Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Is Leefbaar Rotterdam een regentenpartij geworden?

Democratie

Mark Hoogstad

© ANP
Voorpublicatie

Ze zijn de politieke nazaten van Pim Fortuyn, het anti-establishment, maar blijken zelf niet vies van politieke spelletjes. Trouw-medewerker Mark Hoogstad dook onder meer in de geschiedenis van Leefbaar Rotterdam voor zijn boek over de stad.

Of hij tienduizend euro wil overmaken aan een goed doel dat hij, dat dan nog wel, zelf mag bepalen? Leefbaar Rotterdam-wethouder Ronald Schneider weet niet wat hij hoort als hij op een maandagochtend wordt gebeld op zijn werkkamer in het stadhuis aan de Coolsingel. Een aflaat om zijn politieke zonden weg te poetsen?

Lees verder na de advertentie

Het is de zomer van 2014 en het nieuwe Rotterdamse college, met Leefbaar als grootste coalitiepartij, zit er net. Met Ronald Schneider die door de raad totaal onverwacht als wethouder is gekozen en niet, zoals alom werd verwacht, zijn partijgenoot Ingeborg Hoogveld: gevolg van een deal achter de schermen waaraan vijf Leefbaar-collega's én de voltallige oppositie meewerkten.

Het be­ta­lings­ver­zoek is de apotheose van een grimmige loop­gra­ven­oor­log

Deze roemruchte wethouderscoup wordt door de oude garde van Leefbaar Rotterdam als een klap in het gezicht ervaren: de prominente Leefbaren van het eerste uur, onder wie oud-wethouder Marco Pastors, partijprominent Wim van Sluis en genoemde Ingeborg Hoogveld, tevens de vriendin van Pastors.

Het is Wim van Sluis die belt, die maandagochtend in het stadhuis. Zijn verzoek laat aan duidelijkheid niets te wensen over. Schneider moet boeten voor zijn hondsbrutale greep naar de macht en dus 'een gebaar van goede wil' maken.

Ruim drie jaar na dato wil Schneider niet meer herinnerd worden aan die dwingende en opmerkelijke oproep. Schneider, in de zomer van 2017 opgestapt als wethouder omdat de gemeente voor bijna 8 miljoen euro is opgelicht door twee malafide ondernemers bij de bouw van een poppodium, heeft zijn buik vol van de lokale politiek. En al helemaal van zijn eigen partij. Hij is gedesillusioneerd en wil rust aan zijn hoofd. Terugblikken? "Ga je goddelijke gang, maar op mijn medewerking hoef je niet te rekenen. Succes verder."

Zijn voormalige strijdmakker op het Rotterdamse stadhuis, oud-Leefbaarraadslid Reinier de Jong, toont zich coöperatiever. Ja, Ronald Schneider is door Van Sluis gevraagd om een financieel offer te brengen, erkent de KLM-piloot. "Door te betalen zou Ronald met zichzelf in het reine kunnen komen, was de gedachte."

Loopgravenoorlog

Meerdere bronnen bevestigen dat het verzoek is gedaan, niet lang na de veelbesproken 'wethouderscoup'. Schneider legt de absurde wens naast zich neer. Hij weet één ding zeker: tussen hem en het gestaalde partijkader komt het nooit meer goed. Schneider heeft, aldus De Jong, de euvele moed gehad om de stalorders van de oude garde te negeren. Van Sluis wil 'helemaal niets zeggen' als hem om opheldering wordt gevraagd. Hetzelfde geldt voor Marco Pastors en Ingeborg Hoogveld.

Het betalingsverzoek is de apotheose van een grimmige loopgravenoorlog, die Leefbaar Rotterdam vlak na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2014 aan de rand van de afgrond brengt. En dat terwijl de politieke nazaten van Pim Fortuyn net weer aan de macht zijn, na acht jaar tandenknarsend te hebben moeten toezien hoe de gehate PvdA de lakens weer uitdeelde in 'Moskou aan de Maas'. "Eindelijk hebben we de sleutels van de stad weer in handen", verzucht partijleider Joost Eerdmans. Met D66 en CDA vormt de rechts-conservatieve partij een verstandshuwelijk. Het motto van het drietal luidt 'kan-niet-bestaat-niet'. Oftewel 'kendo', in de woorden van Eerdmans.

Leefbaar was door toedoen van die Capelse club steeds verder van de eigen kernwaarden vervreemd geraakt

Reinier de Jong

Schneiders - en de voor Nederlandse begrippen unieke - 'wethouderscoup' betekent een valse start voor de Rotterdamse coalitie, tot groot plezier van de overwegend linkse oppositie. Binnen Leefbaar vliegen de verwijten over en weer. Het is oorlog in de fractie, een crisis is geboren. Het huzarenstukje van Schneider en De Jong legt oude breuklijnen bloot: sluimerende tegenstellingen komen plotseling openlijk aan het licht. Achter de schermen blijkt al veel langer sprake te zijn van een richtingenstrijd.

Reinier De Jong, raadslid sinds 2010, ergert zich groen en geel aan de macht van wat hij 'de familie' noemt. Daartoe rekent hij met name Pastors en Van Sluis. De twee oud-wethouders (2002-2006) maken volgens de economie- en milieuwoordvoerder van Leefbaar de dienst uit en hebben sluipenderwijs steeds meer macht naar zich toegetrokken.

Macht en baantjes

Pastors drukt bovendien een te groot en te rancuneus stempel op de fractie, vindt hij. Dat zijn tijd is geweest, lijdt volgens De Jong geen twijfel: de partijleider (2006-2012) barst tijdens fractievergaderingen meer dan eens in snikken uit. Andere bronnen bevestigen dit. Pastors voelt nog altijd de pijn van het uiterst nipte en 'zeer onterechte' verlies van de gemeenteraadsverkiezingen van 2010: de PvdA (64.401 stemmen) behaalt welgeteld 754 stemmen meer dan Leefbaar (63.647) en zet de politieke aartsvijand geniepig buitenspel. Pastors kan de 'hondse behandeling' niet verkroppen.

In de pragmatische liberaal Schneider herkent De Jong een geestverwant en ziet hij het alternatief voor 'het meer en meer naar binnen gerichte machtskartel binnen de partij', dat volgens hem gaandeweg is afgedreven van de eigen principes en idealen. In 2002 was Leefbaar de uitdager van de zittende macht ('De plucheplakkers van de PvdA') in Rotterdam, nu is de partij zelf onderdeel geworden van het establishment en niet vies van 'vriendjespolitiek en andere vuige spelletjes'. "Alle mooie beloftes van onze partij-ideoloog Pim Fortuyn over openheid en transparantie zijn langzaam maar zeker naar de achtergrond verdreven. Het gaat steeds vaker alleen nog maar om macht en baantjes."

Schneider en De Jong zijn naar eigen zeggen niet uit op de macht, ze zijn de aanhoudende machinaties van 'de familie' simpelweg beu en vinden de oppositie aan hun zijde. Die vreest voor 'de lange arm van Marco Pastors' en ziet daarom niets in 'mevrouw Pastors' als wethouder. "Het moest voor eens en voor altijd afgelopen zijn met het gemanipuleer", zegt De Jong. "We waren niet bezig met een coup, we waren bezig de rommel op te ruimen. Leefbaar was door toedoen van die Capelse club steeds verder van de eigen kernwaarden vervreemd geraakt."

Sta-in-de-weg

Die boodschap verkondigt raadslid De Jong, de aanvoerder van het pro-Schneiderkamp, intern ook steeds vaker. Tot ongenoegen van zijn opponenten in de Leefbaar-fractie, verenigd in de 'groep-Hoogveld', die zijn provocaties stilaan zat zijn. "Hij was té uitgesproken, hij werd niet meer gepruimd bij Leefbaar, hij was een sta-in-de-weg geworden", aldus een ingewijde.

De Jongs afscheid is onvermijdelijk en volgt in het najaar van 2015. Officieel omdat hij beweert zijn raadswerk niet langer te kunnen combineren met zijn drukke baan bij KLM. Te vaak komt het voor dat hij zijn raadsstukken zit te lezen op een hotelkamer in Seoul of Willemstad. De nationale luchtvaartmaatschappij is bovendien in de greep van een grootscheepse reorganisatie. "Ik moet aan mijn maatschappelijke toekomst denken", zegt De Jong, getrouwd en vader van drie zonen.

Maar dat blijkt een leugentje om bestwil. In werkelijkheid is hij afgeknapt op de 'regentencultuur' en 'vriendjespolitiek' bij de partij, die hij sinds 2010 heeft gediend. "Dat KLM-verhaal was een mooi alibi om per direct afscheid te nemen, hoewel het destijds ook wel degelijk onrustig was op de werkvloer. Maar wat zwaarder woog in mijn beslissing om te stoppen, was de ergernis over mijn partij. Leefbaar is volledig geïnstitutionaliseerd, het is een regentenclub geworden. Erger nog: plucheplakkers. Onze wethouders doen eraan mee."

Lees verder na onderstaande afbeelding.

© Hollandse Hoogte / Jan de Groen

Doorgestoken kaart

Directe aanleiding voor het vertrek van De Jong zijn driftige discussies over de 'rampzalige inpassingsplannen' van de omstreden rijksweg A13/16 in de noordrand van Rotterdam. Die moeten van tafel, meent Leefbaar in eerste instantie. De Jong krijgt de opdracht om er bij het eigen stadsbestuur 'met gestrekt been' in te gaan. Dat doet hij, met overgave. Hij ageert fel tegen de 'onacceptabele fooi' van 15 miljoen euro extra, toegezegd door minister Melanie Schultz van Haegen (infrastructuur, VVD). "Schultz kan de pot op, wij laten ons niet afschepen met een rampzalig voorstel."

Maar die stevige Leefbaar-aanpak blijkt even later uit de tijd, zijn eigen fractie fluit hem terug. De Jong is verbijsterd. Aan die ommezwaai ligt een deal binnen de coalitie ten grondslag. In ruil voor een investering van 10 miljoen euro in de buitenruimte in Prins Alexander - een deel van de stad met heel veel Leefbaar-kiezers - stemmen tien van de veertien raadsleden alsnog in met de goedkope(re) inpassing van het tracé A13/16, daartoe 'gedwongen' en opgezweept door D66.

Twee dagen na het spraakmakende interview wordt De Jong door zijn collega's botweg de toegang ontzegd tot de wekelijkse frac­tie­ver­ga­de­ring

"Dit dossier is één grote doorgestoken kaart", zegt De Jong drie weken later in het AD Rotterdams Dagblad. Om het voortbestaan van de coalitie niet in gevaar te brengen, is een groot deel van zijn fractie uiteindelijk overstag gegaan, terwijl De Jong kort daarvoor nog een krappe meerderheid tegen het raadsvoorstel had weten te mobiliseren. Leefbaar heeft 'het spel' niet slim gespeeld en zich bij de neus laten nemen in de achterkamertjes, concludeert De Jong. De partij heeft daarmee een groot deel van de eigen - en door de wegaanleg gedupeerde - achterban 'in de kou laten staan'.

Twee dagen na het spraakmakende interview wordt De Jong door zijn collega's botweg de toegang ontzegd tot de wekelijkse fractievergadering. 'Pislink' is de dissident, die in de vroege ochtend van 6 november - de raadsvergadering loopt weer eens flink uit - afzwaait als volksvertegenwoordiger. Zodra hij naar voren loopt voor zijn afscheidsspeech glippen twee fractiegenoten vliegensvlug de raadzaal uit. Eén van hen is de door het kamp-Schneider en De Jong afgetroefde wethouderskandidaat Ingeborg Hoogveld. Zij wenst part noch deel te hebben aan de ceremonie van De Jong, al zijn verdiensten (kolencentrales op de Maasvlakte, het aankaarten van problemen met tankopslagbedrijf Odfjell, de aanleg van de Tweede Maasvlakte) voor de partij ten spijt.

Haar 'vlucht' is voor De Jong de bevestiging dat hij er goed aan doet Leefbaar de rug toe te keren. Ten overstaan van de raad kondigt hij aan zijn partijlidmaatschap op te zeggen. "Ik ben daar liever eerlijk over." In de raadzaal is de pijn bijna tastbaar. Burgemeester Ahmed Aboutaleb spreekt opvallend lovende woorden over De Jong. "Een eerlijke man en een gewetensvol mens met verfrissende ideeën."

Bronnen zijn bekend bij de redactie.

Dit artikel is een bewerkte en ingekorte versie van een hoofdstuk uit het boek 'Rotterdam, stad van twee snelheden' (Uitgeverij Trichis, ISBN 9789492881021, 288 pagina's, verkoopprijs € 19,95) van Mark Hoogstad.

© TRBEELD

Lees ook:

Leefbaar Rotterdam is er klaar mee: de overlast­gevende huurders van Havensteder moeten uit huis worden gezet.

Het komend jaar wordt het jaar van Rotterdam. De stad van de Universele Diversiteit waar niet minder dan 175 nationaliteiten met elkaar cohabiteren

De politieke migrantenbeweging Denk hoopt in Rotterdam de grootste te worden. Een gesprek met partijleider Tunahan Kuzu over het ‘electorale slagveld’ in zijn stad.

De oproep van burgemeester Ahmed Aboutaleb van Rotterdam dat moslims ‘geduld’ moeten hebben, zegt vooral veel over de verkiezingsstrijd in Rotterdam.

Deel dit artikel

Het be­ta­lings­ver­zoek is de apotheose van een grimmige loop­gra­ven­oor­log

Leefbaar was door toedoen van die Capelse club steeds verder van de eigen kernwaarden vervreemd geraakt

Reinier de Jong

Twee dagen na het spraakmakende interview wordt De Jong door zijn collega's botweg de toegang ontzegd tot de wekelijkse frac­tie­ver­ga­de­ring