Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Oost-Europa verliest, het zuiden wint in nieuwe EU-begroting

Democratie

Christoph Schmidt

© Thijs van Dalen

De Europese Commissie komt vandaag met voorstellen voor de begroting vanaf 2021: het begin van een taaie strijd tussen lidstaten.

We weten dat het binnen de Europese Unie kan knetteren tussen noord en zuid, en tussen oost en west. Maar tussen oost en zuid? Vandaag zou dat nieuwe spanningsveld aan de oppervlakte kunnen komen, als de Europese Commissie haar voorstellen presenteert voor de nieuwe meerjarenbegroting.

Lees verder na de advertentie

Dat pakket, dat bij voorbaat politiek explosief is en waaraan vanmorgen nog tot het laatste moment wordt geschaafd door de Eurocommissarissen, is het openingssalvo van een bikkelharde strijd tussen lidstaten en tussen EU-instituties. Dat ritueel keert elke zeven jaar terug. Dit keer dreigen de onderhandelingen verhitter te worden dan ooit, mede vanwege het Britse vertrek uit de EU. Dat scheelt straks ongeveer 10 miljard euro netto per jaar, op de huidige begroting van 140 à 150 miljard euro.

Voor het eerst is sprake van voor­waar­de­lijk­heid. Volgens dat idee worden landen gekort­­ als ze bepaalde rechts­staat-prin­ci­pes schenden

De Brexit en andere recente ontwikkelingen zijn voor veel landen, alsmede voor de Europese Commissie, aanleiding om de begroting stevig te willen hervormen. Als de voortekenen kloppen, zullen de oostelijke lidstaten zich het meest benadeeld voelen door de Brusselse begrotingsschets voor de periode 2021-2027.

Cohesiefondsen

De zuidelijke landen, zoals Griekenland, Portugal en Spanje, lijken juist te profiteren van de beoogde nieuwe benadering van de zogeheten cohesiefondsen, bedoeld om de ongelijke verdeling van de welvaart binnen de EU weg te werken.

Die pot maakt ongeveer een derde deel uit van de huidige EU-begroting, ongeveer net zo veel als het gemeenschappelijke landbouwbeleid. Het gaat (in de begrotingscyclus 2014-2020) om een totaal van 350 miljard euro. Polen neemt daaruit de grootste hap: 78 miljard, gevolgd door Italië (32 miljard), Spanje (29), Roemenië (23) en Hongarije (22). 

Tot nu toe is bij dit cohesiebeleid alleen gekeken naar het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking. De rijkste landen leggen geld in de pot, de armste halen dat eruit.

Voor de nieuwe begrotingscyclus wil de Europese Commissie ook andere factoren laten meewegen, zoals jeugdwerkloosheid, het aantal op­gevangen asielzoekers en de bijdrage aan de strijd tegen klimaatverandering. Dat zijn elementen waarbij zuidelijke­­ landen een beter verhaal hebben dan oostelijke. En dan moet het oosten zich ook nog schrap zetten voor de verwachte verlaging van ongeveer 5 procent van het totale cohesiebedrag, voornamelijk vanwege Brexit.

Voorwaardelijkheid

Daarnaast wordt voor het eerst gesproken­­ over voorwaardelijkheid. Volgens dat idee worden landen gekort­­ als ze bepaalde rechtsstaat-principes schenden. Het is veel EU-landen een doorn in het oog dat de regeringen in vooral Polen en Hongarije, die maar al te graag de miljarden vanuit Brussel op hun rekening laten bijschrijven, niet meewerken aan de solidaire verdeling van de migratielasten en ook nog eens een dubieus beleid voeren ten aanzien van het rechtssysteem of de persvrijheid.

Of die voorwaardelijkheid er zo hard in komt te staan, is de vraag. De commissie hinkt op twee gedachten: hervormingsdrang en politieke haalbaarheid. De vorige begrotingsonderhandelingen waren zeven jaar geleden een martelgang, die pas op het laatste moment, tijdens een nachtelijke crisistop, een akkoord opleverde. De commissie wil dat nu voorkomen. Dus al te controversieel kunnen de voorstellen ook weer niet zijn, als Brussel alle landen snel op één lijn wil krijgen.

Nederlandse korting van 1 miljard op de helling

Margaret ‘I want my money back’ Thatcher wist als Brits premier in 1984 een permanente korting op de EU-bijdrage te bedingen, de ‘rebate’. Dat betekende een lastenverzwaring voor de andere nettobetalers Nederland, Denemarken, Duitsland, Oostenrijk en Zweden. Die landen kregen compensatie: premier Balkenende sleepte in 2005 een jaarlijkse korting van 1 miljard euro binnen voor Nederland.

Ingewikkeld werd de EU-begroting wel, met al die rebates op rebates. Met de Brexit in zicht ziet de Europese Commissie haar kans schoon om al die kortingen af te schaffen. Dat zal verzet oproepen in Den Haag. Het kabinet vindt dat Nederland niet dubbel geslachtofferd mag worden door de Brexit.

Lees ook: Marietje Schaake (D66): nauwelijks zicht op miljarden die EU verlaten

Europarlementariër Marietje Schaake wil dat Europese fondsen voor buitenlandbeleid strategischer, efficiënter en flexibeler worden ingezet.

Deel dit artikel

Voor het eerst is sprake van voor­waar­de­lijk­heid. Volgens dat idee worden landen gekort­­ als ze bepaalde rechts­staat-prin­ci­pes schenden