljoen euro aan efficiëntiewinst zouden laten liggen.

Ook de bekende Nederlandse standpunten over hervormingen aan de eurozone kwamen voorbij. Die moeten volgens Rutte bescheiden blijven: de hervormingsplicht om de financiële huishouding op orde te krijgen, ligt vooral bij de lidstaten zelf, vindt hij. Over de komende EU-meerjarenbegroting: "Voor Nederland is het logisch dat die moet krimpen na de brexit." Die opvatting kenden we ook al.

Inhoudelijk bezien waren de verschillen met de Berlijn-toespraak niet eens zo heel groot, maar in toon en nuances waren er wel degelijk wat andere accenten.

In het daaropvolgende, urenlange debat kreeg Rutte veel lof, maar toch ook de nodige kritiek op een paar punten die hij niet had genoemd. Zoals verwacht werd hij vooral vanaf de linkerflank aangevallen op het Nederlandse fiscale beleid, dat ondanks eerdere beloften nog steeds belastingontwijking door multinationals mogelijk zou maken.

Belastingpiraat Nederland

Fractieleider Ska Keller van de Europese Groenen vond het niet eerlijk dat Rutte aan de ene kant EU-landen opriep om hun financiën op orde te brengen, terwijl Nederland diezelfde landen langs de andere kant berooft van belastinginkomsten. Keller parodieerde Rutte's stokpaardje 'minder is meer' met de uitspraak 'minder belastingconcurrentie is meer'. Paul Tang (PvdA) voegde daaraan toe: "Belastingpiraat Nederland steelt winstbelasting van andere landen".

Veel andere Europarlementariërs vonden dat Rutte zijn kritiek over de EU niet tot 'Brussel' moest richten, maar tot zijn ambtgenoten en ministers in de Raad. Daar blijven volgens hen immers de meeste dossiers hangen in besluiteloosheid.

Een grappig detail in het hele debat ging over taal. Zowel Rutte als eerste vicevoorzitter Timmermans van de Europese Commissie bediende zich van begin tot eind van het Engels. "We kunnen gewoon Nederlands spreken hier hoor, we hebben uitstekende tolken", zei ChristenUnie/SGP-Europarlementariër Peter van Dalen.

Van alle elf Nederlandse Europarlementariërs die vandaag het woord voerden, bedienden tien zich van de Nederlandse taal. Enige uitzondering: delegatieleider Marcel de Graaff van de PVV (partijslogan: 'Nederland weer van ons'). Die sprak Engels.

De Engelstalige speech van Rutte is inmiddels verschenen op de officiële website van de Nederlandse overheid - zonder vertaling.

Deel dit artikel

Ik moet zeggen dat mijn mening over het belang van de EU zich door de jaren heen heeft ontwikkeld

Premier Rutte