Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Partizanen van de harde lijn

democratie

Geer Groot Koerkamp

Aan het spoor bij de Oekraïense plaats Bachmoet bewaken vrijwilligersbataljons - met onder anderen de 24-jarige Betsik (links) - de blokkade van rebellengebied. © Geert Groot Koerkamp
Reportage

De blokkade van rebellengebieden in Oekraïne is volgens vrijwillige strijders aan de demarcatielijn zo lek als een mandje. Maakt het de overwinning lastiger?

Een locomotief staat vervaarlijk te sissen op het spoor, de neus in zuidelijke richting. Een berg witte zakken vol puin verspert de doorgang. "Ze starten hem elke dag even op, voor het onderhoud", roept een oudere man met een alpinopet op en een Oekraïens vlaggetje op de borst gespeld. Hij houdt toezicht op de spoorwegovergang.

Lees verder na de advertentie

Naast het spoor staan legertenten en wappert een keur aan Oekraïense en andere vlaggen. "Nee tegen de financiering van terroristen! Aan de handel met de bezetters kleeft bloed", staat met zwarte en rode blokletters op een groot spandoek langs de weg. Er schuin tegenover ligt een met prikkeldraad omgeven tentenkamp, vanwaaruit in camouflagetenue uitgedoste mannen en een enkele vrouw - overwegend oorlogsveteranen - erop toezien dat het treinverkeer met de rebellengebieden in Oost-Oekraïne daadwerkelijk stilligt.

Steeds meer Oekraïners vinden dat je geen zaken kunt doen met de vijand

Het kamp bij Bachmoet is er een van een reeks die door activisten zijn opgezet langs de demarcatielijn die de gebieden onder controle van pro-Russische rebellen scheidt van de rest van Oekraïne. Doel daarvan was het handelsverkeer over en weer een halt toe te roepen, maar dat is nooit gestopt, ondanks een oorlog die sinds het voorjaar van 2014 meer dan 10.000 levens eiste.

Steeds meer Oekraïners vinden echter dat je geen zaken kunt doen met de vijand. Dat doel lijkt goeddeels behaald nu Kiev heeft besloten tot een officiële blokkade, al hebben de activisten er weinig fiducie in dat de rebellengebieden nu ook echt hermetisch zijn afgesloten. Daarnaast eisen zij dat hun eigen regering meer doet om Oekraïense krijgsgevangenen vrij te krijgen uit rebellenhanden.

Stop de handel

"Wij willen dat de handel met de rebellengebieden volledig stopt", zegt de commandant van het kamp, een minzame dertiger in het uniform van het vrijwilligersbataljon Donbas, die als iedereen hier alleen met zijn nom de guerre 'Bogoeslav' in de krant wil. 

"Dankzij die handel koopt onze vijand wapens en kan hij huurlingen betalen. Wij steunen hem dus economisch, en dat is een ramp. Dat kan zo oneindig lang doorgaan, zo kunnen we nooit een punt achter de oorlog zetten. Dan komt er geen overwinning, wat betekent bevriezing van het conflict, een etterende wond. Oekraïne kan geen succesvol land worden zolang die situatie voortduurt."

Dat is ons primaire doel, dat onze kameraden worden vrijgelaten uit krijgs­ge­van­gen­schap

Bogoeslav

De blokkade was vanaf het begin ook bedoeld als drukmiddel om vrijlating af te dwingen van Oekraïense krijgsgevangenen die worden vastgehouden in rebellengebieden. De onderhandelingen daarover gaan de veteranen veel te langzaam. "Dat is ons primaire doel, dat onze kameraden worden vrijgelaten uit krijgsgevangenschap", zegt Bogoeslav. "Veel van onze krijgsgevangenen zitten al een of twee jaar vast, ze zitten in kelders, maar onze overheid negeert het en doet niets." Om hoeveel mensen het gaat, is onduidelijk.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

© Geert Groot Koerkamp

Over en weer

De oorlog heeft enorme schade toegebracht aan de infrastructuur van deze voor Oekraïne cruciale regio. Maar de onderlinge afhankelijkheid van de door de rebellen bezette gebieden en de rest van Oekraïne bleef ondanks de vijandelijkheden onverminderd groot. In de rebellengebieden draaiden tal van Oekraïense fabrieken gewoon door. 

Ze betaalden belasting aan Oekraïne en de werknemers reisden naar het door Kiev gecontroleerde gebied voor hun loon. Grondstoffen als ijzererts en steenkool passeerden per trein over en weer de demarcatielijn. Oekraïense elektriciteitscentrales draaiden als voorheen op antraciet uit de Donbas, alternatieven waren te duur. Staalfabrieken in de rebellengebieden haalden erts uit andere delen van Oekraïne.

De autoriteiten in Kiev praatten niet graag hardop over deze bizarre realiteit, en toen oorlogsveteranen uit de vrijwilligersbataljons Donbas en Ajdar (in de zomer van 2014 opgezet om de Oekraïense strijdkrachten bij te staan) hun blokkades begonnen, raakten ze dan ook een gevoelige snaar.

De regering probeerde met politiegeweld een eind te maken aan een blokkade, maar dat zette kwaad bloed

Bij Bachmoet passeren geen goederentreinen meer sinds de activisten in februari de rails blokkeerden. Alleen een enkele passagierstrein en goederenwagons van een zandgroeve een paar kilometer verderop mogen erdoor. Passerende auto's claxonneren bij wijze van steunbetuiging. De mannen in het kamp steken lachend hun hand op.

De Oekraïense regering probeerde aanvankelijk met politiegeweld een eind te maken aan een van de blokkades, maar dat zette kwaad bloed en leidde tot straatprotesten in Kiev en andere steden. Vooral sinds afgelopen najaar is in Oekraïne de irritatie gegroeid over het actieve economische verkeer van en naar de rebellengebieden. 

In september bleek dat beide partijen in Minsk, in de marge van moeizaam verlopende vredesbesprekingen en onderhandelingen over uitwisseling van gevangenen, wél opvallend gemakkelijk afspraken wisten te maken over steenkoolleveranties.

Gekookte aardappels

"Stelt u zich voor dat België een deel van het Nederlandse grondgebied bezet en op de Nederlanders schiet, zou u dan met België handel willen drijven? Ik denk van niet", zegt de 67-jarige Volodimir Koerillo, die met veteranen in Bachmoet een bekertje thee drinkt. Hij woont vlakbij en komt hier al 'vanaf de eerste dag' om de activisten een hart onder de riem te steken. 

"Ik ken mensen die hier dertig kilometer vandaan wonen en hierheen komen om de jongens gekookte aardappels te brengen", zegt Koerillo. "Sommigen komen zelfs met de bus. En er komen steeds nieuwe mensen bij." Ook omwonenden springen bij, door de activisten te laten douchen of voor hen de was te doen, of een slaapplaats aan te bieden als het in het kamp te vol wordt.

Ik ken mensen die hier dertig kilometer vandaan wonen en hierheen komen om de jongens gekookte aardappels te brengen

Volodimir Koerillo

Terwijl de acties van de veteranen in Oekraïne het publieke debat over de 'bloedhandel' aanzwengelden, nam de leiding van de 'volksrepublieken' Loegansk en Donetsk de controle over de Oekraïense bedrijven over. Kiev reageerde fel met een totale blokkade van al het spoor- en wegverkeer van en naar de rebellengebieden, in het volle besef van de aanzienlijke financiële schade - geraamd op enkele miljarden euro's - die het land hierdoor zou lijden. 

De Oekraïense president Petro Porosjenko spreekt van een tijdelijke maatregel, die van kracht blijft "totdat de bezetters de gestolen Oekraïense productiefaciliteiten terugbrengen onder Oekraïense jurisdictie". Inmiddels heeft Kiev ook de elektriciteitsleverantie aan de door de rebellen gecontroleerde delen van de provincie Loegansk gestaakt wegens wanbetaling. De rebellenrepubliek Donetsk volgt mogelijk spoedig.

Dat de 'officiële' blokkade effectief is, geloven de activisten in Bachmoet niet. "Hier komt niets meer langs", verzekert commandant Bogoeslav. "Maar er zijn veel spoorlijnen, plus vervoer over de weg en over zee. De DNR, de 'volksrepubliek' Donetsk, stuurt bijvoorbeeld goederen naar Rusland om ze vandaar te verschepen naar Oekraïne. Dat zit heel slim in elkaar. Dat er handel plaatsvindt, staat vast. Maar omvang en routes veranderen steeds, die proberen we nu uit te vinden."

De 24-jarige 'Betsik' sloot zich na de jaarwisseling aan bij de protesten, eerst in de provincie Loegansk, later hier in Bachmoet. Ook hem kent iedereen hier alleen maar onder zijn geuzennaam, die is afgeleid van zijn woonplaats Belaja Tserkov. Betsik is ondanks zijn jonge jaren al veteraan. Hij sloot zich in de zomer van 2014 aan bij het vrijwilligersbataljon Donbas en keerde een jaar geleden terug naar het burgerbestaan. Nu zet hij de strijd 'met andere middelen' voort.'

Tekst loopt door onder afbeelding. 

© Geert Groot Koerkamp

Oorlog is business

"Ik kwam hier als patriot. Misschien klinkt dat pathetisch, maar ik ben in de oorlog geweest, ik weet wat dat is. Oorlog is ook business, geld verdienen met het bloed van anderen. Ik ben hier gekomen omdat die oorlog moet stoppen. Wij vechten met onze methoden. Misschien kunnen we die oorlog binnenkort stoppen. De kans op een overwinning is er." Hij gelooft, net als de meesten hier, stellig dat die overwinning met militaire middelen is te behalen.

Hoe sneller we die oorlog beëindigen, hoe meer mensen we zullen kunnen terugbrengen in Oekraïne

Bogoeslav

Betsik zegt dat hij de wapens opnam na het bloedbad bij het stadje Ilovajsk, toen honderden Oekraïense militairen omkwamen bij een omsingeling door Russische troepen. "Na die gevechten zijn nog zo veel mensen niet gevonden. Ze zijn niet onder de gesneuvelden en staan te boek als vermist. We weten dat er krijgsgevangenen naar Rusland zijn overgebracht, maar niemand weet iets. Ik heb het niet over de strijdkrachten van Oekraïne, maar over de vrijwilligersbataljons. De jongens van die bataljons verdedigden hun land als partizanen. Laten wij hun krijgsgevangenen teruggeven en zij onze gevangenen."

Critici van de blokkade waarschuwen dat het volledig afgrendelen van de rebellengebieden de bevolking daar hard treft en in de armen van Rusland drijft, en dat daardoor de kans groeit dat Oekraïne ze voorgoed verliest. Bogoeslav schudt zijn hoofd. 

"Hoe langer het conflict voortduurt, hoe dieper die scheidslijn zal worden. Hoe sneller we die oorlog beëindigen, hoe meer mensen we zullen kunnen terugbrengen in Oekraïne, als burgers van Oekraïne. Als het nog tien jaar duurt, dan is het inderdaad te laat, onze wegen zullen uit elkaar gaan en de mensen veranderen, er groeit een hele nieuwe generatie op. Onze eigen regering stuurt aan op zo'n scheiding, en daartegen binden wij juist de strijd aan. Nu kan het nog."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Steeds meer Oekraïners vinden dat je geen zaken kunt doen met de vijand

Dat is ons primaire doel, dat onze kameraden worden vrijgelaten uit krijgs­ge­van­gen­schap

Bogoeslav

De regering probeerde met politiegeweld een eind te maken aan een blokkade, maar dat zette kwaad bloed

Ik ken mensen die hier dertig kilometer vandaan wonen en hierheen komen om de jongens gekookte aardappels te brengen

Volodimir Koerillo

Hoe sneller we die oorlog beëindigen, hoe meer mensen we zullen kunnen terugbrengen in Oekraïne

Bogoeslav

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.