Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Nieuwe coalities, nieuwe trends: Lokale partijen aan de knoppen, PvdA handhaaft zich

Democratie

Nicole Besselink en Wendelmoet Boersema

© Sander Soewargana

De collegevorming in gemeenten is in volle gang. Welke partijen verzilveren hun winst? Hoe noemen partijen het resultaat? En hoe wordt de burger erbij betrokken? De opvallendheden op een rij.

Nu bijna de helft van de 335 gemeenten waar de kiezer op 21 maart kon stemmen klaar is, tekent zich een pril beeld af van de prestaties van politieke partijen.

Lees verder na de advertentie

Wat opvalt: ondanks de slechtste lokale verkiezingsuitslag van de PvdA (7,6 procent) ooit, lijken de sociaal-democraten zich op lokaal niveau te handhaven.

Met collegedeelname in 33 van de 147 geturfde gemeenten, staat de PvdA op gelijke voet met GroenLinks en D66. Die blijven nog wat achter bij hun landelijk gemiddelde, evenals de SP.

Vergeleken met de landelijke uitslag brengen de lokale partijen, CDA en VVD het er in de eerste 150 gemeenten juist bovengemiddeld goed vanaf

Vergeleken met de landelijke uitslag brengen de lokale partijen, CDA en VVD het er in de eerste 150 gemeenten juist bovengemiddeld goed vanaf. Lokale partijen behaalden in maart 32,3 procent van de stemmen, maar leveren 36 procent van de wethouders.

CDA en VVD behaalden 13,5 en 13,3 procent van de stemmen en leveren 22 om 16 procent van de wethouders. Bijsluiter: het betreft hier een tussenstand. De grote steden volgen nog.

Verder is vermeldenswaardig dat ChristenUnie en SGP ver boven zichzelf uitstijgen. De twee behaalden in maart 3,8 om zo'n 2 procent van de stemmen, maar alleen al de ChristenUnie ziet zichzelf in elk geval in dertig colleges van burgemeester en wethouders terug.

Soms is dat in een met de SGP of andere partij versmolten fractie, meestal op eigen kracht. Bij de SGP staat de teller voorlopig op elf coalitiedeelnames, inclusief zes met de ChristenUnie.

Overige trends: 50Plus levert in Venlo haar eerste wethouder, de PVV en de Partij voor de Dieren nemen vooralsnog nergens zitting in het college. In het Brabantse Rucphen behaalde de PVV uit het niets vier zetels, maar de partij viel tijdens de formatie buiten de boot.

De XL-coalitie is in opmars, net als de deeltijdwethouder

Het aantal partijen dat zijn handtekening zet onder een coalitieakkoord lijkt te groeien. De tussenstand is gemiddeld 3,3 partij per college, waar de Vereniging van Nederlandse Gemeenten becijferde dat een gemiddeld college de afgelopen vier jaar drie wethouders telde (namens drie maar geregeld ook minder partijen). Kanttekening daarbij is dat tot nu toe vooral kleinere en middelgrote gemeenten klaar zijn.

Onder de nieuwe colleges zijn ook enkele XL-coalities te vinden. Zo wil Heerlen gaan besturen met zes partijen, te weten: SP, Ouderenpartij Heerlen, VVD, D66, CDA en GroenLinks. In Schiedam hebben VVD, Algemeen Ouderenverbond, D66, GroenLinks, Progressief Schiedam en het CDA elkaar gevonden. Naast zeskoppige coalities duiken er ook colleges met vijf partijen op, zoals in Westvoorne, Alphen-Chaam en Venlo.

In grote coalities komt het ook voor dat sommige deelnemende partijen geen wethouder leveren

Bij die flinke coalities komt het voor dat een van de partijen geen wethouder levert. Zo heeft GroenLinks geen eigen gezicht in Heerlen. In Schiedam delen GroenLinks en Progressief Schiedam een wethouder. De wens om binnen een veelkoppige coalitie zichtbaar te zijn middels een wethouder, leidt ook tot meer en kleinere deeltijdfuncties. Zo gaat Laarbeek met vijf wethouders besturen die samen voor 3,5 fte op papier staan.

Hoe belangrijk partijen het vinden om samen te werken, komt tot uiting in de titels die de akkoorden dragen. Bij 45 van de 147 gesloten akkoorden zit 'samen' in de naam - en dan zijn nog niet eens alle slogans bekend. Een bloemlezing: 'Samen de schouders eronder!' (Loppersum), 'Meer begrip, meer tolerantie en meer vriendschap' (Pekela), 'Energiek door samen doen' (Beuningen) en 'Samen krijgen wij het voor elkaar' (Montferland).

Burgers moeten ook na de verkiezingen flink meepraten

Inspraak is in. Geen gemeente waar de burger niet mag meekijken, meepraten of zelfs meedoen met de collegevorming. Waddinxveen heeft speciaal een wethouder inspraak benoemd. Maar de manier waarop een gemeente de inspraak organiseert is cruciaal, waarschuwt hoofddocent Frédérique Six van de VU in Amsterdam. Doe je dat niet goed, dan krijgt de mondige, hoogopgeleide en flexibele burger informeel meer macht dan andere groepen. "De witte man van middelbare leeftijd is oververtegenwoordigd."

Een creatieve zzp'er heeft meer controle over zijn tijd, terwijl een lageropgeleide die kantoren schoonmaakt dan aan het werk is

Zo'n bevoordeling van bepaalde groepen kan al ontstaan door zoiets simpels als het tijdstip waarop de inspraak plaatsvindt. "Een creatieve zzp'er heeft meer controle over zijn tijd, kan makkelijk bij een inspraakmaaltijd zijn, terwijl een lageropgeleide die kantoren schoonmaakt dan aan het werk is."

Six doet onderzoek naar het vertrouwen tussen overheid en burgers en de manier waarop de overheid burgers controleert, bijvoorbeeld bij dienstverlening en maatschappelijke ondersteuning. Niet direct heel politieke zaken. Maar Six ziet wel parallellen. Zo moet een politicus of ambtenaar oprechte aandacht hebben voor problemen. Meteen na de verkiezingen vragen 'wat wilt u nu echt' werkt niet.

Nog zo'n tip: kom het stadhuis uit. De drempel om ergens conceptdocumenten in te zien of te downloaden van de site is voor velen hoog. De gemeente moet actief op zoek naar de kwetsbare, stille burger.

Andersom kan eventueel ook, zegt de Utrechtse politicoloog Hans Vollaards: "Nodig eens een huisarts uit in de raad om te horen wat er leeft." De Groningse hoogleraar bestuurskunde Caspar van den Berg heeft weinig hoop dat inspraaksessies voor een evenwichtig beeld zorgen. "De meeste representativiteit zit 'm toch in de verkiezingen zelf."

Lees ook: Het lokale coalitieakkoord nieuwe stijl: iedereen mag meepraten

De tijden van dichtgetimmerde coalitieakkoorden en scherpe tegenstellingen tussen coalitie en oppositie zijn op lokaal niveau voorbij. 

Deel dit artikel

Vergeleken met de landelijke uitslag brengen de lokale partijen, CDA en VVD het er in de eerste 150 gemeenten juist bovengemiddeld goed vanaf

In grote coalities komt het ook voor dat sommige deelnemende partijen geen wethouder leveren

Een creatieve zzp'er heeft meer controle over zijn tijd, terwijl een lageropgeleide die kantoren schoonmaakt dan aan het werk is