Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoogleraar: Turken tarten westerse waarden met dit bezoek

democratie

Harriët Salm

De Turkse minister van economische zaken Zeybekci arriveert in Leverkusen om landgenoten toe te spreken. Dit ging niet om een campagnebezoek. © AFP

Mag een Turkse minister in Nederland campagne voeren voor een referendum? Ongeschreven diplomatieke regels zeggen van niet, zegt Jan Melissen (56). Vijf vragen aan deze hoogleraar diplomatie aan de universiteit van Antwerpen, die ook verbonden is aan Instituut Clingendael.

Een Turkse minister die een campagnebijeenkomst bezoekt in Rotterdam om uitleg te geven over een referendum, wat is daar eigenlijk mis mee?

Lees verder na de advertentie

“Op zich is er niks mis met een bezoek van een minister van buitenlandse zaken aan een ander land. Maar als deze politicus campagne komt voeren puur voor een standpunt van één partij, dan wordt het een andere situatie. Vooral omdat het geen gewone verkiezingen zijn in Turkije, maar een in Europa omstreden referendum dat de Turkse democratie zal ondergraven. En hij wil zoveel mogelijk Nederlandse Turken komen overtuigen daar ja tegen te zeggen. Er wonen in Nederland ruim 250.000 stemgerechtigde Turken. Nederland is dus campagneterrein. Deze man wil op Nederlands grondgebied opereren zoals hij in Turkije doet. Dit is een gevolg van migratie, waar we nu mee geconfronteerd worden. Deze minister voert daarmee nationale partijpolitiek in een internationale omgeving. En dat hoort niet bepaald bij het takenpakket van een minister van buitenlandse zaken.”

Deze man wil op Nederlands grondgebied opereren zoals hij in Turkije doet

Hij mag in Nederland geen politieke campagne voeren onder Turkse stemgerechtigden?

“De Nederlandse regering vindt dat onwenselijk en dat lijkt mij terecht. Een minister van buitenlandse zaken hoort zijn landgenoten in een ander land te helpen, bijvoorbeeld als ze in nood zijn. Maar deze minister wil nu de mensen in de diaspora politiek beïnvloeden, hij noemt ze zelfs zijn landgenoten. Dat gaat ver. Die trend zie je trouwens elders in de wereld ook: de omgang met burgers in het buitenland wordt door vooral autoritaire regimes als Rusland, Turkije, China, maar ook een stel kleinere Afrikaanse landen, sterk opgerekt. De sociale media spelen daarbij een belangrijke rol, zij kennen immers geen grenzen. De oppositie in het buitenland voelt zich daardoor niet meer veilig, want wordt ook in het buitenland tegengewerkt. Dat speelt in deze kwestie ook, de Turkse oppositie voelt zich geïntimideerd door dit bezoek.”

Zijn er geen voorbeelden van Nederlandse politici die vlak voor nationale verkiezingen in het buitenland campagne voeren onder landgenoten?

“Gebruikelijk is het niet. Maar Nederlandse diplomaten treden tegenwoordig in het buitenland wel veel meer naar buiten. Nederlandse ambassadeurs, ook in Turkije, doen mee aan debatten, zijn actief in de samenleving. Twintig jaar geleden was dat anders. In een verder verleden hadden zij voornamelijk contacten met de regering. Maar waar ligt nu de grens van dat optreden? Dat is de vraag die in deze kwestie speelt. Wat doe je wel in het buitenland en wat niet? Welke ruimte van opereren heb je precies? Er was vooralsnog een soort ongeschreven regel dat je campagne voert binnen de grenzen van je eigen land. Dus als er een grote Britse kolonie is in Spanje, gaat een Britse politicus toch niet in Spanje zieltjes winnen. Maar zulke normen zijn nergens opgeschreven en die veranderen ook. Deze norm wordt nu uitgedaagd en getest.”

Er was vooralsnog een soort ongeschreven regel dat je campagne voert binnen de grenzen van je eigen land

Is dit een diplomatieke rel?

“Zeker. Ik vind het vooral opmerkelijk met hoeveel zelfvertrouwen de autoritaire staat Turkije de westerse democratische waarden en conventies durft te tarten. Vergeet niet: het gaat om een referendum waarin wordt voorgesteld de Turkse president meer macht te geven. Daarvoor komt deze minister hier onder Nederlandse Turken campagne voeren. Dat deze minister de Nederlanders het verwijt maakt dat ze ondemocratisch bezig zijn omdat ze hem niet willen toelaten, is hypocriet. De Turken zeggen: jullie respecteren het democratisch recht op vergadering niet. Terwijl dat recht in Turkije zelf met voeten getreden wordt, oppositieleden in de gevangenis worden gezet, journalisten eveneens.”

Is dit bezoek nog tegen te houden?

“Ik ken geen direct sluitend juridisch argument om deze minister tegen te houden. Je ziet nu dat er op verschillende niveaus geprobeerd wordt om een antwoord te vinden op dit probleem. Lokaal wordt bekeken of de Rotterdamse burgemeester een juridisch beroep kan doen op verstoring van de openbare orde door de komst van de Turkse minister. Omdat er demonstraties kunnen komen van tegenstanders die uit de hand kunnen lopen. Tegelijk kan minister Koenders van buitenlandse zaken in Europa politiek protest aantekenen tegen deze wijze van omgang tussen staten. Zodat de Europese Unie als geheel dit gedrag van de Turken onwenselijk noemt en samen een blok vormt. Maar het is afwachten wat de Turken gaan doen. Zetten ze het bezoek echt door? De komende dagen zullen het uitwijzen.”

Je ziet nu dat er op verschillende niveaus geprobeerd wordt om een antwoord te vinden op dit probleem

'Verdeeldheid zal alleen maar toenemen'

Saniye Calkin, sympathisant van de Hizmet-beweging, aanhanger van het gedachtengoed van Fetullah Gülen, is blij met de afwerende houding van de Nederlandse regering tegenover de komst van de Turkse minister van buitenlandse zaken. President Erdogan noemt Gülen en zijn aanhang vaak terroristen en denkt terrorisme beter te kunnen bestrijden als hij dit referendum wint, zegt zij. “Als Erdogan meer macht krijgt, is het niet alleen voor ons, maar voor alle democratisch gezinden slecht nieuws.”

De spanningen en de verdeeldheid in de Turkse gemeenschap in Nederland zijn al heel erg groot, vervolgt zij. “De komst van dit soort politici uit Turkije die campagne voeren voor Erdogan zal de verdeeldheid nog meer doen toenemen. Dat moeten we hier niet willen. 15 maart is belangrijk voor onze Nederlandse democratie. Ik doe een beroep op iedereen om te stemmen voor de verkiezingen hier, in plaats van voor referenda in Turkije.”

In augustus was er nog geen enkel probleem

Mustafa Aslan, campagneleider voor het Turkse referendum namens de AK-partij in Nederland, is ‘diep geschokt’. Hij begrijpt niets van de afwijzing van de Nederlandse regering van het bezoek aanstaande zaterdag van de Turkse minister van buitenlandse zaken Mevlüt Cavusoglu aan Rotterdam. “In Duitsland zijn bijeenkomsten verboden, maar ik dacht echt dat er in Nederland beter mee omgegaan zou worden.”

Aslan sluit zich aan bij de Turkse minister die dit weekeinde liet weten dat Nederland hem of andere Turkse politici niet kan tegenhouden om campagne te voeren. Aslan: “Net zo goed als mensen uit het nee-kamp bijeenkomsten mogen organiseren, mogen mensen uit het ja-kamp dat toch ook? In augustus hebben wij nog een bijeenkomst gehad met politici van de AK-partij, toen was er geen enkel probleem, ik begrijp er niks van. Er zijn geen wetten of verdragen waarin staat dat dit niet zou mogen.”

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Deze man wil op Nederlands grondgebied opereren zoals hij in Turkije doet

Er was vooralsnog een soort ongeschreven regel dat je campagne voert binnen de grenzen van je eigen land

Je ziet nu dat er op verschillende niveaus geprobeerd wordt om een antwoord te vinden op dit probleem

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.