Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe te stemmen over de sleepwet? Hier de vijf belangrijkste dilemma's

Democratie

Kristel van Teeffelen

© Studio Vonq

Op 21 maart kunt u uw mening geven over wat in de volksmond de sleepwet heet, en officieel de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv). Weet al wat u zult stemmen? Trouw leidt u langs vijf dilemma's. 

Die nieuwe wet geeft Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) de bevoegdheid om op grote schaal het internetverkeer te onderscheppen, om koelkasten en auto's te hacken, om data te delen met buitenlandse veiligheidsdiensten, ook als ze niet weten welke informatie over Nederlandse burgers er precies de grens over gaat. Voor al die bevoegdheden zijn voor- en tegenargumenten.

Lees verder na de advertentie

Vindt u de veiligheidsdiensten überhaupt meer bevoegdheden moeten krijgen?

Nee 
Is het geen illusie om te denken dat Nederland daar veiliger van wordt? Andere Europese landen hebben al ruimere wetten. Toch bleek na terreuraanslagen al verschillende keren dat de dader wel bekend was bij de geheime diensten, maar dat dit de daad niet voorkwam. 

Eenvoudig is het ook niet om die ene speld te vinden in de hooiberg. Je kunt je afvragen of het slim is om alleen maar meer hooi toe te voegen door de diensten nog meer data te laten verzamelen. Zeker als een belangrijk grondrecht daar de dupe van wordt: de privacy. Door de bevoegdheden van veiligheidsdiensten uit te breiden, komen meer privégegevens van onschuldige burgers in de netten van de diensten.

Ja 
Vraag het de AIVD en MIVD zelf en ze zeggen: we hebben die nieuwe wet hard nodig. De CTIVD, die toezicht houdt op beide diensten, en de Raad van State zijn het daarmee eens. Dat komt vooral doordat de dreiging in Nederland verandert. Denk aan terrorisme, maar ook aan spionageaanvallen via de digitale weg. 

Er is vrijwel geen land ter wereld dat niet digitaal bespioneert, zegt de AIVD. De huidige wet is bovendien verouderd. Daarin staat dat de diensten alleen ongericht data die via de satelliet loopt mogen onderscheppen. Maar laat tegenwoordig nou vrijwel al het communicatieverkeer via de kabel lopen. Dat is nu te veel een blinde vlek.

Mag de AIVD al het verkeer op een internetkabel onderscheppen?

Nee
De oude wet staat veiligheidsdiensten al toe om gericht tappen op de kabel. Dat wil zeggen: het internetverkeer van een bepaald persoon te onderscheppen. In de nieuwe wet wordt die bevoegdheid flink uitgebreid. Al het internetverkeer dat over de kabel komt, dus ook de communicatie van onschuldige burgers, wordt onderschept. 

Dat mag in het kader van een ‘onderzoeksopdracht’ van de minister – die bijvoorbeeld meer wil weten over een groep jihadisten. Maar dat blijft vaag en als burger weet je niet hoe grootschalig en ongericht de bevoegdheid wordt ingezet. Op basis van de wet is het mogelijk dat de diensten het verkeer van een hele wijk onderscheppen. Gegevens die de diensten relevant achten, mogen ook nog eens drie jaar worden bewaard.

Ja
Irrelevante gegevens die veiligheidsdiensten op de kabel onderscheppen, worden direct gewist. In de debatten over de nieuwe wet wordt vaak de schatting gegeven dat 98 procent van de data irrelevant zal zijn. Het klopt dat ongericht tappen dan nog steeds de privacy van burgers kan schenden, maar er wordt alles aan gedaan om die schending zoveel mogelijk te beperken. 

De diensten zeggen de bevoegdheid niet zomaar in te zetten. Het is zwaar middel, dat ze alleen gebruiken als alle andere middelen – een gerichte tap bijvoorbeeld – niet mogelijk zijn. Ook zullen ze niet alle communicatie van een wijk verzamelen om te kijken of er iets interessants tussen zit. Er moet van te voren een bepaald doel worden geformuleerd. Daar komt de handtekening van de minister onder, en die van de nieuw opgerichte toezichtscommissie, die de minister controleert.

De tekst loopt door onder de afbeelding.

© ANP XTRA

Moeten de diensten apparaten kunnen hacken?

Nee
De wet spreekt over ‘het binnendringen van geautomatiseerd werk’. Dat is zo breed als het klinkt: het gaat om smartphones, pc's, tablets, maar ook moderne koelkasten, horloges en auto’s. Die hoeven niet van de persoon te zijn naar wie de diensten onderzoek doen. Als dat nodig is mogen ook derden - en daarmee opnieuw die onschuldige burger – gehackt worden om bij het doel te komen. 

De reikwijdte van de hackbevoegdheid is dus groot. En er is nog een risico: om een apparaat te kraken, kan het nodig zijn om een zwakke plek in de beveiliging te gebruiken. De wet verplicht de diensten niet om die zwakke plek te melden zodat de fabrikant de beveiliging kan verbeteren. Het gevolg: de zwakke plek blijft bestaan en het apparaat is dus onveilig.

Ja
Dat veiligheidsdiensten hacken is staande praktijk. De nieuwe wet legt regels vast, en zorgt ervoor dat die praktijk nu volgens de voorschriften gaat. Zo moet de minister altijd toestemming geven. En de veiligheidsdiensten zeggen dat ze pas hacken als minder vergaande bevoegdheden niet toereikend zijn. 

Dat geldt ook voor dat hacken van huis-, tuin- en keukenapparaten. De praktijk heeft geleerd dat dat met enige regelmaat noodzakelijk is om bij de juiste persoon te kunnen komen. Dat de nieuwe wet zo breed is geformuleerd en spreekt over ‘geautomatiseerde werken’ is bewust gedaan: de verwachting is dat het aantal apparaten aan het internet is gekoppeld groeit, dus is het goed om die niet bij voorbaat uit te sluiten.

Zou u de veiligheidsdiensten toestaan intensief informatie delen met buitenlandse collega’s?

Nee
Het is logisch dat inlichtingendiensten tot op zekere hoogte informatie met elkaar delen, maar de AIVD en MIVD moeten er wel alles aan doen om te voorkomen dat gegevens over onschuldige burgers worden doorgestuurd. Omdat in de nieuwe wet staat dat ze ook data mogen delen die nog niet zijn geanalyseerd, is die garantie niet te geven, is de vrees. De Nederlandse diensten weten zelf niet eens wat er precies in de databestanden staat. 

De nieuwe wet rept wel van waarborgen voordat diensten mogen samenwerken met een buitenlandse dienst; de overheden daar moeten de mensenrechten respecteren. Maar de wet sluit niet uit dat er in dringende gevallen informatie wordt gedeeld met diensten waar geen officiële samenwerking mee is. Daarmee wordt dus geen land uitgesloten.

Ja
Delen van informatie is cruciaal, zeggen de veiligheidsdiensten. Helemaal door het internationale karakter van veel dreigingen: denk aan terroristen die in Europa van land naar land reizen. In de inlichtingenwereld geldt bovendien: voor wat, hoort wat. Wie hulp wil van collegadiensten in het buitenland, moet ook wat teruggeven.

Dat samenwerken gebeurt heus niet met jan en alleman. De AIVD en MIVD moeten rekening houden met de situatie in het land waar ze gegevens naartoe sturen, voordat ze intensief samenwerken. Naast het respecteren van de mensenrechten, moet er ook een garantie zijn dat data goed beschermd worden. Gaat het om gegevens die nog niet geanalyseerd zijn – de ruwe data - dan moet de minister toestemming geven vooraf toestemming geven.

Vertrouwt u erop dat de diensten bevoegdheden alleen inzetten als dat strikt noodzakelijk is?

Nee
Alle toetsen vooraf of achteraf ten spijt, we moeten de diensten te veel op hun blauwe ogen geloven. Dat de AIVD en MIVD wel eens de randen van de wet opzoeken, blijkt uit meerdere openbare rapporten van toezichthouder CTIVD. 

Om een voorbeeld te geven: in 2014 bleek dat de AIVD een internetforum had gekraakt om gegevens te verzamelen van bezoekers, terwijl de site geen duidelijk extremistisch karakter had. En de wet verplicht de minister niet om de aanbevelingen over te nemen van de CTIVD, de toezichtscommissie die hem achteraf controleert. Die aanbevelingen zijn niet bindend. Dus is de vraag hoe stevig die commissie kan ingrijpen als het de spuigaten uitloopt.

Ja
Wat veiligheidsdiensten doen, is nou eenmaal voor een groot deel geheim. Dat is altijd zo geweest en dat blijft zo in de nieuwe wet. Daarom is er een zekere mate van vertrouwen noodzakelijk. 

En echt op blauwe ogen vertrouwen is het ook weer niet: er komt, naast de CTIVD, een nieuwe commissie die de minister vooraf controleert en wel bindend advies uitbrengt. En er is achteraf controle door de CTIVD. Die toezichthouder heeft volle toegang tot het werk van de diensten en de ervaring leert dat conclusies van de CTIVD serieus worden genomen, al zijn ze niet bindend. Bovendien wordt de nieuwe wet over twee jaar uitgebreid geëvalueerd. 

Lees ook:

"Ik ben een keurige burger zonder strafblad, net als u", schrijft Nelleke Noordervliet, "en ik vind het belangrijk dat misdrijven worden opgelost en terrorisme wordt bestreden." De sleepwet? Daar is ze tegen.

Zo op het oog lijkt die sleepwet uiterst geschikt voor een felle, politieke strijd. Maar het blijft opvallend stil in Den Haag.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel