Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Nieuwe gemeenten gaan vandaag naar de stembus

Democratie

Hans Marijnissen

© ANP

Honderdduizenden Nederlanders kunnen vandaag al stemmen voor de gemeenteraad omdat hun dorp of stad wordt ‘heringedeeld’. Die schaalvergroting is efficiënt, maar doodt de identiteit. Want hoe gaan die gemeente heten, bijvoorbeeld?  

Het zijn vooral de inwoners van Friese en Groningse gemeenten die vandaag naar de stembus mogen. Daar ontstaan per 1 januari nieuw samengestelde gemeenten, en die hebben allemaal direct een verse gemeenteraad nodig. Uitstel tot 21 maart 2018, de datum waarop de rest van Nederland de nieuwe gemeenteraden kiest, is daarom geen optie.

Lees verder na de advertentie
Tien dorpen gaan naar Leeuwarden, vijftien naar Súdwest-Fryslân, vier naar Waadhoeke...

De gevolgen van de gemeentelijke herindeling zijn waarschijnlijk het grootst voor de Friese gemeente Littenseradiel die momenteel nog uit 29 dorpen bestaat. Zij worden per 1 januari maar liefst over drie gemeenten verdeeld. Tien dorpen gaan naar Leeuwarden, vijftien naar de gemeente Súdwest-Fryslân (zie kader), en vier naar Waadhoeke: een nieuwe gemeente die ook Menameradiel, Franekeradeel en Het Bildt onder haar vleugels neemt. Leeuwarden neemt ook nog Leeuwarderdeel over, terwijl in de provincie Groningen Bellingwedde en Vlagtwedde samengaan in Westerwolde. Daar vormen Hoogezand-Sappemeer, Menterwolde en Slochteren op hun beurt weer de nieuwe gemeente Midden-Groningen, en dan wordt in Gelderland Rijnwaarden nog opgeslokt door Zevenaar. Tot zover het transfernieuws.

© Trouw, Louman & Friso

Van 1121 naar 388 gemeenten

Had Nederland in 1900 nog 1121 zelfstandige gemeenten, per 1 januari 2017 waren dat er nog maar 388, en dit jaar verdwijnen er dus weer 14, terwijl er tegelijkertijd 6 nieuwe ontstaan. Hoewel toenmalig minister Plasterk van binnenlandse zaken in 2013 wilde toewerken naar gemeenten die minimaal 100.000 inwoners moesten hebben, liet hij na aanzwellende kritiek uit het land de verplichting daartoe varen.

Maar deze schaalgrootte is wél ideaal om taken uit te voeren die van de rijksoverheid naar de gemeenten zijn overgeheveld. Via deze decentralisatie zijn zij verantwoordelijk voor de thuiszorg en de jeugdhulpverlening, maar ook grootschalige woningbouw en de bestrijding van georganiseerde criminaliteit vraagt om een professioneler bestuur en een deskundig ambtenarenapparaat. Een grote gemeente kan dit soort complexe vraagstukken beter aan.

Onder het motto ‘samen sterker’ kiezen gemeenten daarom vaak zelf voor een herindeling, hoewel bij wijze van uitzondering de provincie die kan afdwingen. Zo ver komt het vaak niet: herindelen is populair. In 2018 bijvoorbeeld doen er 55 gemeenten niet mee aan de Gemeenteraadsverkiezingen van maart, om in november dat jaar deel te nemen aan de herindelingsverkiezingen.

Dorpshuis Ien en Mien wordt ingericht als stemlokaal in aanloop naar de Friese herindelingsverkiezingen. © ANP

Maar hoe gaat die nieuwe gemeente heten? 

Dat Rucphen nog steeds niet met een f wordt geschreven, en Texel met x terwijl iedereen Tessel zegt, is volgens Ormeling zó achterhaald

Bij de zoektocht naar een goede naam voor een nieuwe gemeente is vooral een flinke dosis gezond verstand nodig, zegt hoogleraar cartografie Ferjan Ormeling. Als voorzitter van de Adviescommissie Aardrijkskundige Namen in Nederland geeft hij gevraagd en ongevraagd commentaar op bedenksels van burgers en fantasieën van bestuurders. En dat valt soms niet mee, geeft hij toe.

“Een plaatsnaam moet bij uitspraak duidelijk zijn, geen misverstanden oproepen en ook eenvoudig op schrift te stellen zijn, in moderne spelling”, zegt hij. Dat het Noordbrabantse Rucphen nog steeds niet met een f wordt geschreven, en Texel met x terwijl iedereen Tessel zegt, dat is volgens Ormeling al zó achterhaald. “Maar nieuwe plaatsnamen mogen deze onvolkomenheden al helemaal niet bevatten. Een naam moet in eerste instantie een handig gereedschap zijn, en daar mag je dus niet over struikelen.”

Daarnaast is het goed als een naam mensen aanspreekt en zelfs verbindt, met de verwijzing naar een landschap of een gemeenschappelijk geschiedenis. “Maar hanteer dan wél de moderne spelling. Teylingen bijvoorbeeld dat in 2006 ontstond door samenvoeging van Sassenheim, Voorhout en Warmond, verwijst naar een oud slot daar. Prima. Maar waarom schrijven ze dat niet met ij en zonder e?”

Die geschiedenis kneedt de huidige bewoners nu tot een gemeenschap. Prachtig

Theo Spek, hoogleraar landschapsgeschiedenis

Een ander goed voorbeeld is volgens hem Nissewaard, in 2015 ontstaan uit Spijkenisse en Bernisse. Een nieuwe maar herkenbare naam, met een verwijzing naar het oude landschap van de waarden (het lage bedijkte land bij een rivier). Een slecht voorbeeld is in zijn ogen weer Meierijstad, sinds dit jaar ontstaan uit Veghel, Schijndel en Sint-Oedenrode. “Ik denk daarbij toch vooral aan de stad ’s Hertogenbosch, en niet aan drie dórpen.”

De Groningse hoogleraar landschapsgeschiedenis Theo Spek is de expert op het gebied van historische landschaps- en plaatsnamen in Nederland. Hij complimenteert de kersverse Groningse gemeente Westerwolde met haar nieuwe en tevens historische naam. “Nog veel ouder dan het nu samengevoegde Bellingwedde en Vlagtwedde is het Middeleeuwse landschap Westerwolde, een naam van duizend jaar oud maar nooit vergeten. Die geschiedenis kneedt de huidige bewoners nu tot een gemeenschap. Prachtig.”

Heel wat anders dan Waadhoeke, een door een inwoonster verzonnen naam in het noordwesten van Friesland. De nieuwe gemeente ligt ‘aan het wad’, en in een ‘hoek’ van de provincie. Daar kan Theo Spek helemaal niets mee. “Waarom laten we bewoners willekeurige suggesties doen?”, vraagt hij. “Terwijl er ook onderzoek gedaan kan worden door professionals en lokale vrijwilligers naar oude namen met een verbindende betekenis?” De plaatsnaamkunde kan volgens Spek een belangrijke rol spelen in het herstel van cultuur en identiteit. Het bepalen van een naam voor een nieuwe gemeente is daarin volgens hem een cruciaal moment. Westerwolde is gered, Waadhoeke verloren.

Deel dit artikel

Tien dorpen gaan naar Leeuwarden, vijftien naar Súdwest-Fryslân, vier naar Waadhoeke...

Dat Rucphen nog steeds niet met een f wordt geschreven, en Texel met x terwijl iedereen Tessel zegt, is volgens Ormeling zó achterhaald

Die geschiedenis kneedt de huidige bewoners nu tot een gemeenschap. Prachtig

Theo Spek, hoogleraar landschapsgeschiedenis