Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Oppositie doet de eenzame Rutte nog geen pijn

Democratie

Lex Oomkes

© Tom Janssen
Analyse

De dividendbelasting, de gaswinning en de desastreuze gevolgen daarvan voor de Groningers beheersten het politieke seizoen dat gisteren in de Tweede Kamer eindigde. Desondanks was het een relatief rustige periode, al heeft premier Mark Rutte ook de nodige zorgen.

Het begint eenzaam te worden rond premier Mark Rutte. Drie kabinetten dragen zijn naam, maar de getrouwen om hem heen zijn stuk voor stuk weggevallen. Edith Schippers stelde andere prioriteiten dan de politiek en ook Stef Blok koos, aanvankelijk, voor een plek buiten de schijnwerpers voordat hij op Buitenlandse Zaken terecht kwam. In vorige kabinetten overleefden andere oude getrouwen het al niet en het afgelopen politieke seizoen kwam daar Halbe Zijlstra bij. Verzonnen verhalen over een bijeenkomst met Poetin worden nu eenmaal in de politiek niet geaccepteerd.

Lees verder na de advertentie

Voor Rutte persoonlijk een zware domper, die de speculaties over de vraag of dit zijn laatste kabinet zal zijn alleen maar aanwakkerden.

Het was voor GroenLinks en voor Klaver persoonlijk een niet on­ver­dien­ste­lijk jaar

Hoe anders kijken andere politici terug op het seizoen dat gisteren eindigde. Fractievoorzitter Jesse Klaver van GroenLinks zal tevreden zijn over het afgelopen politieke jaar. Het was voor zijn partij en voor Klaver persoonlijk een niet onverdienstelijk jaar. Niet alleen werd één van zijn voorgangers als politiek leider van de partij, Femke Halsema, door de Amsterdamse raad gekozen als nieuwe burgermoeder van de hoofdstad, hij slaagde er bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart in zijn doel voor een zeer groot deel te verwezenlijken.

Klaver stelde als doel voor GroenLinks meebesturen in ongeveer honderd gemeenten. Dat lukte behoorlijk, met als bonus de regie over de collegevorming in Amsterdam en uiteindelijk het burgemeesterschap.

Dividendbelasting

Ook in Den Haag trad Klaver het afgelopen politieke seizoen prominent in de schijnwerpers. Hij slaagde erin, geholpen door de linkse vrienden van PvdA en SP, de in het regeerakkoord aangekondigde afschaffing van de dividendbelasting steeds hoog op de politieke agenda te houden - en daarmee de publieke aandacht.

Steeds opnieuw waren er nieuwe onthullingen over de gang van zaken rond de formatieonderhandelingen over dit onderwerp. Eerst was het voor alle vier coalitiepartijen een te verdedigen afspraak, later was het voor drie partners alleen maar een gehonoreerde VVD-wens en zelfs een meloen om door te slikken voor de ChristenUnie.

GroenLinks is de laatste jaren met succes bezig be­las­ting­ont­wij­king prominent op de politieke agenda te krijgen en te houden

Aanvankelijk lagen er geen documenten aan de afspraak ten grondslag. Tot premier Mark Rutte moest toegeven dat er wel degelijk stukken waren. Er kwam een voorstel van niet enthousiaste ambtenaren op tafel en een interne VVD-nota, geschreven door de toenmalige liberale staatssecretaris van belastingen Eric Wiebes. Als klap op de vuurpijl werd, mede door onthullingen in deze krant, de geheime afspraak openbaar tussen Shell en de Belastingdienst. Die hield in dat een deel van de aandeelhouders van het nieuwe concern, ontstaan na de fusie van de Nederlandse en Britse tak, geen dividendbelasting hoefde te betalen.

Tekst loopt door onder foto

Premier Mark Rutte tijdens het Tweede Kamerdebat over de dividendbelasting, afgelopen 26 juni. © ANP

GroenLinks is de laatste jaren met succes bezig belastingontwijking prominent op de politieke agenda te krijgen en te houden. Klaver was er dan ook als de kippen bij. De door hem geëiste parlementaire enquête maakt vooralsnog weinig kans. Maar het lukt hem redelijk het beeld neer te zetten dat voor Shell andere regels gelden dan voor gewone stervelingen of gewone bedrijven. Voor Rutte is de dividendbelasting inmiddels een niet door te slikken brok in de keel.

Gronings vertrouwen

Bij Groningen leek er meer vooruitgang geboekt. Op zijn nieuwe post nam minister Wiebes (economische zaken en klimaat) een ferm besluit. In 2030 moet de gaskraan in Groningen helemaal dicht. In 2022 mag nog maar vier miljard kubieke meter uit het Groningse veld worden gehaald, tegen ruim twintig miljard kuub nu.

Het leek op het begin van hersteld vertrouwen van de Groningers in de Haagse politiek, maar sindsdien ging het toch weer langzaam de verkeerde kant op. Vooral na het vorige week gesloten akkoord tussen Wiebes en Exxon en, daar is het concern weer, Shell. Het zag er mooi uit. Shell en Exxon zouden als aandeelhouders van de Nederlandse Aardoliemaatschappij veel veren laten. Inclusief een bijdrage aan de economische ontwikkeling van Groningen van een half miljard euro. Later bleek dat die half miljard afgetrokken moet worden van de winst van de Nam en dat dus de belastingafdracht van hetzelfde bedrijf omlaag gaat. Uiteindelijk betalen Shell en Exxon zo maar ruim 130 miljoen euro. Opnieuw is er debat over de vraag in hoeverre het derde kabinet-Rutte extra vriendelijk is voor een groot olieconcern. Wiebes maakte deze week ook duidelijk dat dit akkoord de schatkist ongeveer 1,7 miljard euro kost.

Van de uitvoering van het verrassend ambitieuze regeerakkoord is nog niet al te veel te merken

Het zijn de twee grote en steeds terugkerende onderwerpen van het afgelopen jaar. Van de uitvoering van het, voor een coalitie van vier partijen, verrassend ambitieuze regeerakkoord is nog niet al te veel te merken. Zeker, er is over een klimaatwet een akkoord bereikt met drie fracties uit de oppositie, maar voor de uitvoering van de klimaatdoelen is het wachten op een groot akkoord met tal van maatschappelijke en milieuorganisaties.

Net als het tweede kabinet-Rutte wil deze coalitie beleid gaan voeren aan de hand van grote akkoorden. Met een aantal organisaties in de zorg zijn er inmiddels afspraken over kostenreducties dan wel in de hand te houden kosten. Voor het overige is het vooral wachten op allerlei akkoorden, voordat eindelijk werk kan worden gemaakt van het uitvoeren van afspraken.

Maken of breken

Het belangrijkste akkoord, naast dat over het klimaat, is overeenstemming met de organisaties van werkgevers en werknemers over hervormingen in de pensioenwereld en over een oudedagsvoorziening voor zelfstandigen zonder personeel. Een maand geleden leek het er even op dat het een kwestie was van alleen nog tekenen, maar dat was te vroeg gejuicht.

Het pensioenakkoord kan in potentie het eerste deel van de kabinetsperiode maken of breken. Helaas voor vooral de twee liberale partijen in de coalitie, gaat het daarbij over zaken waar de politiek het niet onmiddellijk voor het zeggen heeft. Pensioenen worden opgebracht door werkgevers en werknemers en het zijn ook zij die er in eerste instantie voor verantwoordelijk zijn.

Zonder akkoord over pensioenhervormingen dreigen in de nabije toekomst kortingen door pensioenfondsen op de aanvullende pensioenen. Hoezeer de oorzaken daarvoor ook buiten de macht van de politiek liggen, het zal onmiddellijk minister van sociale zaken Wouter Koolmees en premier Mark Rutte worden aangerekend. Dat er nog geen pensioenakkoord ligt, is wellicht de grootste domper van het afgelopen jaar voor de coalitie.

Van de oppositie heeft het kabinet het afgelopen jaar opvallend weinig te duchten gehad.

Hopeloos

Het derde kabinet-Rutte heeft maatschappelijke organisaties nodig om het aangekondigde beleid te kunnen uitvoeren. En wellicht na de verkiezingen voor de provinciale staten in maart ook de medewerking van één of meer oppositiepartijen om verzekerd te blijven van een meerderheid in de Eerste Kamer. Of de coalitie de nipte meerderheid van één zetel daar verliest, is bepaald nog geen uitgemaakte zaak, maar er zijn, aan de andere kant, ook nog geen bewegingen zichtbaar om één van de partijen in de oppositie los te weken uit het linkse (of rechtse) blok en zo vast te werken aan een nieuwe meerderheid in de senaat.

GroenLinks, de Socialistische Partij en de PvdA kondigden in september, aan het begin van het politieke seizoen, aan meer te willen gaan samenwerken. Gedrieën werd ook een alternatief opgesteld voor het regeerakkoord en het hele jaar wist men elkaar min of meer vast te houden. Dat ging zelfs zo ver dat PvdA-leider Lodewijk Asscher een motie van afkeuring tegen Rutte rond de verzwegen stukken over de afschaffing van de dividendbelasting expliciet wilde beschouwen als een motie van wantrouwen. De voormalige vice-premier wilde zijn voormalige collega wegsturen. Het hele jaar al worstelde de PvdA met het probleem dat niet iedereen de harde vorm van oppositie en het zich vastklampen aan de andere twee linkse partijen als erg geloofwaardig beschouwde.

Bij de volgende motie van wantrouwen, ook rond de dividendbelasting en ingediend door PVV-leider Geert Wilders, toonde de PvdA iets van de oude reflexen. Nog voor er ook maar een seconde gedebatteerd was, diende Wilders de motie al in. Voor de PvdA een reden de motie niet te steunen. De SP had wat minder moeite met deze vorm van spelbederf en steunde de PVV-motie. Het linkse blok viel hopeloos uiteen. Van de oppositie heeft het kabinet het afgelopen jaar opvallend weinig te duchten gehad.

Lees ook: Opnieuw ergerde Rutte de Kamer met zijn optreden in het 'dividenddossier'

Voor Mark Rutte is de dividendbelasting als een stuk plakband dat niet meer van z’n vinger wil. De Tweede Kamer dwong de minister-president vorige maand toch naar het wekelijkse vragenuur te komen.

Jesse Klaver: Parlementaire enquête nodig voor belastingafspraken

De fractievoorzitter van GroenLinks, Jesse Klaver, beschouwt de door deze krant onthulde afspraak uit 2005 tussen Shell en de Belastingdienst als ordinaire vriendjespolitiek. “Ik wil dat we ons verdiepen in de relaties tussen de overheid en Shell.”

Deel dit artikel

Het was voor GroenLinks en voor Klaver persoonlijk een niet on­ver­dien­ste­lijk jaar

GroenLinks is de laatste jaren met succes bezig be­las­ting­ont­wij­king prominent op de politieke agenda te krijgen en te houden

Van de uitvoering van het verrassend ambitieuze regeerakkoord is nog niet al te veel te merken

Van de oppositie heeft het kabinet het afgelopen jaar opvallend weinig te duchten gehad.