Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Jacques Wallage: Media zagen mij als ambitieus, of ijdel. Maar ik was toch vooral realistisch

Democratie

Romana Abels

Jacques Wallage © reyer boxem
interview

Jacques Wallage, sociaal-democraat in hart en nieren, bracht een halve eeuw door in de politiek. Hij beschreef zijn geschiedenis, vanaf zijn jongste jeugd, in 'Het land achter de heuvels', dat deze week verscheen. Wallage: Dat idee van 'er is toekomst' sprak me enorm aan.

Hij vertelt het alsof het over een ander gaat . Toen Jacques Wallage, voorheen succesvol PvdA-politicus, op het punt stond de gedoodverfde partijleider te worden, ontvluchtte hij de Haagse politiek. "Het ontbrak me aan Wille zur Macht", zegt hij nu. Afgelopen week verschenen Wallage's memoires: 'Het land achter de heuvels', over 50 jaar in de politiek.

Lees verder na de advertentie
Als je op mijn leeftijd nog iets leert, dan is het dat je niet meer actueel bent

Jacques Wallage

De publicatie van dit verhaal wordt een keer uitgesteld. "Als je op mijn leeftijd nog iets leert", zegt Wallage als hij het hoort, "dan is het dat je niet meer actueel bent." Zijn boek begint daarom ook met een citaat, afkomstig van Twitter: 'Wallage? Is die man nog niet dood?'

Bloembollen

Maar nee, Jacques Wallage leeft nog, 71 inmiddels. Heel tevreden woont hij met echtgenote en hond in een hem iets te rustige wijk in zijn geliefde Groningen, waar hij op zijn 24ste raadslid werd, op zijn 26ste wethouder en later, na een Haagse carrière, op zijn 52ste burgemeester. Zijn politieke leven was vol, maar nu is het de tuin die hem bezighoudt - na het interview zal hij eropuit gaan voor bloembollen.

"Ik heb helemaal niet de behoefte om me nu tegen de huidige politiek aan te bemoeien, maar als je nadenkt over welke rol je nog kunt nemen in deze levensfase, dan is dat kennisoverdracht. Je staat op afstand, die moet je gebruiken om verstandige dingen te zeggen."

Interview gaat verder onder foto

1998, de oude en de nieuwe PvdA-fractievoorzitter, Jacques Wallage en Ad Melkert © ANP

Hij beschreef zijn hele geschiedenis, omdat het persoonlijke in zijn loopbaan zo politiek werd. Omdat zijn karakter en zijn achtergrond zoveel bepaalden van wat hij deed en hoe. Want Wallage's verhaal begint in 1946, als kind van joodse ouders. Net als Ischa Meijer heeft hij zich altijd 'het jongetje dat alles goed moest maken' gevoeld.

"Ik ben me pas tijdens het schrijven gaan realiseren welke heroïsche opdracht mijn ouders zichzelf hadden gegeven: we beginnen opnieuw met dit kind en dat moet het goed hebben, dat moet leuk en gezellig zijn. Maar ondertussen klopte het niet."

Davidster

Hij begint over het lampje. Een lampje dat in de woonkamer stond. "Het had een soort zwarte voet en een davidster in een licht glazen bolletje. Als je het aandeed, lichtte die ster op. Helaas brandde dat heel vaak. Ik wist dat ik dan moest vragen: 'voor wie brandt het lampje?' en dat mijn moeder dan zou antwoorden: voor die of voor die.

"Dat had invloed. Heel grote invloed. Het maakte mij tot iemand die altijd maar heel veel begrip had voor de situatie."

Het kon de jonge Wallage weinig schelen dat zijn medestudenten niets zagen in zijn Pv­dA-lid­maat­schap

Hij wil het niet dramatiseren. Zijn jeugd was als de jeugd van veel babyboomers. Hij demonstreerde tegen de Amerikaanse oorlog in Vietnam, raakte betrokken in het studentenoproer. Sociaaldemocraat was hij al op school geworden. "Ik was echt aangeraakt over wat Amerika voor woestenij aanrichtte, maar ik ben eerder langs de emotionele lijn bij de partij gekomen." 

Wallage: "Achter de zaak van mijn vader - die was grossier in huishoudelijke artikelen - was een straatje met hele kleine huisjes, de Veulsgang. Zodra iemand verhuisde, kocht mijn vader zo'n huisje op. Dat werd dan toegevoegd aan het magazijn. Toen ik een jaar of twaalf was verhuisde een keer een gezin. Ik stond daar en tot mijn stomme verbazing kwamen uit dat krot een vader en een moeder en vijf kinderen. Zelf woonden wij aan de Nassaulaan - 'hoek Oranjesingel', zei mijn moeder er altijd bij - met uitzicht op het plantsoen."

Interview gaat verder onder foto

1987. Wallage (tweede van links, witte jas) tijdens een bel-actie tegen Shell, samen met Hans Kombrink (PvdA, uiterst links), IKV-secretaris Mient Jan Faber (tweede van rechts) en Nico Scholten, secretaris van 'Stop de Neutronenbom' (rechts). © ANP

Alsof het een ander óók zomaar had kunnen gebeuren, werd Wallage plots politicus. Eerst waren er die Vietnamdemonstraties, toen de studentenrevolte, hij raakte in de ban van Robert Kennedy: 'To seek a newer world'.

"Dat idee van 'er is toekomst' sprak me enorm aan. Dat verhaal van achter de heuvels, daar is een beter land. Het appelleert, snap ik nu, aan de joodse religie. Bij de joden moet de Messias nog komen. Dat is een heel fundamenteel punt. Die lege stoel op seideravond was er voor hem. Het vormde me, terwijl ik tegelijk besefte: Misschien is het er helemaal niet.

Macht verzamelen

"Maar datzelfde idee vond ik bij de sociaaldemocraten: niet berusten. Macht verzamelen, er iets aan doen. Dat sloot naadloos aan. Als individu voel je je machteloos, als je het samen doet, kom je een heel eind. Die ratio."

Het kon de jonge Wallage weinig schelen dat zijn medestudenten niets zagen in zijn PvdA-lidmaatschap. Dat ze er een beetje om moesten lachen, hun kaarten hadden gezet op de buitenparlementaire actie. Hij, de Groninger, zocht naar een manier om de afbraak van de Harmonie tegen te gaan, de feest- en concertzaal waar hij met zijn ouders zoveel was geweest.

Men was bevangen door het idee van de moderne tijd. Juist de PvdA zei: 'Voor arbeiders moet er ook een cultuurgebouw zijn, wat er nu staat is van de elite'

Jacques Wallage

"Ik ontdekte: de besluiten worden uiteindelijk op het stadhuis genomen. Ik voelde afschuw en aantrekking tegelijk. Ik dacht: ja kom op zeg, en ging me ertegenaan bemoeien, want op de universiteit was ik net opgevoed in medeverantwoordelijkheid.

"Achteraf zie ik: het was juist de PvdA die de Harmonie wilde afbreken. Destijds heb ik dat niet als een schandaal van de PvdA gezien. Ik was met een groepje burgers in contact gekomen die de afbraak wilden tegenhouden. Met de ogen van nu zou je zeggen: echt heel boze burgers, die van die oude Harmonie hielden. Die tent had echt een wereldakoestiek. Ze wilden het gebouw restaureren.

"Pas later heb ik begrepen wat destijds de ratio was. Men was bevangen door het idee van de moderne tijd. Juist de PvdA zei: 'Voor arbeiders moet er ook een cultuurgebouw zijn, wat er nu staat is van de elite'. Het was schandalig hoe het ging. Het gebouw stond op de Rijksmonumentenlijst, maar één telefoontje naar de minister en dat probleem was uit de wereld - het mocht tegen de vlakte. Er werd list en bedrog toegepast, rapporten achtergehouden. Ik dacht: dit laten we dus niet gebeuren."

Wethouder in Groningen

Wat volgde was exemplarisch voor hoe de rest van Wallages leven eruit zou zien. "Ik werd raadslid. Degene die fractievoorzitter zou worden, trok zich opeens terug. Toen keek iedereen naar mij."

De zaken overkwamen hem twee jaar later weer, toen het opeens de bedoeling bleek dat de PvdA-fractievoorzitter wethouder werd. Hij had net zijn eerste college sociologie gegeven, het kwam niet bepaald uit. Maar het lag hem. Achteraf schrijft hij: "Eigenlijk had ik de rest van mijn leven wethouder van Groningen willen blijven."

Interview gaat verder onder de foto

1993. Wallage in de Eerst Kamer, als staatssecretaris van sociale zaken © ANP

Zo ging het natuurlijk niet. Na acht jaar wethouderschap besloot de partij dat die vent daar in Groningen, die Wallage, de Tweede Kamer in moest. "Ik zag er heel erg tegenop. Achteraf bleek: ik had daar gelijk in. Het was zeker in het begin een ontzettend lastige functie."

Hij kan er nu op terugkijken. In zijn boek staan zinnen als: 'Kritisch zelfinzicht is niet de sterkste kant van de sociaaldemocratie' en 'Personeelsbeleid geen sterk punt bij de PvdA'. Maar destijds leek hij gemáákt voor die fractie. Van Kamerlid werd hij al snel kabinetslid, en daarna fractievoorzitter.

Geen poot verzetten

"Mensen onderschatten wat dat allemaal inhoudt. Lid zijn van een kabinet is een permanente onderhandeling. Dat maakt het zo ingewikkeld. Je kunt geen poot verzetten of je bent weer bezig met iets waar een ander het niet mee eens is. Zelf denk ik nu: toen ik staatssecretaris van onderwijs was, is het nog gelukt om een bundeling tot stand te brengen. Een samenwerken van vakbeweging, de besturenorganisaties, de ouderorganisaties. In de jaren daarna is dat eigenlijk nooit meer gelukt."

Het meest traumatisch voor hem zelf was een min of meer gedwongen overstap van staatssecretaris van onderwijs naar het ministerie van sociale zaken. "Daar ben ik me altijd schuldig over blijven voelen", zegt hij nu. "Als ik iets minder loyaliteit had gevoeld, had ik bedankt.

Wallage beschrijft zijn eeuwige 'niet weg te branden gevoel dat ik er niet helemaal bij hoor'

"Die ploeg mensen op dat departement, Onderwijs, had ongelooflijk hard gewerkt. We hebben in die drieënhalf jaar dat ik daar zat meer wetten in het Staatsblad gekregen dan wie dan ook in dezelfde periode. Voor en na mij is dat nooit meer in Den Haag vertoond, zo effectief waren we. Ik ben later vooral heel verdrietig geworden, met name omdat wat we hadden met de basisvorming eigenlijk meteen weer uit elkaar spatte. Het verdampte.

"Het maatschappelijk tij verloopt", noemde hij een van zijn hoofdstukken, over die verwarrende jaren op weg naar de eeuwwisseling. "Het ijs kraakt, maar wij schaatsen door."

In het boek beschrijft hij zijn tegelijkertijd eeuwige 'niet weg te branden gevoel dat ik er niet helemaal bij hoor'.

Interview gaat verder onder de foto

1997. Wallage als fractieleider van de PvdA © ANP

Hij stelt de vraag al zelf, nog voor de interviewer hem kan vragen: waarom een man als hij dan toch maar 'ja' zei tegen een ander departement. Een simpel 'nee' had hem gered. "Het is als de kras in de langspeelplaat, waar de naald zomaar in schiet. Het idee van: je doet je ouders geen verdriet. Ik vind achteraf ook dat ik goede redenen had om mijn respect voor Wim Kok dominant te laten zijn. Ik wist dat hij het heel zwaar had."

Bovendien: "Het idee van loyaliteit zit heel diep bij mij." In het boek noemt hij zichzelf 'onvoldoende autonoom'.

Moeizame afweging

Wallage vond pas zijn thuis toen hij de druk voor het eerst weerstond. Hij had al een keer 'nee' gezegd op het verzoek burgemeester van Amsterdam te worden. "Wim Kok zei: ik heb jou nodig als fractievoorzitter", maar echt op zijn gemak voelde hij zich al die jaren in Den Haag niet, ook niet in de vier jaar waarin hij met volle overtuiging fractievoorzitter was.

Toen kwam het aanbod burgemeester van Groningen te worden. Het werd een moeizame afweging. Het was 1998. In het Dagblad van het Noorden stond de kop: 'Groningen wil Wallage'. De rest is geschiedenis. "Ik ben nog steeds Wim Kok heel dankbaar. Hij had kunnen zeggen: 'Ik laat jou niet gaan', dan was ik niet gegaan. Dan was ik nog een keer fractievoorzitter geworden en mee ten onder gegaan in de Fortuyn-revolte van 2002.

Als ik in Den Haag was gebleven, was ik vroeg of laat in de positie gekomen dat ik Wim Kok had moeten opvolgen

Jacques Wallage

"Ik ben eigenlijk pas genesteld in dat ambt hier, als burgemeester. En dat was, toen ik het probeerde te begrijpen, wel een schok. Want ik heb daar in Den Haag toch echt een heel stevige loopbaan doorlopen. 'De mens is naar zijn aard geen landverhuizer', zei mijn vader altijd."

"Wat ook meespeelde: als ik in Den Haag was gebleven, was ik vroeg of laat in de positie gekomen dat ik Wim Kok had moeten opvolgen. Was het een vlucht? Misschien. Je kan het laf noemen. Ik had te weinig Wille zur Macht.

"Achteraf vind ik het wel grappig. De media hebben mij ook altijd wel als ambitieus gezien, of ijdel. Maar ik was volgens mij toch vooral realistisch. Ik weet dat ik sommige dingen echt kan. Maar die rol van eerste man - nee. Als burgmeester ging ik voor mijn gevoel terug naar het front. All politics is local."

Jacques Wallage, Het land achter de heuvels. Uitgeverij Cossee, 320 pag., 29,99 euro.

Tekst gaat verder onder de foto

1996. Wallage met minister Hans Dijkstal (VVD) in de Tweede Kamer © ANP

Biografie Jacques Wallage

De Groningse socioloog Jacques Wallage begon hij zijn politieke loopbaan als PvdA-gemeenteraadslid in Groningen en werd later wethouder. In de jaren tachtig was hij lid van de Tweede Kamer voor de PvdA.

In 1989 werd hij staatssecretaris van onderwijs en wetenschappen in het derde kabinet-Lubbers. In 1993 werd hij staatssecretaris van sociale zaken in dit kabinet, nadat Elske ter Veld was afgetreden.

Van 1994 tot 1998 was Wallage fractievoorzitter van de PvdA in de Tweede Kamer. Tot veler verbazing vertrok hij in 1998 naar Groningen, waar hij tot 2009 burgemeester was.

Onlangs trad Wallage af als voorzitter van de Raad voor het openbaar bestuur.

2010. Oud-informateurs Uro Rosenthal (rechts) en Jacques Wallage (midden) met informateur Ruud Lubber (links) © ANP

Deel dit artikel

Als je op mijn leeftijd nog iets leert, dan is het dat je niet meer actueel bent

Jacques Wallage

Het kon de jonge Wallage weinig schelen dat zijn medestudenten niets zagen in zijn Pv­dA-lid­maat­schap

Men was bevangen door het idee van de moderne tijd. Juist de PvdA zei: 'Voor arbeiders moet er ook een cultuurgebouw zijn, wat er nu staat is van de elite'

Jacques Wallage

Wallage beschrijft zijn eeuwige 'niet weg te branden gevoel dat ik er niet helemaal bij hoor'

Als ik in Den Haag was gebleven, was ik vroeg of laat in de positie gekomen dat ik Wim Kok had moeten opvolgen

Jacques Wallage