Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Piketty: Eurogroep kan haar gang gaan ten koste van zuidelijke lidstaten

Home

Co Welgraven

Een aantal leden van de eurogroep, met links voorzitter Jeroen Dijsselbloem. © Getty Images

De eurogroep, de 'economische regering' van Europa, kan ongehinderd haar gang gaan ten koste van de zuidelijke lidstaten. Dat stelt de Franse topeconoom Thomas Piketty in een pamflet dat vandaag verschijnt.

Ze noemen het 'de dode hoek van de politieke controle' of 'een democratisch zwart gat': burgers in de negentien EU-landen die de euro kennen, hebben geen enkele invloed op het financiële beleid dat zeker voor de zuidelijke lidstaten zeer strikt is. Het Europees Parlement heeft te weinig bevoegdheden, en de nationale parlementen laten het er ook bij zitten.

Lees verder na de advertentie
Parlementaire controle, ho maar

Dat zwarte gat of die dode hoek moet verdwijnen, schrijft de befaamde Franse econoom Thomas Piketty in het nieuwe boekje 'Naar een democratischer Europa'. Piketty brak een paar jaar geleden internationaal door met het boek 'Kapitaal in de 21e eeuw' waarin hij de ongelijke vermogensverdeling in de wereld aan de kaak stelde. Het werd een ongekende bestseller, opmerkelijk voor een vuistdikke pil met een nogal taaie inhoud. In Nederland was vooral GroenLinks-voorman Jesse Klaver onder de indruk, op zijn initiatief nodigde de Tweede Kamer Piketty uit.

Ditmaal wil Piketty de machtige economische regering van Europa aanpakken. Samen met drie collega's doet hij een voorstel voor een EZ-parlement: de letters EZ staan voor eurozone. Het zou moeten bestaan uit afgevaardigden uit de negentien nationale parlementen, en voor een deel uit Europarlementariërs. In de kleinste variant telt het 105 leden (plus 25 Europarlementariërs), waarbij Nederland vijf zetels mag innemen, in een wat grotere uit 320 (plus 80 Europarlementariërs), met voor ons land vijftien zetels.

Het moet kortom een volwassen tegenspeler worden van de ministers van financiën

De nieuwe instelling moet de eurogroep gaan controleren, het gezelschap van negentien ministers van financiën dat al sinds jaren onder leiding staat van de Nederlandse PvdA'er Jeroen Dijsselbloem. Dit college wordt steeds machtiger maar is ook ondoorzichtig en ongrijpbaar, vinden Piketty en de zijnen. Het functioneert buiten de Europese verdragen om, hoeft geen verantwoording af te leggen, niet aan het Europees Parlement, en niet aan de nationale parlementen. Terwijl de eurogroep een cruciale rol heeft bij het financiële beleid. Zij is daarin de spil. Met de Europese Centrale Bank en de Europese Commissie voert ze soms drastische maatregelen door en legt lidstaten die in de problemen zitten ingrijpende herstelplannen op die in die landen veel weerstand oproepen. Maar parlementaire controle, ho maar.

Het EZ-parlement moet daarin verandering brengen. Het moet veel meer bevoegdheden krijgen dan het 'gewone' Europees Parlement, het moet betrokken worden bij de opstelling van de agenda van de eurogroep, en het mag zelf initiatieven nemen. Het moet kortom een volwassen tegenspeler worden van de ministers van financiën. Een volksvertegenwoordiging die weliswaar niet rechtstreeks gekozen wordt, maar die wel het nodige in de melk te brokkelen heeft.

Tekst loopt door onder afbeelding

Thomas Piketty © AFP

Linkse meerderheid

Het plan speelde al een rol bij de presidentsverkiezingen in Frankrijk dit voorjaar. De socialistische kandidaat Benoît Hamon ging ermee aan de haal. Maar hij was kansloos en haalde niet eens de tweede ronde. De vraag is of Emmanuel Macron, de nieuwe Franse president, het voorstel nieuw leven inblaast.

In veel noordelijke eu-landen is de on­af­han­ke­lijk­heid van de Europese Centrale Bank heilig

Met zijn plan voor een EZ-parlement laat Piketty zijn progressieve achtergrond zien. Hij rekent de lezer voor dat daarin links de meerderheid zou hebben. Althans, dat was het geval in het voorjaar toen zijn boekje in het Frans verscheen. Inmiddels zijn er in Frankrijk verkiezingen geweest waarbij de Parti Socialiste is weggevaagd. En als de Duitse CDU van bondskanselier Angela Merkel over ruim drie weken bij de Bondsdagverkiezingen haar positie weet te versterken ten koste van de SPD, dan verdampt de linkse meerderheid in dat nu nog fictieve EZ-parlement snel.

Maar hoe dan ook, Piketty heeft dus politieke bedoelingen, zeggen zijn critici, en dat is een van de redenen waarom zijn voorstel het zo goed als zeker niet zal halen. 'Rechts' Europa zal er nooit mee akkoord gaan. Bovendien zullen nationale parlementen als de Nederlandse Tweede Kamer er niets voor voelen om een deel van hun bevoegdheden af te staan aan het EZ-parlement.

Er is aangenamer leesvoer te bedenken

Aandacht voor zijn idee

Ook bij het 'gewone' Europees Parlement ligt het plan van de Franse wetenschappers gevoelig. In feite zou je namelijk twee parlementen krijgen; het verschil tussen de negentien eurolanden en de negen landen die de eenheidsmunt niet hebben (na het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU: acht) wordt er alleen maar groter door.

Probleem is ook dat Piketty in subtiele tussenzinnetjes pleit voor politieke controle op het reilen en zeilen van de Europese Centrale Bank, een stokpaardje van de Fransen. De ECB maakt in zijn ogen immers ook deel uit van het bestuur van de eurozone waarop het nieuwe parlement greep zou moeten krijgen. Maar in veel (noordelijke) landen van de EU is dat onbespreekbaar, daar is de onafhankelijkheid van de bank heilig.

Toch is Piketty erin geslaagd aandacht voor zijn idee te krijgen, niet alleen in Frankrijk, maar ook daarbuiten. Dat is opvallend voor een pamflet dat niet meer dan 93 pagina's telt en dat voor de helft bestaat uit een ingewikkeld juridisch betoog en uit dorre verdragsteksten. De vier Fransen hebben namelijk vast maar even het complete verdrag uitgetikt dat nodig is voor de oprichting van een EZ-parlement. Er is aangenamer leesvoer te bedenken.

Maar vriend en vijand geven toe dat Piketty en de zijnen een messcherpe analyse hebben gemaakt van het gebrek aan parlementaire controle op het financiële beleid in de eurozone. De Duitse filosoof Jürgen Habermas heeft het bestuur van de eurozone ooit omschreven als 'een post-democratische autocratie' die in het Europa van 2017 toch niet zou mogen bestaan.

• Gareth Davies is hoogleraar Europees recht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam:

"Ik vind het een simplistisch idee, afkomstig van een econoom. Economen zijn vaak op zoek naar de perfecte, rationele oplossing van een probleem zonder rekening te houden met hoe mensen zich voelen. Maar die perfecte oplossing is er niet als het om de democratie gaat, dat moeten we accepteren.

"Burgers voelen zich al niet verbonden met het 'gewone' Europees Parlement, laat staan dat ze dat gevoel zouden hebben bij dit EZ-parlement. Bovendien hebben we te maken met grote verschillen: de meeste landen in de eurozone hebben een Frans/Italiaanse kijk op de economie: eerst geld uitgeven, daarna zien we wel verder. Noordelijke landen als Finland, Duitsland en Nederland zijn veel strenger. Als die in het EZ-parlement steeds worden overstemd, dan gaat dat fricties geven. Misschien moet de eurogroep minder beleid maken, dan is er ook minder controle nodig. De lidstaten moeten hun financiële zaken niet zomaar uit handen geven."

• Bas Eickhout is delegatieleider van de GroenLinks-fractie in het Europees Parlement:

"Met de kern van Piketty's verhaal ben ik het roerend eens: er is een groot gebrek aan democratische controle op het bestuur van de eurozone. Wij kunnen Jeroen Dijsselbloem wel naar het Europees Parlement halen voor een debat, dat doen we ook wel eens, maar hij hoeft zich niet te verantwoorden. Als hij zegt: 'Dit hebben we besloten in de eurogroep, de groeten', dan kunnen wij daar niets aan doen.

"Over de uitvoering van zijn plan kun je twisten. Waarom een nieuw parlement? Waarom geen aparte commissie in het Europees Parlement die zich met de eurozone gaat bezighouden? En dat van die linkse meerderheid vind ik ook niet zo handig, al hoop ik natuurlijk dat links het in Europa beter doet dan rechts. De verwachting is dat Parijs en Berlijn na de Duitse verkiezingen met plannen komen voor het bestuur van de eurozone, ik mag toch hopen dat ze ook oog hebben voor de parlementaire controle daarop."

• Luuk van Middelaar is hoogleraar Europees recht in Leiden en publiceert volgende maand 'De nieuwe politiek van Europa':

"De vier Fransen leggen de vinger op een reëel probleem, dat hebben we de afgelopen crisisjaren ook wel gezien. Er is in de eurozone een vorm van economische regering ontstaan, maar er staat geen parlement tegenover dat daar greep op heeft.

"Hun analyse is glashelder, er is inderdaad een dode hoek, en wat zij voorstellen, een eurozone-parlement, is een logische en waardevolle gedachte. Maar het zal moeilijk zijn dat te verwezenlijken. Het verzet is groot, zeker in de nationale parlementen: in de Duitse Bondsdag zijn ze mordicus tegen, zij vinden dat zij alleen over belastingen gaan, en niemand anders.

Maar ook in het Europees Parlement worden ze van dergelijke voorstellen bloednerveus, daar hebben ze geen zin in een rivaal op eigen terrein. En het is duidelijk dat Piketty c.s. een socialistische agenda heeft, dat maakt het er niet makkelijker op."

Naar een democratischer Europa Thomas Piketty, Stéphanie Hennette, Guillaume Sacriste, Antoine Vauchez. De Bezige Bij, 12,99 euro.

© TR Beeld

Deel dit artikel

Parlementaire controle, ho maar

Het moet kortom een volwassen tegenspeler worden van de ministers van financiën

In veel noordelijke eu-landen is de on­af­han­ke­lijk­heid van de Europese Centrale Bank heilig

Er is aangenamer leesvoer te bedenken