Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe begin je een burgeroorlog?

Democratie

Ger Groot

In Barcelona werd vandaag gedemonstreerd door voorstanders van Catalaanse onafhankelijkheid. © AP
Column

De driestheid waarmee de Catalaanse separatisten (grond)wettelijk door roeien en ruiten gaan getuigt niet van de democratische geest waarop zij zichzelf beroepen, stelt Ger Groot.

Honderd argumenten gaf de Catalaanse krant El Punt Avui een paar maanden geleden voor de onafhankelijkheid van Catalonië. ‘We zullen met een eigen lied deelnemen aan het Eurovisie Songfestival’ is daar ongetwijfeld een van de aandoenlijkste van. ‘We zullen de belastingstroom naar Madrid die onze groei als regio belemmert stoppen’, waarschijnlijk de meest oprechte. 

Lees verder na de advertentie
Elke onafhankelijke instantie waarschuwt dat afscheiding van Spanje zal uitlopen op een catastrofe

Al lang klaagt het welvarende Catalonië dat het meer aan de Spaanse staatskas bijdraagt dan het terugkrijgt. Achter idealistisch nationalisme schuilt meestal een kille rekenaar en Catalanen hebben, zo wil het cliché, altijd heel goed geweten aan welke kant hun boterham besmeerd was.

Die zakelijkheid lijkt hun inmiddels te hebben verlaten. Ook al waarschuwt elke onafhankelijke instantie dat afscheiding van Spanje zal uitlopen op een catastrofe waarbij de Brexit verbleekt, de deelregering èn een flink deel van de openbare opinie lijken niet meer te stuiten. Sinds een paar jaar zoekt Catalonië steeds heftiger het conflict, met de beoogde volksraadpleging op 1 oktober en de verhoopte onafhankelijkheidsverklaring een dag later als nieuw brandpunt.

Spierballentaal

Tien jaar geleden zou niemand dat hebben voorspeld. Zelfstandigheid was in Catalonië een soort folkloristische droom die bij het ochtendgloren plaats maakte voor de belangen van het groot-, midden- en kleinbedrijf. Spierballentaal en openbaar geweld lieten de Catalanen liever over aan de bonkige Basken. In de luwte wisten ze daarmee een verregaande vorm van autonomie binnen te slepen en slim stuivertje te wisselen tussen wèl en niet ‘onafhankelijk’. Onder hun onontkoombare ‘president’ Jordi Pujol ging dat decennia lang goed.

Maar stel, je bent Pujols opvolger en je wilt wat. Dan lonkt het verongelijkt nationalisme als een belofte van grote glorie. Dat soort gevoelens zijn gemakkelijk te mobiliseren, zoals de geschiedenis van de afgelopen eeuw tragisch duidelijk heeft gemaakt. Aan de nieuwe ‘president’, Artur Mas, was die tragiek niet zo besteed. Wel de triomfantelijke lokroep van een bevrijder des vaderlands – met het bijkomende voordeel dat aanwijzingen van omvangrijke corruptie in de Catalaanse politiek gemakkelijk konden worden kaltgestellt als vuige laster van aartsvijand Madrid.

Mas opende de doos van Pandora en diens opvolger Puigdemont opende die nog wat verder. Hij moest wel, want voor wie de eerste stap gezet heeft is er geen weg terug. Met kunst en vliegwerk werd in het parlement een separatistische meerderheid gevormd, ook al steunde die slechts op een minderheid van de ‘popular vote’.

Sindsdien doet de escalatie haar eigen werk, in de hoop dat de Spaanse regering een foutje maakt en de separatistische minderheid uit protest alsnog een meerderheid wordt. Wetsovertredingen, ongeoorloofd gebruik van overheidsgelden en een steeds verder opgezweepte retoriek zetten de situatie op scherp. Spoken uit het verleden (‘franquistische dictatuur’) en heden (‘miskenning van de volkswil’) kwamen eraan te pas om duidelijk te maken hoe grof de Catalaanse democratie wel niet vertrapt werd door de Spaanse laars.

De politieke licht­zin­nig­heid waarmee miljoenen mensen worden opgezweept tot een fanatisme dat de samenleving in tweeën splijt, is schrijnend

Driest

In werkelijkheid is die laatste tot nu toe in alle opzichten binnen de grenzen van de wet gebleven, al is het een wet die de Catalaanse regering op haar beurt aan háár laars lapt. Het vonnis waarmee het hoogste Spaanse rechtscollege het voorgenomen referendum op 1 oktober tot een illegale daad verklaarde, beschouwt zij kennelijk als ‘ook maar een mening’ van een institutie waar de 100-puntenlijst (punt 36) bij voorbaat al vanaf wilde. De driestheid waarmee de Catalaanse separatisten (grond)wettelijk door roeien en ruiten gaan getuigt niet van de democratische geest waarop zij zichzelf beroepen, maar is – aldus Nobelprijswinnaar Mario Vargas Llosa – een nauw verhulde staatsgreep.

Dat is ernstig genoeg, zoals ook de economische chaos die Catalonië na een onafhankelijkheidsverklaring te wachten staat die van de Brexit waarschijnlijk verre zal overtreffen. Maar schrijnender is de politieke lichtzinnigheid waarmee miljoenen mensen worden opgezweept tot een fanatisme dat de samenleving in tweeën splijt en buurman opzet tegen buurman. Dan is er maar weinig voor nodig of de vlam slaat in de pan en de hele regio gaat de weg van Joegoslavië. Ook daar werd zo’n catastrofe voor onmogelijk gehouden, maar er ontrolde zich het grootste Europese drama van na de val van de muur. De eerste fasen van die burgeroorlog lijken als twee druppels water op wat er zich nu in Catalonië afspeelt. De hemel behoede ons daarvoor, maar ik ben er niet gerust op.

Lees ook: Madrid hanteert nu de botte bijl om het Catalaanse referendum te voorkomen

Deel dit artikel

Elke onafhankelijke instantie waarschuwt dat afscheiding van Spanje zal uitlopen op een catastrofe

De politieke licht­zin­nig­heid waarmee miljoenen mensen worden opgezweept tot een fanatisme dat de samenleving in tweeën splijt, is schrijnend