Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Nieuw-rechts: voor wie 'minder, minder' te ver gaat

Democratie

Romana Abels

Illustratie © Vonq
Stemgedrag

Ze hebben een wit huis met plastic in de tuin. Er is misschien een bootje, een nagelsalon, een baan in de IT-sector. Het electoraat van de twee nieuwste rechtse partijen is te vinden onder mensen die eerst naar de PVV neigden, maar zich daar ook niet helemaal thuisvoelen. Antropoloog Josse de Voogd schetst de kaart van nieuw-rechts in Nederland.

De peiling van Maurice de Hond heeft de nieuwste politieke partij nog nooit gemeten. Pas een week oud is Forum voor Democratie, de partij van Thierry Baudet. Die andere nieuweling op rechts, VNL onder leiding van Jan Roos, bestaat al wat langer. De laatste peiling was meedogenloos: nul zetels. Maar de campagnes moeten nog beginnen. Er is een wereld te winnen voor Roos en Baudet. De vraag is alleen: waar vinden ze hun electoraat?

Josse de Voogd, die kiezers en hun topografie onderzoekt, wil wel een poging wagen die vraag te beantwoorden. Noord-Limburg acht hij een goede vijver om in te vissen, de Betuwe, Almere, Volendam. Plaatsen waar de PVV al groot was, maar ook CDA, VVD en ooit de LPF. Waar de gegoede middenklasse de overheid beschouwt als een luie graaier en men aan de neerbuigende houding van de elite een grafhekel heeft.

Zouden Baudet en Roos samen een campagnebus huren om Nederland doorkruisen, dan kunnen ze veel plekken overslaan. Zo zijn ze misschien geneigd om het Brabantse St. Willebrord te bezoeken, de plaats die de hoogste dichtheid aan PVV-stemmers kent.

Tekenend voor St. Willebrord is de kwestie van de wipkippen. Het oude smokkel- en nu bouwvakkersdorp maakt deel uit van de gemeente Rucphen, maar veel merken ze daar niet van. Toen iemand eens ging tellen hoeveel speelplekken Rucphen telt ten opzichte van St. Willebrord, bleken de wipkippen in Rucphen ver in de meerderheid. Vol schaamte bouwde Rucphen afgelopen zomer snel een handvol speelplaatsen in St. Willebrord.

Lees verder na de advertentie
Er is een wereld te winnen voor Roos en Baudet. De vraag is alleen: waar vinden ze hun electoraat?

Weinig keus
De overheid heeft nooit veel voor de inwoners van St. Willebrord betekend, en dat is andersom ook zo. Veel fiducie hebben de dorpelingen er niet in. Ze doppen liever hun eigen boontjes. Hebben ze ruzie, zoals drie buurmannen van rond de vijftig afgelopen juli, dan wordt de politie pas gebeld nadat er één, nauwelijks aanspreekbaar, met een bloedende hoofdwond op straat ligt. Het aantal migranten is er op twee handen te tellen. Toch stemmen ze in St. Willebrord sinds een jaar of zes massaal PVV.

Daar zouden Thierry Baudet en Jan Roos kunnen beginnen met hun verkiezingscampagne. Want één ding hebben zowel Voor Nederland (VNL) van Jan Roos als Forum voor Democratie van Baudet goed begrepen: het islamstandpunt van Wilders is veel van zijn eigen kiezers eigenlijk ook iets te extreem. Ze zijn wel nationalistisch, vóór Nederland, en vinden dat geluid maar weinig terug bij andere partijen. Ze hebben weinig keus. Wat dat betreft heeft Roos een streepje voor. 'Goede partijnaam', zegt De Voogd.

Josse de Voogd is electoraal cartograaf. Hij onderzoekt verkiezingsuitslagen en duidt ze. Onlangs deed hij voor de provincie Noord-Brabant nog een project waarbij hij politieke scheidslijnen in kaart bracht. Waar stemmen de mensen nog CDA en waar stapten ze over op PVV of SP? Hoe houdt dat verband met historische gebeurtenissen? Er zijn meer deskundigen die dat doen. Maar Josse de Voogd is ook antropoloog. Hij kíjkt ook. De Voogd roept een beeld op van hoe een potentiële VNL-stemmer woont. "In een wit huis, gebouwd in de jaren negentig. Hij heeft een voortuin met ornamenten. Het ziet er een beetje Belgisch uit, waar gebouwd wordt zonder welstandscommissie. Hij is misschien belastingadviseur, getrouwd met een jongere vrouw. Zij heeft een nagelsalon aan huis."

Hij is misschien be­las­ting­ad­vi­seur, getrouwd met een jongere vrouw. Zij heeft een nagelsalon aan huis

Wantrouwen
Het risico bestaat dat Baudet en Roos in St. Willebrord geen poot aan de grond krijgen. De bevolking daar is misschien net zo wantrouwig tegen hen als tegen gevestigde politici. "Ze zijn vaak laag opgeleid, houden van simpele oplossingen. Die zal Thierry Baudet niet geven." Het pleidooi van die beide heren voor directe democratie is behoorlijk intellectueel, per slot van rekening. De Voogd geeft ze ook geen kans in de oude wijken van de grote steden, waar ooit Pim Fortuyn opkwam. Het rechtse sentiment heeft zich sindsdien verplaatst naar de buitenringen van de steden.

Meer kans heeft Baudet, en ook Jan Roos, als ze met de campagnebus doorrijden naar Eindhoven, waar veel mensen met een middelbare of hogere technische opleiding emplooi hebben gevonden. Tussen de IT-ers zitten vast potentiële kiezers. "Een man, begin dertig, die graag de website GeenStijl leest", zegt De Voogd. Hij voorziet een markt onder mensen die praten in termen van 'linksgekkies' als het over PvdA'ers gaat, en die een vrouw met een hoofddoek 'een kopvodje' noemen en een politicus 'graairegent'.

Nieuw rechts heeft een markt onder mensen die praten over 'linksgekkies' en 'graai­re­gen­ten'

Hebben ze die kiezers binnen, dan moeten ze verder naar het noorden. Naar gebieden waar de gegoede middenklasse woont, in precies diezelfde witte huizen, of soms een opgeknapte boerderij. De Voogd denkt aan Vinkeveen. Waar de mensen iets meer rijkdom hebben vergaard en de overheid zien als de entiteit die hun zuurverdiende centen weer af wil pakken. De mensen die deze week in Aalsmeer verontwaardigd waren toen bleek dat een monumentale brug die drie jaar geleden tijdelijk werd vervangen, niet alleen pas in 2020 lijkt terug te keren, maar dat er dan ook extra aanpassingen nodig zijn aan het brughoofd. Die klagen dat het zo twee keer geld kost; hún geld.

Middenklasse
Daarna kan de karavaan verder trekken, over grotendeels lege provinciale wegen. In de grote steden zal weinig te halen zijn. "De verontruste bewoner van de oude wijken stemt niet op deze partijen", voorspelt De Voogd. Hetzelfde geldt voor oude industriesteden en krimpregio's, waar de PVV overlapt met de SP maar CDA en VVD zwak staan. Wel zijn er mogelijkheden westwaarts: in de Bollenstreek, het Westland en Aalsmeer. De Voogd: "Waar internationale handel van groot belang is, 'maar dan zonder de kosmopolitische opsmuk van de grote stad".

Kiezers zijn ook te vinden in de betere vinexwijken van Hoofddorp en Purmerend, in Volendam en verder noordwaarts naar de kop van Noord-Holland, waar ook weer de bollentelers een mogelijke kiezersgroep vormen, samen met marinemensen en ondernemers in het toerisme.

Gok
Het is allerminst zeker of het lukt. Sterker: een nieuwe partij oprichten is nogal een gok, zegt De Voogd. "Vaak mondt de verkiezingscampagne uit in een tweestrijd. Als het PVV versus VVD wordt, dan doen die nieuwe partijen niet meer mee. Zo haalden eerdere avonturiers op rechts ook bakzeil: eerder was er al EénNL van Marco Pastors en Joost Eerdmans, er was een partij van Hilbrand Nawijn, Trots van Rita Verdonk. Allemaal probeerden ze tussen PVV en VVD te kruipen. "Nieuwe partijen profiteren als de partij die ze aanvallen in crisis is. Als Wilders wegvalt, dan hebben ze een kans."

Het is niet voor niets dat de laatste jaren juist in de rechterhoek nieuwe partijen ontstaan. "Het is", zegt De Voogd, "1968 op rechts". Waar bijna 50 jaar geleden allerlei linkse avonturiers hun geluk in de politiek beproefden, zo is dat nu voor rechtse partijen. Het is een misvatting om te denken dat als de PVV zou instorten de verrechtsing stopt. Links leedvermaak over de versplintering op rechts is ook niet terecht, want samen bepalen ze wel het debat. "Met of zonder de PVV, rechts is de kant die we opgaan." Althans: als je het bekijkt over de culturele as. Want de kiezer zou op economisch gebied best links willen stemmen, maar eigenlijk is er geen enkele partij die hem daar goed van dienst kan zijn.

Niet vertegenwoordigd
"Er is een heel grote groep mensen, een zuil bijna, zonder vertegenwoordiging in het parlement", zegt De Voogd. "Het zijn de ouderen die zich zorgen maken over hun pensioen, de ontslagen wijkverpleegkundigen. Zij willen linkse verworvenheden behouden, maar zijn sceptisch over internationalisering en multiculturalisme. Óf ze stemmen PVV bij gebrek aan beter, óf SP. Daar zit een grote markt voor een nieuwe partij. Of voor een bestaande partij die zich aanpast. Het CDA zou dat kunnen doen. Waar al die nieuwe partijen kiezers zoeken, tussen VVD en PVV, daar zit amper ruimte."

Er is een hele groep mensen zonder ver­te­gen­woor­di­ging in het parlement

Deel dit artikel

Er is een wereld te winnen voor Roos en Baudet. De vraag is alleen: waar vinden ze hun electoraat?

Hij is misschien be­las­ting­ad­vi­seur, getrouwd met een jongere vrouw. Zij heeft een nagelsalon aan huis

Nieuw rechts heeft een markt onder mensen die praten over 'linksgekkies' en 'graai­re­gen­ten'

Er is een hele groep mensen zonder ver­te­gen­woor­di­ging in het parlement