Lodewijk Asscher, de patriot voor de middenklasse

democratie

Maaike van Houten en Jelle Brandsma

© anp
Democratie

De samenleving heeft een sterke middenklasse nodig zodat mensen kunnen opklimmen en elkaar helpen in geval van nood. Het is de kern van het denken van Lodewijk Asscher, die vanavond bekendmaakte dat hij lijsttrekker wil worden van de PvdA. Een portret van de Amsterdammer.

Voor Lodewijk Asscher (42) begon de verkiezingscampagne anderhalve week geleden. Hij maakte korte metten met het verkiezingsprogramma van de VVD. "Ik verzet me tegen het oude denken waarin het zogenaamd goed is voor Nederland als de gewone man telkens maar onzekerder wordt", zei hij over de liberale plannen. "Dat is verraad van de middenklasse", aldus de man die lijsttrekker wil worden van de PvdA.

Bij de Dreeslezing vorig jaar haalde hij die middenklasse ook al aan. Hij formuleerde er de kern van zijn politieke denken. De man die normaal gesproken zijn kinderen buiten de publiciteit houdt, had nu een tekening van zijn jongste zoon meegenomen om te laten zien wat hij bedoelt. Het jongetje had een mens getekend zoals kinderen dat doen: zonder romp, met de armen en de benen direct bungelend aan het hoofd. Een kopvoeter, noemde zijn vader dat.

Lees verder na de advertentie

'Kopvoetermaatschappij'

Er zakken nu meer mensen naar de onderste regionen dan er naar de middenklasse opklimmen

De maatschappij is ook een kopvoeter aan het worden, vervolgde Lodewijk Asscher. Een samenleving met een rijke bovenklasse en een arme onderklasse. Zonder middenklasse. "Een kopvoetermaatschappij", zei Asscher. "Als kindertekening vertederend, als maatschappijbeeld afschrikwekkend."

Hij ziet die middenklasse slinken doordat bij de economische crisis niet alleen de lagere klasse is getroffen, maar ook de middenklasse haar baan heeft verloren. Die had weinig om op terug te vallen, toeslagen en subsidies zijn er alleen voor de onderkant. Er zakken nu meer mensen naar de onderste regionen dan er naar de middenklasse opklimmen.

Dat is hem als sociaal-democraat een grote zorg. Want die middenklasse is juist voor zijn partij het hart, de romp van de ideale samenleving. In zo'n samenleving met een grote middenklasse zijn de verschillen niet te groot, wordt je best doen beloond en is er een vangnet bij pech. Solidariteit, emancipatie en gelijke kansen zijn de kernwoorden, aldus Asscher.

Wegwerparbeid

De so­ci­aal-de­mo­cra­tie moet in nieuwe tijden die oude belofte waarmaken: voor iedereen plaats aan de tafel van de middenklasse

En dat is hij waar hij zich voor wil inzetten: voor een samenleving met een sterke middenklasse. De aandacht voor de onderkant blijft, maar de focus verschuift: "De sociaal-democratie moet in nieuwe tijden die oude belofte waarmaken: voor iedereen plaats aan de tafel van de middenklasse." Dat is in zijn ogen ook in het belang van de sociale cohesie. De telg uit een juristengeslacht rekent erop dat de middenklasse best wil bijdragen aan de verzorgingsstaat, vanuit de wetenschap dat iedereen misschien vroeg of laat een beroep moet doen op het vangnet dat die staat biedt bij ziekte, werkloosheid en ouderdom.

Die kwetsbaarheid van de middenklasse is volgens hem het duidelijkst te zien in de toename van flexibel werk. Daarom kwam hij met de Wet werk en zekerheid. "Er is wegwerparbeid ontstaan." Asscher vindt dat verschrikkelijk, want wie zo omgaat met de betekenis die werk heeft voor mensen en het gebrek aan zekerheid, miskent de waarde van werk. "Als je je werk verliest, verlies je meer dan je inkomen", zei hij in een interview met Trouw.

Gezien en gewaardeerd worden komt tot uiting in werk, in een baan. Dit alles staat onder druk als werk onvoldoende wordt beloond of te weinig zekerheid biedt. "Wie zijn werk verliest, verliest ook zelfvertrouwen, het vermogen om kinderen wat mee te geven, de mogelijkheid om risico's te durven nemen in het leven, verliest de mogelijkheid om zichzelf te ontplooien. Veel van wat er mis is in de samenleving heeft daarmee te maken."

Meer zekerheid

Weg van de onderkant, mensen meer zekerheid bieden, komt in veel van zijn wetten tot uiting

Werkgevers mogen door de maatregelen van Asscher nog maar een beperkt aantal tijdelijke contracten aanbieden. Critici zeggen dat het aantal vaste en zekere banen hierdoor niet toeneemt, maar Asscher meent dat de nieuwe regels langzaam maar zeker hun werk gaan doen. Het karwei is niet af, er kan nog meer veranderen. Werkgevers moeten er aan wennen, de waarde van een vaste verbintenis weer gaan zien als een wederzijds belang en durven te investeren voor de lange termijn.

Met de wet tegen schijnconstructies wil hij 'het net rond geboefte en sjoemelaars' strak trekken. Die huren tegen lage lonen buitenlandse werknemers in. Daardoor komen niet alleen werknemers in Nederland niet meer aan bod, maar ook bedrijven lijden onder valse concurrentie. Werknemers die niet volgens de regels betaald krijgen kunnen hun opdrachtgever makkelijker aanpakken en het zwarte circuit wordt bestreden door contante uitbetalingen van loon te verbieden.

Weg van de onderkant, mensen meer zekerheid bieden, komt in veel van zijn wetten tot uiting. Asscher breidde ook de mogelijkheden uit om naast het werk voor zieke familieleden of vrienden te zorgen. Voor zijn maatregelen voerde PvdA'er Lodewijk Asscher de afgelopen jaren regelmatig een harde strijd met coalitiepartner VVD. In het overleg met premier Mark Rutte, VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra en zijn partijgenoot fractievoorzitter Diederik Samsom toonde Asscher zich een taaie linkse onderhandelaar. Vaak was Zijlstra in die gesprekken zijn felste opponent. Rutte snapt de sociaal-economische agenda van Asscher wel, zoals Asscher begrijpt dat Rutte 'pleur op' zegt tegen Turkse Nederlanders die een televisiejournalist lastig vallen, ook al is hij zelf geen man van de straattaal.

Joodse achtergrond

Met vrijheid, met eigen keuzes van vrouwen had de prostitutie volgens Asscher bar weinig te doen, met onderdrukking en uitbuiting des te meer

Zijn tegenstrever Samsom stopte met Twitter wegens de grove verwensingen, Asscher plaatste een tekstje toen hij helemaal genoeg had van de haattaal - bij hem wordt in de verwensingen vaak verwezen naar zijn joodse achtergrond. "Lieve jongens. Mag ik jullie voorzichtig aanraden voor de volgende keer dat je zo'n reactie plaatst de tweet of post eerst even aan je moeder te laten zien? Of aan je dochter, for that matter? Als zij het ook een goed idee vindt, vooral plaatsen. Blijf er niet mee rondlopen", adviseerde hij.

Zulk soort vermaningen komen hem op het verwijt te staan dat hij een moraalridder is. Daar maalt hij niet om, dat hoort hij al sinds hij in Amsterdam als wethouder de Wallen schoonmaakte. Zijn strijd tegen de prostitutie en mensenhandel zette hij in het perspectief van de verheffing van de mens, een oud sociaal-democratisch ideaal. Met vrijheid, met eigen keuzes van vrouwen had de prostitutie volgens Asscher bar weinig te doen, met onderdrukking en uitbuiting des te meer.

Overtuiging

Asscher hekelde juist de verlegenheid om er wat van te zeggen als ouders de opvoeding verzaken

Verheffing in de zin van kansen bieden was ook zijn doel bij de sluiting van zwakke scholen, en in het bijzonder van de islamitische school voor voortgezet onderwijs. Ouders wilden op eigen kracht doorgaan, maar in persoonlijke gesprekken wist hij hen er vrijwel allemaal van te overtuigen dat het voor de kinderen beter was naar een bestaande school te gaan waar goed onderwijs werd gegeven, en waar hun dochter ook met hoofddoek welkom was.

Ouders aanspreken, Asscher deed het met overtuiging, hij hekelde juist de verlegenheid om er wat van te zeggen als ouders de opvoeding verzaken. Hij vindt het hun plicht hun kinderen de kans te geven maatschappelijk succesvol te worden.

Die rode draad - verheffen en participeren - zit ook in het integratiebeleid waar hij in Den Haag verantwoordelijk voor is. Zijn lijn verwoordde hij zo: "De grootste verplichting ligt bij de migrant om zich te verdiepen in het land waar zijn toekomst en die van zijn kinderen ligt. Die moet de Nederlandse waarden en verworvenheden verinnerlijken. En ernaar leven."

Kritiek

Hard haalde hij uit naar Turkije, dat vond dat een Turks-Ne­der­lands kind niet bij lesbische pleegouders mocht wonen

Critici vinden dat Asscher daarmee van migranten verlangt te assimileren en hun eigen identiteit op te geven. Maar in Asschers ogen kunnen mensen in Nederland alleen meedoen als zij de taal leren en zich aanpassen aan de Nederlandse normen. Alleen dan kunnen zij echt meedoen, krijgen zij kansen op een goeie opleiding en werk, en toegang tot de middenklasse.

Iedereen die niet in die mal past, of waarvan Asscher vermoedt dat die dat streven tegenwerkt, vindt hem op zijn weg. Hard haalde hij uit naar Turkije, dat vond dat een Turks-Nederlands kind niet bij lesbische pleegouders mocht wonen. Turkije's bemoeienis noemde hij ongepast. In Nederland zijn homoseksuele pleegouders net zo welkom als heteroseksuele - met dat uitgangspunt gaat hij niet marchanderen.

Binnen de PvdA-fractie stuitte zijn integratiepolitiek op kritiek van de Kamerleden Kuzu en Özturk. De bom barstte toen Asscher extra onderzoek wilde doen naar vier Turkse organisaties die in Nederland actief zijn. De PvdA-top eiste dat het kritische duo zijn vertrouwen zou uitspreken in de partijgenoot op sociale zaken, maar zij weigerden dat, verlieten de partij en begonnen voor zichzelf.

Geven en nemen

Het is geven en nemen: je kunt alleen onderdeel zijn van de samenleving als je eraan meedoet

In een lezing in het Canadese Montreal herhaalde Asscher onlangs voor een internationaal gehoor van geestverwanten dat nieuwkomers de gedeelde waarden van hun nieuwe land moeten onderschrijven, van vrijheid van godsdienst tot gelijke behandeling van mannen en vrouwen. Het is geven en nemen: je kunt alleen onderdeel zijn van de samenleving als je eraan meedoet.

Tegenover dat progressieve publiek legde hij ook uit hoe progressief het is om goedkope arbeidsmigranten uit Oost-Europa te weren van de Nederlandse arbeidsmarkt. Zij pakken immers het werk af van de werknemers, die globalisering vervolgens niet als zegen zien, maar als vloek. Voor dat gevoel heeft Asscher begrip, maar hij zien stoppen met globaliseren niet als de oplossing. Linkse politici moeten globalisering in hun voordeel ombuigen. Progressief patriottisme, noemt hij dat: iedereen moet zich kunnen thuisvoelen, en groei moet iedereen ten goede komen.

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie
Er zakken nu meer mensen naar de onderste regionen dan er naar de middenklasse opklimmen

De so­ci­aal-de­mo­cra­tie moet in nieuwe tijden die oude belofte waarmaken: voor iedereen plaats aan de tafel van de middenklasse

Weg van de onderkant, mensen meer zekerheid bieden, komt in veel van zijn wetten tot uiting

Met vrijheid, met eigen keuzes van vrouwen had de prostitutie volgens Asscher bar weinig te doen, met onderdrukking en uitbuiting des te meer

Asscher hekelde juist de verlegenheid om er wat van te zeggen als ouders de opvoeding verzaken

Hard haalde hij uit naar Turkije, dat vond dat een Turks-Ne­der­lands kind niet bij lesbische pleegouders mocht wonen

Het is geven en nemen: je kunt alleen onderdeel zijn van de samenleving als je eraan meedoet