Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Onterecht weggemoffeld: de held van 1863 die vocht tegen de slavernij

Democratie

Hans Goslinga

© Trouw
Column

Nee, er is geen standbeeld voor hem opgericht en zelfs veronderstel ik dat niet alleen zijn daden maar ook zijn naam onbekend is. Wolter van Hoëvell leefde van 1812 tot 1879 en was in ons land de grote voorvechter van het afschaffen van de slavernij in Suriname en op de Antillen. 

Nu er in de nasleep van de dekolonisatie en de migratie naar de voormalige moederlanden een revisie van de geschiedenis op gang komt, kan het geen kwaad de blik ook op de vergeten of zelfs weggemoffelde politieke helden te richten, zoals de liberale dominee baron Van Hoëvell, chief of the colonial oppostion, zoals de Engelsen hem noemden.

Lees verder na de advertentie

Als Tweede Kamerlid besloot Van Hoëvell zijn redevoeringen steevast met de uitroep 'De toestand van de slaven in Suriname is voor Nederland een schandvlek'. Van meer betekenis echter dan dit retorische kunstje van Cato was zijn boek 'Slaven en vrijen', waarmee hij in 1854 de onverschilligheid van de natie over de slavernij doorbrak en de geschokte publieke opinie aan het kantelen bracht. De kracht van het boek was dat het aan de hand van waarnemingen van ooggetuigen onverhuld en in detail de wreedheden tegen de slaven op de plantages beschreef. Op vrijwel elke bladzijde van het boek, te lezen in de Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren (dbnl.nl), knalt de zweep.

Het is niet zo vreemd dat de discussie in deze tijd heftig wordt gevoerd

Pas in 1863 schafte ons land, dertig jaar later dan Engeland, de slavernij in de West af en kregen de slaven als (nog maar betrekkelijk) vrije burgers zoiets als een achternaam. Hoewel van wezenlijke betekenis in de ontwikkeling van de natie naar een democratische rechtsstaat, wordt in de politieke geschiedschrijving hooguit in een bijzin (Oud) of een alinea (Van den Berg en Vis) op dit feit licht geworpen. Wellicht komt hierin verandering nu de nazaten van de slaven niet alleen een volwaardige plaats in voormalige moederlanden opeisen, maar ook aandacht voor hun gezichtspunten in de beschrijving van het recente verleden.Van de historicus Geijl is de uitspraak dat de geschiedenis 'een discussie zonder eind' is.

Het is niet zo vreemd dat de discussie in deze tijd heftig wordt gevoerd. Koning Willem-Alexander zei in de Troonrede dat de globalisering 'een gegeven is waarop we als land moeten inspelen'. Over de vraag hoe, bestaat zo'n diepe verdeeldheid dat zelfs de regeerbaarheid van het land in het geding is.

Politiek interessant zal zijn in hoeverre de regeringsverklaring van het kabinet-in-wording van de Troonrede zal afwijken, want dat stuk was allerminst politiek neutraal. Het ademde optimisme, benadrukte onze internationale betrokkenheid, onderstreepte het belang van de EU voor welvaart en veiligheid, en riep op tot een offensieve houding tegenover de grote problemen. 'We moeten ons niet door de angst laten regeren', zei de koning, als sprak hij rechtstreeks tot Wilders, Baudet en Buma, de meer of minder uitgesproken politieke exponenten van de vrees en weerstand in dit tijdsgewricht.

Slachtofferrol 

In de coalitie die in de maak is, komen beide stromingen in onze samenleving bijeen, wat mede verklaart waarom de formatie zo lang duurt. Het valt niet mee economie, democratie en rechtsstaat in een regeerprogram met elkaar te verbinden, nu er zoveel verdeeldheid is over onze positie en bestemming in de wereld, en de polarisatie over de identiteitsvraag zelfs, net als in de VS, het landsbestuur dreigt te verlammen. Het is niet uitgesloten dat de discussie over de identiteit met meer wederzijds begrip was gevoerd, als figuren als Van Hoëvell niet in de coulissen van de geschiedenis waren weggemoffeld.

Er zullen altijd politici zijn die mythen gebruiken om stemming te maken

Een feit is dat nu aan de uiterste kanten in het debat de neiging bestaat voor de slachtofferrol te kiezen of althans, zoals CDA-fractieleider Buma deed in zijn Schoo-lezing, een defensieve houding in te nemen. Dat schiet niet op. De Duitse journalist Sebastian Haffner schreef in zijn boek over de Eerste Wereldoorlog dat een natie gebeurtenissen moet verwerken, omdat zij alleen dan inzicht en kennis voortbrengen. Zo niet, dan roepen zij louter emoties en stemmingen op en ontstaan mythen, zoals in Duitsland de mythe van de dolkstoot die voedingsbodem was voor het nazisme.

Nee, het is niet zo vreemd dat er altijd politici zijn die juist die mythen gebruiken om stemming te maken en aldus macht te verwerven. Kijkend naar Van Hoëvells lot in onze nationale historie, is het de vraag of Nederland zijn koloniale verleden wel goed heeft verteerd. Daarbij gaat het er niet om, zoals populisten vaak beweren, de natie alsnog een schuldgevoel aan te praten, maar om feitenkennis en inzicht die de grondslag kunnen zijn voor de samenleving in de 21ste eeuw. In dat geval blijft de schrijver dezes met zijn protestantse inslag en liefde voor het woord een pleidooi voor een standbeeld bespaard.

Deel dit artikel

Het is niet zo vreemd dat de discussie in deze tijd heftig wordt gevoerd

Er zullen altijd politici zijn die mythen gebruiken om stemming te maken