Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Irak hoopt op verandering met de rebelse Moktada al-Sadr

Democratie

Judit Neurink

Moktada al-Sadr bezocht vandaag na de uitslag van de verkiezingen het graf van zijn vader, die werd vermoord door Saddam Hussein. © REUTERS

De sjiitische Moktada al-Sadr heeft de verkiezingen gewonnen. Een regering vormen zal lastig worden.

Ze zijn er in alle soorten en maten in Irak: portretten van Moktada al-Sadr, de verrassende winnaar van de Iraakse parlementsverkiezingen van zaterdag. Soms zijn de posters verkleurd door de tijd, soms staat hij afgebeeld met zijn vader en ooms die zijn vermoord door dictator Saddam Hussein. Terwijl na diens val in 2003 politici kwamen en gingen, is Sadr een populaire en permanente factor gebleken.

Lees verder na de advertentie

De 44-jarige sjiitische geestelijke, die na gezamenlijke demonstraties voor veiligheid en tegen corruptie een opmerkelijke lijstverbinding aanging met de communisten, kwam met 54 zetels als grootste blok uit de bus. Door zijn loyale achterban profiteerde hij van de historisch lage opkomst van 44 procent.

Al-Sadr zegt dat hij het politieke proces van binnenuit wil bestrijden, en daarmee de corruptie

Sadr is bij leven al een mythische figuur – rijdt zijn auto voor, dan smeren zijn volgelingen de modder van de banden over hun lijf. Na de moord op zijn vader in 1999 zat hij jarenlang ondergedoken, maar vanaf 2003 wierp hij wierp hij zich op als de verlosser van de verdrukte sjiieten. Zijn vader, grootayatollah Mohammed Sadeq al-Sadr werd mede aanbeden omdat hij rebelleerde tegen Saddam, en Moktada zette de traditie voort: zijn Mahdi-leger voerde een guerrillastrijd tegen de Amerikaanse bezetter.

Tegelijkertijd was zijn militie actief bij het opporren van het sektarische vuur dat in 2005 leidde tot een burgeroorlog tussen sjiieten en soennieten. Die vormde de aanzet tot Al-Qaida. Sadr ontmantelde de militie in 2008 en vertrok zelf naar Iran voor religieuze studie.

IS verjagen

Nadat hij in 2011 terugkeerde en de Amerikaanse troepen zag vertrekken, speelde zijn Sadr-beweging vooral een rol als welzijnsorganisatie voor de armen. Maar toen grootayatollah Ali al-Sistani in 2014 sjiitische vrijwilligers opriep IS te verjagen en de sjiitische partijen milities vormden, deed Sadr dat ook.

Sadrs beweging heeft sinds 2005 aan alle Iraakse regeringen meegedaan, en sommige van haar ministers zijn berucht om hun corruptie. Nu hij zich profileert als corruptie-bestrijder ontkent hij dat niet, maar zegt hij: “We bestrijden het politieke proces van binnenuit, dat is beter dan van buitenaf.”

Al-Sadr verbood de politici van zijn eigen partij zich herkiesbaar te stellen – inspelend op de weerzin van Irakezen tegen de corrupte oude garde

Zijn aanhangers nemen die strijd mee naar de straat. Daar vonden ze de communisten in het ideaal van een Irak waarin de gedeelde Iraakse identiteit voorop staat. Het verbond is ook een pragmatische keuze voor de cijfers: “Moktada al-Sadr is de enige die met één oproep een miljoen mensen op straat kan krijgen”, aldus de seculiere soennitische zakenman Saad Janabi van de Iraakse Republikeinse Partij die zich bij Sadrs Sa’iroon-lijst aansloot.

Voor deze verkiezingen ontmantelde Sadr zijn eigen partij, en hij verbood de politici zich herkiesbaar te stellen – inspelend op de weerzin van Irakezen tegen de corrupte oude garde. Zijn winst dankt hij deels aan ayatollah Sistani, de geestelijke leider van de Iraakse sjiieten die hij te terughoudend vindt. Dat was de ayatollah voor één keer niet, toen hij de kiezers opriep corrupte politici links te laten liggen.

Anti-Amerika

Hoewel Sadr net als alle sjiitische bewegingen in Irak financiële steun krijgt uit Teheran, geldt hij anders dan zij niet als pro-Iraans. Zijn aanhangers vierden de overwinning zondagavond zelfs met slogans als ‘Iran eruit’.

Hij heeft recent de contacten aangehaald met de Golfstaten, onder meer met de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman, over het terugdringen van de Iraanse invloed in Irak. Zijn anti-Amerikanisme heeft hij niet afgelegd; net als veel Irakezen vindt hij dat de Amerikaanse troepen die in Irak zijn om IS te verjagen, zo snel mogelijk moeten vertrekken.

Of Sadr de nieuwe premier wordt is zeer de vraag, want hij staat niet op de kieslijst. Zelf heeft hij de gouverneur van de provincie Maysan, Ali Dawai daarvoor genoemd, die op lokaal niveau al probeert de veranderingen door te voeren waarvoor Sadrs beweging in de verkiezingen heeft gepleit.

Moeizame formatie

Een moeilijke formatie was al voor de verkiezingen voorspeld: de belangrijkste sjiitische blokken kunnen niet door één deur. Omdat geen van hen een absolute meerderheid (van de 329 zetels) behaalde, is een coalitie van meerdere blokken nodig. Verwacht wordt dat Sadr de formatieopdracht krijgt, maar dat hoeft niet: in 2010 was de seculiere sjiiet Iyad Allawi de grootste, maar vormde Nouri al-Maliki met steun van de VS en Iran een regering. Die landen hadden de huidige premier Haider al-Abadi een tweede termijn gegund gezien zijn strijd tegen IS en zijn secularisme (waardoor hij in soennitisch Mosul de meeste stemmen kreeg). Maar de coalitie van de huidige premier Haider al-Abadi werd derde. Gezien recente toenadering tussen hen, is een coalitie tussen Abadi en Sadr wel mogelijk, aangevuld met kleinere seculiere blokken.

Lees ook: De Iraaks-Ne­der­land­se Zina al-Halboussi strijdt voor een zetel in Bagdad

Een kwart van de zetels in het Iraakse parlement is voor vrouwen gereserveerd. De Iraaks-Nederlandse Zina al-Halboussi probeerde een daarvan te veroveren.

Deel dit artikel

Al-Sadr zegt dat hij het politieke proces van binnenuit wil bestrijden, en daarmee de corruptie

Al-Sadr verbood de politici van zijn eigen partij zich herkiesbaar te stellen – inspelend op de weerzin van Irakezen tegen de corrupte oude garde