Politiek leiderschap draait niet wat u vraagt

democratie

Ger Groot

Lijsttrekker Jan Dijkgraaf van GeenPeil. 'De partij wil de volksvertegenwoordigers reduceren tot een doorgeefluik van de stem des volks.' © anp
Column

Democratie betekent luisteren naar het volk, toch? Filosoof Ger Groot heeft daar zo zijn twijfels over.

Het CDA is tegenstander van referenda en voorstander van het Oekraïne-verdrag van de EU. Toch moet die partij het eerste accepteren en het tweede verwerpen, zo betoogden Armand Schins en Herbert ter Beek dit weekend in deze krant. Ze volgen daarbij partijleider Sybrand Buma, die zich al eerder in die zin heeft uitgelaten. Alleen op die manier heeft de 'D' in de partijnaam werkelijk betekenis en krijgt de democratie waar zij recht op heeft, zo betogen zij.

Die gedachtengang kan zo raar niet zijn, of ze geniet grote populariteit. 'Democratie' betekent: luisteren naar het volk, nietwaar? En het volk heeft zich op 6 april duidelijk uitgesproken. Voor de volksvertegenwoordiging, om te beginnen het CDA, blijft er dan geen andere keus dan de EU een tik op de neus te geven.

Raar is die redenering omdat er in Nederland tegelijkertijd geroepen wordt om leiderschap en visie. Politici moeten helder maken waar zij voor staan. De leidslieden van het land, de minister president in de eerste plaats, moet de koers wijzen die het land te volgen heeft. Diens hardnekkige weigering om zich te wagen aan ijdele 'vergezichten' maakt van het land in de ogen van menigeen al veel te lang een zwalkend schip.

Lees verder na de advertentie

Verwarring

Een politicus kan niet tegelijkertijd luisteren naar het volk en een eigen visie uitdragen

Daarin heeft die menigte gelijk, maar ze heeft die verwarring ook aan zichzelf te danken. Want een politicus kan niet tegelijkertijd luisteren naar het volk en een eigen visie uitdragen. Een volk dat beurtelings van hem het ene en het andere vraagt, brengt hem niet alleen in een onmogelijke positie. Het laat zien zelf niet goed te weten welke rol het spelen wil. Het gevolg daarvan is het 'geschipper'waarmee het CDA (net als het merendeel van de andere partijen) de kool en de geit tracht te sparen - en daarmee zichzelf nóg ongeloofwaardiger maakt dan het toch al was.

Die verwarring begint bij kleine dingen. In het Oekraïense geval bij de ronkende constatering dat 'het Nederlandse volk' zich tegen het verdrag heeft uitgesproken. In werkelijkheid stemde niet meer dan zo'n 20 procent van alle kiesgerechtigden tegen. Maakt niet uit, zeggen de tegenstanders: de kiesdrempel was gehaald en de tegenstem is juridisch geldig. Daar valt weinig tegenin te brengen.

Maar dat formele gelijk slaat bij het anti-kamp om in radicale willekeur wanneer het gaat om de vraag wat van het referendum eigenlijk betekent. 'Raadgevend' noemt de wet het, maar zo wil het anti-kamp niet getrouwd zijn. Je raadpleegt een volk of je raadpleegt het niet - en áls je het doet moet je het serieus nemen: 'nee is nee'- en wilt u, volksvertegenwoordiging, dat maar ter harte nemen!

Doorgeefluik

Dat verraadt niet alleen slappe knieën, en erger: onbegrip van wat een parlementaire democratie eigenlijk is

Afwisselend wel en niet dwingend kijken naar de letter van de wet al naar gelang het uitkomt: zo'n opportunisme maakt zichzelf belachelijk. Maar het CDA gaat er onbekommerd in mee. Het verkiest volgzaamheid boven leiderschap, zelfs wanneer het daarvoor zijn eigen overtuigingen moet loochenen.

Dat verraadt niet alleen slappe knieën, en erger: onbegrip van wat een parlementaire democratie eigenlijk is. Dat menige kiezer er vast van overtuigd is dat een parlement de 'afspiegeling van het volk' moet zijn, liefst in al zijn geledingen en eigenschappen, kun je hem niet kwalijk nemen. Hij heeft jarenlang niets anders horen beweren. Maar dat geachte afgevaardigden, die beter zouden moeten weten, daar zelf ook al door misleid worden is erger.

Nee, zij zitten niet in het parlement om de stem van hun achterban te laten klinken - ook al is er inmiddels een partij die de volksvertegenwoordiger blindelings wil reduceren tot een doorgeefluik van de stem des volks. Zij zitten daar omdat zij door de stemmers de opdracht hebben gekregen het welzijn van het land zo goed mogelijk te behartigen en de kiezer met zijn stem te kennen heeft gegeven hem daarbij te vertrouwen.

'Democratisch' heeft heeft niets te maken met 'naar het volk luisteren

Alleen in zo'n bestel zijn politiek leiderschap en visie mogelijk. Alleen dán kan de politicus zeggen: ik ben die en die en vind dit en dat. Stem op mij als u mij uw vertrouwen waardig acht en ongeveer zo denkt als ik. Zo niet, even goede vrienden, maar stemt u dan a.u.b. op een ander.

Zó zit de logica van het parlementaire stelsel in elkaar en in díe zin mag het 'democratisch' heten. Dat heeft niets te maken met 'naar het volk luisteren'- zoals het kabinet Balkenende-IV na zijn aantreden honderd dagen lang besloot te doen, alsof het pas daardoor kon weten wat het zelf eigenlijk had moeten vinden. Dat werd - terecht - een belachelijke mislukking. Maar de toon was gezet. In de  'u vraagt, wij draaien'-democratie zegt het volk 'zelf wel te kunnen uitmaken' wat het wenst - en ziet tegelijk reikhalzend uitziet naar een leider die hen de weg wijst en zegt wat hij denkt.

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie
Een politicus kan niet tegelijkertijd luisteren naar het volk en een eigen visie uitdragen

Dat verraadt niet alleen slappe knieën, en erger: onbegrip van wat een parlementaire democratie eigenlijk is

'Democratisch' heeft heeft niets te maken met 'naar het volk luisteren