Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Nederland gaat stemmen over 'sleepwet'

Democratie

Redactie

© ANP XTRA
Update

Het referendum over de sleepwet gaat door. Volgens de Kiesraad zijn er voldoende geldige handtekeningen opgehaald.

De Nederlandse bevolking mag zich in maart in het stemhokje uitspreken voor of tegen de sleepwet. De Kiesraad maakte vanochtend bekend dat er genoeg geldige handtekeningen zijn opgehaald om een raadgevend referendum daarover te houden. Aan de hand van een steekproef bleek dat ruim 92 procent van de handtekeningen geldig was, oftewel 384.126 handtekeningen, ruimschoots boven de vereiste 300.000. 

Lees verder na de advertentie
Alle ge­au­to­ma­ti­seer­de apparaten mogen gehackt worden. Denk bijvoorbeeld aan uw telefoon, computer of smart-tv.

De sleepwet, officieel de Wet op de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv), geeft de inlichtingendiensten zoals de AIVD en de MIVD meer mogelijkheden om inzicht te krijgen in telefoon- en internetgegevens van burgers. De wet werd deze zomer goedgekeurd door de Eerste Kamer en zou aanvankelijk al in januari 2018 in werking treden, maar gisteravond werd bekend dat de invoering wordt uitgesteld tot 1 mei.

Onenigheid

Of en hoe het kabinet gevolg gaat geven aan de uitkomst, is onderwerp van discussie door de uitlatingen van CDA-leider Sybrand Buma. Die gaf afgelopen weekend in de Volkskrant te kennen dat zijn partij de uitkomst hoe dan ook naast zich neer zal leggen. Het kabinet wil het referendum afschaffen en daarmee ziet hij de aanstaande stembusgang niet ‘als een echt referendum’.

Ik denk dat het niet verstandig is om een mixvorm te hebben van re­pre­sen­ta­tie­ve democratie en referenda, waarbij je steeds een heel beperkte deelvraag stelt

Klaas Dijkhoff

De andere drie regeringspartijen hebben zich de afgelopen dagen van Buma’s woorden gedistantieerd. VVD, D66 en ChristenUnie achten het schrappen van de wet weliswaar ook geen optie, ze willen wel eerst de uitslag afwachten en kijken of de wet eventueel aanpassingen behoeft. D66-leider Alexander Pechtold, wiens partij eerder tegen de wet stemde, noemde Buma’s uitspraken ‘niet zo verstandig’.

In het debat over de regeringsverklaring verdedigden de coalitiepartijen gisteren hun besluit om te stoppen met referenda. “Ik denk dat het niet verstandig is om een mixvorm te hebben van representatieve democratie en referenda, waarbij je steeds een heel beperkte deelvraag stelt”, zei VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff. “Ik denk dat die combinatie een recept is voor wantrouwen.”

Pechtold beschouwt referenda in de huidige vorm als ‘mislukt’ en zei door te willen zoeken naar betere vormen van directe democratie.

Laatste referendum?

Het is de tweede keer dat er een raadgevend referendum plaatsvindt in Nederland. Het eerste referendum ging over het handelsverdrag met Oekraïne. Voor een raadgevend referendum zijn 300.000 handtekeningen nodig. De vijf studenten die het initiatief namen hebben er ruim 407.000 verzameld. Wellicht wordt dit raadgevende referendum, dat tegelijkertijd met de gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart zal plaatsvinden, ook meteen het laatste. De nieuwe coalitie wil namelijk af van het raadplegen van het volk op deze manier.

Eerder legde Trouw-journalist Kristel van Teeffelen vier stellingen van de campagne van de vijf initiatiefnemers van het referendum langs de wet:

Er mag een 'sleepnet' worden ingezet om massaal online communicatie af te luisteren, ook van niet verdachte burgers. Rond een verdachte mag een hele wijk afgeluisterd worden.

Sleepnet is een term die niet in de wet voorkomt. Daar wordt gesproken over 'onderzoeksopdrachtgericht aftappen, opnemen en afluisteren'. Dat betekent dat geheime diensten de bevoegdheid krijgen om dataverkeer via de kabel te onderscheppen. Vrijwel alles wat mensen via internet doen, loopt via de kabel.

Daar zijn in de wet waarborgen aan verbonden: zo mogen de afluisterbevoegdheden alleen worden ingezet na toestemming van de minister en voor duidelijke doelen: mensen die volgens de AIVD een gevaar vormen voor de nationale veiligheid. Die gegevens mogen drie jaar worden bewaard. Mocht er data tussen zitten van andere personen, dan moeten die zo snel mogelijk worden verwijderd.

Wel wordt er een uitzondering gemaakt voor het dataverkeer van anderen dat 'onlosmakelijk en logisch' verbonden is aan de verdachte persoon. Of een hele wijk onder die uitzondering valt, laat zich lastig voorspellen. Volgens voormalig minister Ronald Plasterk van binnenlandse zaken zitten er genoeg waarborgen in de wet om onnodig tappen te voorkomen - zo is er ook een toetsingscommissie met oud-rechters en een controle achteraf. Maar de initiatiefnemers van het referendum zijn daar niet gerust op.

Alle geautomatiseerde apparaten mogen gehackt worden. Denk bijvoorbeeld aan uw telefoon, computer of smart-tv.

In de wet wordt de term 'geautomatiseerd werk' gebruikt en dat is inderdaad zo breed als het begrip doet vermoeden: niet alleen smartphones, pc's, of tablets mogen door de AIVD zo nodig worden gehackt. Ook alle andere slimme apparaten als koelkasten, horloges of auto's die zijn 'uitgerust met computerfuncties' vallen daaronder.

De geheime diensten mogen na toestemming van de minister de apparaten heimelijk binnendringen om iemand te observeren of gegevens te kopiëren - ook als daarvoor gebruik moet worden gemaakt van de computer van iemand anders.

Er mag een geheime DNA-databank aangelegd worden waar iedereen in terecht kan komen.

Stel er wordt een sigarettenpeuk gevonden in een huis van terroristen, dan mag de AIVD het celmateriaal onderzoeken en vergelijken met de DNA-profielen in de eigen databank. Die databank leggen de diensten zelf aan. Profielen worden er vijf jaar in opgeslagen, wat met toestemming van de minister tot maximaal dertig jaar kan worden verlengd.

Het kan zijn dat er DNA-materiaal van iemand anders door de AIVD wordt gevonden - bijvoorbeeld omdat het aanwezig is op een voorwerp in iemands huis - erkennen de ministers in de memorie van toelichting bij de nieuwe wet. Mochten daar twijfels over bestaan, dan moet daar een aantekening van worden gemaakt. Ook moet de minister toestemming geven voordat DNA-onderzoek mag worden gedaan.

Verzamelde data mogen met buitenlandse inlichtingendiensten gedeeld worden, ook zonder deze eerst geanalyseerd te hebben.

Dat geheime diensten van verschillende landen intensief met elkaar samenwerken is bekend. Sterker nog, Nederlandse inlichtingendiensten waren er in toenemende mate van afhankelijk omdat zij geen data van de kabel mochten onderscheppen. Relevante informatie van de kabel kwam dus van andere landen waar diensten dat wel mogen.

De nieuwe wet beschrijft onder welke voorwaarden gegevens internationaal gedeeld mogen worden. Zo moeten de mensenrechten gewaarborgd worden én moet er een garantie zijn dat de data goed beschermd worden. De minister moet toestemming geven.

De uitwisseling geldt ook voor ruwe data die nog niet door Nederlandse diensten is geanalyseerd of gefilterd. De toetsingscommissie van oud-rechters moet wel van die uitwisseling op de hoogte zijn.

Lees ook: Oppositie boos op Buma vanwege uitspraken over referendum 'sleepwet'

Deel dit artikel

Alle ge­au­to­ma­ti­seer­de apparaten mogen gehackt worden. Denk bijvoorbeeld aan uw telefoon, computer of smart-tv.

Ik denk dat het niet verstandig is om een mixvorm te hebben van re­pre­sen­ta­tie­ve democratie en referenda, waarbij je steeds een heel beperkte deelvraag stelt

Klaas Dijkhoff