Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Moet de koning weer een rol krijgen in de formatie?

Home

Gabriella Codonesu

Moet koning Willem-Alexander zich weer met de formatie bezig gaan houden? © ANP

Nu de formatiegesprekken stil liggen en er niet meteen een volgende coalitiemogelijkheid klaarligt, begint het op het Binnenhof te rommelen: zou de koning wellicht niet een handje kunnen helpen?

Na twee maanden overleg ging het afgelopen week alsnog mis tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Welke coalitie er nu geprobeerd wordt, is nog onzeker. Hoewel de koning er sinds 2012 officieel niets meer over te zeggen heeft en de Tweede Kamer zelf een verkenner en informateur benoemt, kan de koning wellicht alsnog een duwtje in de juiste richting geven, suggereert een aantal oud-informateurs vandaag in het AD.

Lees verder na de advertentie

Die gedachte is niet nieuw. Al bij de invoering van de nieuwe wet in 2012 stuitte het idee dat het staatshoofd niets meer te zeggen had bij de formatie op veel weerstand. De vraag was of het proces er wel democratischer op zou worden als het staatshoofd buiten beschouwing werd gelaten, zeker omdat ook andere instanties zoals de Eerste Kamer en de Raad van State buiten spel werden gezet.

Columnist Hans Goslinga waarschuwde destijds al met enige scepsis te kijken naar de nieuwe gang van zaken. “De staat die geen ander referentiepunt heeft dan (de meerderheid van) het parlement, kan al snel tirannieke trekken krijgen”, schreef hij. “Zelfs is het gevaar niet denkbeeldig dat minderheden niet meer als politieke tegenstanders maar als vijanden van de staat worden beschouwd."

In 2012, toen er voor het eerst geformeerd werd zonder staatshoofd, verliep de formatie redelijk vlekkeloos. Maar, zo stelden critici uit voornamelijk VVD- en CDA-kringen, destijds lag er eigenlijk maar een coalitie echt voor de hand. Nu zijn er veel meer mogelijkheden en ligt onenigheid tussen de partijen op de loer.

Veel aan toevoegen

De vraag is of de koning veel kan toevoegen aan het formatieproces. Hoogleraar parlementaire geschiedenis Carla van Baalen zei onlangs tegen deze krant dat er in de praktijk weinig verschillen in werkwijze zijn, of het staatshoofd nu de formatie leidt, of de Kamervoorzitter, zoals nu. “Khadija Arib doet haar werk namens de Tweede Kamer. Haar taak is goed te luisteren naar de wensen vanuit de Kamer. Hetzelfde eigenlijk als de koningin deed. Ook toen al handelde het staatshoofd niet op eigen houtje, maar volgde zij de wens van de meerderheid van de Kamer.”

Wanneer de formatie stroef verloopt kan het wel anders gaan. Van Baalen noemt hierbij het voorbeeld van de formatie in 2010, toen de koningin een paar keer met verrassende benoemingen van informateurs kwam toen de formatie muurvast zat. “Maar ook de Kamervoorzitter kan dat doen.”

De nieuwe werkwijze is volgens haar hooguit kwetsbaar omdat de Tweede Kamer alles voor het eerst zelf doet. Van Baalen: “Hoe ingewikkeld het ook wordt, de Tweede Kamer weet dat er een kabinet moet komen. Het is vaker ingewikkeld geweest, uiteindelijk is er altijd een oplossing gevonden.” De kans dat de Tweede Kamer er zelf niet uitkomt, en de koning weer een rol wil geven, lijkt haar ‘klein’.

Sympathiek

Dat deze verkiezingen het moment zijn voor de Tweede Kamer om zichzelf te bewijzen en aan te tonen dat ze een formatie aankan zonder het staatshoofd, voorspelde emeritus-hoogleraar parlementaire geschiedenis Joop van den Berg vorig jaar al.  "Het is vorige keer goed gegaan. Vooral door het voortreffelijke voorbereidende werk van de toenmalige Kamervoorzitter Gerdi Verbeet en de griffier van de Kamer. Maar hoe gaat het na de komende verkiezingen? Het is een potentieel gevaar, ook voor de positie van de koning."

Volgens hem is het weliswaar een goede zaak dat de Tweede Kamer nu beslist, maar hij benadrukt wel dat het proces nu onomkeerbaar is. "Men kan niet met hangende pootjes terug naar de koning. Hangende pootjes zal de Kamer zelf omhoog moeten trekken."

Lintjes doorknippen

Hoe de koning op dit moment over dit alles denkt, blijft gissen. Het enige aanknopingspunt komt uit een interview dat hij in 2013 gaf net voordat hij koning zou worden. Daarin gaf hij aan er geen moeite mee te hebben als de Tweede Kamer ooit zou beslissen een ceremonieel koningschap in te voeren. Als dat een democratisch besluit is dan zet hij "onder alles" zijn handtekening,  zo zei hij toen.

Ook zonder formele handelingen kan het koningschap volgens hem namelijk inhoudelijk zijn. Zelfs het doorknippen van lintjes, of zoals hij het zelf noemde "het ultieme symbool van een ceremonieel koningschap", kan van belang zijn voor het land. Het gaat erom die lintjes door te knippen die in de samenleving verbindend werken, zo meende hij.

Op de constatering dat de koningin geen rol meer zou gaan spelen bij de formatie, zei hij ervan overtuigd te zijn dat de staatsrechtelijke rol van de koning nog verder verandert. Daar zal hij naar eigen zeggen aan meewerken, zolang het democratisch gebeurt.

Lees ook: Een kabinetsformatie zonder de koning, lukt dat nog steeds?


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel