Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Roemer wil geloofwaardigheid behouden

Home

Nicole Besselink en Bart Zuidervaart

SP-leider Emile Roemer spreekt op het Binnenhof met journalisten na overleg met informateur Herman Tjeenk Willink. © ANP

De SP kan zich weer opmaken voor een verblijf in de oppositiebankjes van de Tweede Kamer, net als de afgelopen 23 jaar. Tot teleurstelling van de meer pragmatisch ingestelde SP'ers.

Toen de SP in januari besloot de naam van haar verkiezingsprogramma te veranderen, moet dat een deel van de achterban heel even hoopvol hebben gestemd. 'Nu wij' verdween in de prullenbak, die kreet zou te 'calimero-achtig' zijn. Het meer assertieve 'Pak de macht' verscheen de rest van de campagne op posters, vlaggen en flyers. Was dit, na ruim twintig jaar oppositie voeren, een openlijke flirt met de Trêveszaal op het Binnenhof?

Lees verder na de advertentie

Die hoop is snel weer vervlogen. Een paar dagen na de naamswisseling deed partijleider Emile Roemer op het congres in Tilburg een heldere belofte. "Als progressief Nederland Rutte uit het Torentje wil, dan moeten we vooraf eerlijk en duidelijk zijn", oreerde de partijleider. "Wij spreken vandaag met elkaar af: aan een kabinet met de VVD doet de SP niet mee." Op verkiezingsavond zou blijken dat Roemer met deze uitspraak de twee grootste partijen van het land opzij heeft gezet. Al eerder sloot hij de PVV uit van samenwerking.

Nu, drie maanden na de verkiezingen, is die VVD-blokkade de socialisten fataal geworden. Informateur Herman Tjeenk Willink gooide deze week de deur dicht voor alle coalitievarianten waar de SP deel van uitmaakt. De door Roemer gedroomde centrum-linkse variant (CDA, D66, GroenLinks, SP, PvdA met ChristenUnie, Partij voor de Dieren of 50Plus) noemde Tjeenk Willink donderdag 'getalsmatig niet stabiel'. 

De leider van het CDA, die in dit scenario premier zou moeten worden, sprak twee weken geleden gekscherend over 'Buma en de Zeven Dwergen'. Met andere woorden: dit sprookje leeft alleen voort in het hoofd van Roemer.

Door gesprekken met VVD, CDA en D66 te blijven weigeren, heeft Roemer de kans laten liggen dichter bij een kabinet te komen dan voorganger Jan Marijnissen in 2006

Daarmee staat de SP na 23 jaar in de Tweede Kamer opnieuw buitenspel, en dat tijdens een formatie waarin er meer dan ooit naar de socialisten werd gelonkt. Bij elke impasse riepen VVD, CDA en D66 de SP op te komen praten bij de informateur.

Om de drempel voor Roemer te verlagen, opperde Pechtold vorige maand zelfs om desnoods met de SP én de PvdA om tafel te gaan zitten. Daarbij zal enig opportunisme hebben meegespeeld: bij elke afwijzing konden de drie partijen Roemer weer verwijten weg te lopen voor de macht.

Hoe het ook zij: door gesprekken met VVD, CDA en D66 te blijven weigeren, heeft Roemer de kans laten liggen dichter bij een kabinet te komen dan voorganger Jan Marijnissen in 2006. Marijnissen mocht toen na zijn monsterzege (van 9 naar 25 zetels) bij de informateur aanschuiven voor een paar gesprekken met CDA en PvdA, maar na het uitwisselen van beleefdheden, kon de voorman weer vertrekken. 

Uiteindelijk completeerde de ChristenUnie het vierde kabinet-Balkenende. Die snelle afwijzing van PvdA-leider Wouter Bos is binnen de SP nog altijd een open wond; de socialisten zien er een van de vele bewijzen in dat linkse principes bij de PvdA niet veilig zijn.

Kijk naar Amsterdam. Daar werkt de SP nauw samen met de VVD en heeft de coalitie het beleid aardig op de rails

Eric Smaling, voormalig Tweede Kamerlid en senator namens de SP

Openlijke kritiek op de politieke koers van de SP is zeldzaam - de partij kent een ijzeren discipline - maar niet helemaal afwezig. Eric Smaling, voormalig Tweede Kamerlid en senator namens de SP, begrijpt Roemers voorkeur voor een centrum-links kabinet. "Die heb ik ook. Een neoliberale koers, dat moeten we niet willen. Daarom snapte ik ook goed onze opstelling tijdens de campagne." Tegelijk ziet Smaling nog wel mogelijkheden om aan de onderhandelingstafel te belanden. "We kunnen nu twee dingen doen: die oppositierol accepteren of onze positie alsnog heroverwegen."

Ga terug naar de leden

Smaling heeft de partij een voorstel gedaan: ga terug naar de leden om te praten over de formatie. "De SP kan een ledenraad uitschrijven of een congresje organiseren. Dat is dé manier voor Roemer om een mandaat te vragen voor eventuele coalitiegesprekken." De partij moet, vindt hij, 'op enig moment pragmatisch zijn'. "Er zit nu niet echt veel schot in de formatie. En kijk naar Amsterdam. Daar werkt de SP nauw samen met de VVD en heeft de coalitie het beleid aardig op de rails."

Roemer heeft meermaals verklaard dat hij er voor past 'de scherpe randjes' van een rechts kabinet af te schaven. Dat is volgens de partijleider het maximaal haalbare als de SP zich aansluit bij VVD, CDA en D66. 

Smaling denkt dat er voor de socialisten meer te winnen valt dan dat. De partij zou bij de formatiegesprekken in moeten zetten op een lager eigen risico in de zorg, verhoging van het minimumloon, lagere AOW-leeftijd en huurverlaging. "Daarbij vinden de SP en het CDA elkaar in de aanpak van de krimpregio's. En de SP en D66 wat betreft klimaatafspraken." Smaling wil maar zeggen: een gesprek aan de formatietafel kan niet veel kwaad. De uitkomst hoeft niet hopeloos te zijn.

De voormalige parlementariër, die bij de verkiezingen op plek vijftien van de kandidatenlijst net achter het net viste, heeft vanuit de partij geen reactie ontvangen op zijn voorstel. "Dat hoeft ook niet", betoogt Smaling. "Het was geheel vrijblijvend. Ik strooi af en toe met een adviesje. De SP mag ermee doen wat ze wil natuurlijk."

Farshad Bashir maakte als SP-Tweede Kamerlid de formaties in 2010 en 2012 mee. Beide keren speelde de SP geen rol van betekenis. 'Buitengewoon jammer', noemt Bashir dat. "In het kabinet ben je in feite de kok die de gerechten bereidt. Als Kamerlid moet je maar afwachten welk eten je krijgt voorgeschoteld. Je kunt er hoogstens nog wat peper en zout op doen."

Wat er deze formatie gebeurt, vertelt het oud-Kamerlid, "is een breuk met het verleden. Toen grepen we ook naast de macht, maar we sloten niet op voorhand de VVD uit, zoals nu." Bashir zegt: "Roemer had op zijn minst met Rutte kunnen praten. De conclusie kan dan heel goed zijn dat er te weinig te halen valt, net als nu met GroenLinks is gebeurd. Maar waarom niet proberen? Rutte wil premier blijven. Daar zal hij ook een prijs voor moeten betalen. De SP had kunnen inzetten op de aanpak van belastingontwijking, op afschaffen van het eigen risico, op het verkleinen van de inkomensverschillen. Ik denk dat onze kiezers dat op prijs zouden stellen. En wie weet valt er op miraculeuze wijze toch veel binnen te slepen."

In 2012 is er nog gezegd dat we in principe over alles met bijna alle partijen konden praten. Ook met de VVD.’

Sharon Gesthuizen, voormalig SP-kamerlid

Verbaasd

Sharon Gesthuizen, het in maart vertrokken Kamerlid dat eind 2015 de strijd om het partijvoorzitterschap verloor van Ron Meyer, vertelde onlangs bij tv-programma 'Pauw' dat ze er van had opgekeken toen Roemer de VVD op voorhand blokkeerde. "Ik was daar wel verbaasd over, omdat we de VVD in het verleden niet heel nadrukkelijk hebben uitgesloten. Sterker nog: in 2012 is er nog gezegd dat we in principe over alles met bijna alle partijen konden praten. Ook met de VVD."

Rik Janssen, die als SP-gedeputeerde in Zuid-Holland al sinds 2011 met de VVD bestuurt, vindt de keuze om de VVD landelijk uit te sluiten juist 'buitengewoon verstandig'. "Hebben wij iets te zoeken in een kabinet met de VVD? Nee. In de provincie heb je het over wat meer asfalt of wat meer ov en sluit je een compromis. Landelijk gaat het om het collectief versus zoek het zelf maar uit. Die verschillen zijn te groot. Als we zouden aanschuiven, wordt het kruimelwerk. We gaan niet alles overboord gooien om alsjeblieft te mogen meebesturen. Ik ben ervan overtuigd dat we op termijn gaan regeren, maar dit was niet het moment."

Zo staan Roemer en zijn dertien fractiegenoten nu definitief aan de zijlijn, wederom veroordeeld tot de oppositie. Dat kun je zien als tragisch nu de partij voor het eerst in haar geschiedenis meer zetels bezet dan de eeuwige rivaal, de PvdA. Die moest haar samenwerking met de VVD bekopen met een historisch verlies van 29 zetels en zit nu in de plenaire zaal áchter de SP. Maar zo somber zal Roemer de situatie niet aan zijn achterban uitleggen.

Weliswaar heeft de PvdA met haar negen zetels vooralsnog een steviger onderhandelingspositie in de formatie weten te bedingen dan de SP, Roemer zal erop wijzen dat hij zijn belofte niet met de VVD in zee te gaan - met alle electorale risico's van dien - is nagekomen. Daarmee heeft hij 'het kroonjuweel van de SP', zoals Marijnissen dat in 2006 noemde, in ere gehouden: de geloofwaardigheid van de partij.

Lees ook de column van Hans Goslinga: De formatie toont de tragiek van links



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Door gesprekken met VVD, CDA en D66 te blijven weigeren, heeft Roemer de kans laten liggen dichter bij een kabinet te komen dan voorganger Jan Marijnissen in 2006

Kijk naar Amsterdam. Daar werkt de SP nauw samen met de VVD en heeft de coalitie het beleid aardig op de rails

Eric Smaling, voormalig Tweede Kamerlid en senator namens de SP

In 2012 is er nog gezegd dat we in principe over alles met bijna alle partijen konden praten. Ook met de VVD.’

Sharon Gesthuizen, voormalig SP-kamerlid