Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hinken op twee gedachten

Democratie

Lex Oomkes

© Maartje Geels
Column

De staatscommissie parlementair stelsel kiest de representatieve democratie als uitgangspunt. Zo voor de hand liggend is dat niet in het huidige maatschappelijke en politieke klimaat. 

Degenen die beweren dat de kiezer, de burger of de Nederlander directe invloed wil op besluitvorming hebben momenteel de wind in de rug. Zij krijgen de meeste aandacht en zij denken precies te verwoorden hoe de kiezer denkt.

Lees verder na de advertentie

Met al dat lawaai zou zomaar het zicht ontnomen kunnen worden op hoe de zaken er werkelijk voorstaan. Er is wantrouwen en dat wantrouwen zal worden gehonoreerd, hoe dan ook. Vertegenwoordiging is niet de meest voor de hand liggende oplossing voor wantrouwen.

Hier speelt de altijd moeilijk te duiden discrepantie op, die het Sociaal en Cultureel Planbureau regelmatig constateert tussen vertrouwen in de politieke instituties en meer wantrouwen tegen hen die zich als politici in die instituties bewegen.

Het publieke vertrouwen in de re­pre­sen­ta­tie­ve democratie is er, nu nog vertrouwen stimuleren in de mensen die dat stelsel bevolken

Ook commissievoorzitter Remkes wijst erop dat er geen enkele reden is de representatieve democratie als stelsel overboord te gooien. Het publieke vertrouwen is er, nu nog vertrouwen stimuleren in de mensen die dat stelsel bevolken. En daar begint het dan te wringen als je de representatie van het stelsel, vertegenwoordiging dus, zo'n warm hart toedraagt.

Bij het bindende referendum is dat het duidelijkst. De vertegenwoordigende democratie is allesbepalend, maar af en toe directe democratie ertussendoor is daarmee niet in strijd, meent de commissie. Het is gelukkig een tussenrapportage die vorige week gepresenteerd werd, hopelijk komt er in het eindrapport, als het referendum dan al niet is gesneuveld, een betere argumentatie.

Gekozen formateur

Iets dergelijks geldt ook voor de aanbevolen gekozen formateur. Evenredige vertegenwoordiging betekent per definitie dat de invloed van de kiezer op de regeringsvorming afneemt. Na de verkiezingen moet immers maar worden bekeken welke meerderheden te vormen zijn en wat dergelijke meerderheden voor afspraken kunnen maken, iets dat voor de verkiezingen gewoonweg niet te voorspellen valt.

Twee kie­zers­man­da­ten die met elkaar om de voorrang strijden, dat legt de bijl aan de wortel van het parlementaire stelsel

De pragmatische keuze voor de gekozen formateur (die overigens al werd aanbevolen door de vorige staatscommissie, Cals/Donner, en waar nooit iets van terechtkwam) moet daar de oplossing zijn.

Net als bij het referendum lijkt het erop dat de staatscommissie met hier en daar wat knip- en plakwerk tracht de nadelen van een overigens mooi stelsel wat te verzachten.

Want wat als de formateur eenmaal is gekozen? Heeft hij of zij een eigenstandig mandaat van de kiezer? Zo ja, hoe moet dat dan als de formateur niet uit de volgens de 'gewone' verkiezingsuitslag voortgekomen voor de hand liggende meerderheid komt? Twee kiezersmandaten die met elkaar om de voorrang strijden, dat legt de bijl aan de wortel van het parlementaire stelsel.

Rond een mogelijke kiesdrempel is de commissie veel principiëler. Hier is de evenredigheid in de vertegenwoordiging van dermate groot principieel belang dat de staatscommissie de voordelen van minder partijen in de Kamer niet vindt opwegen tegen het principiële bezwaar dat bepaalde geluiden uit de samenleving niet worden gehoord.

Lex Oomkes is senior politiek redacteur bij Trouw, en schrijft wekelijks een column.

Lees ook de vorige column van Lex: Van het referendum is Den Haag nog niet af

Het referendum over de Wet op de orgaandonatie gaat niet door, melden de initiatiefnemers van GeenStijl. Hoogst ongelukkig aan de ene kant, gelukkig maar aan de andere kant

Deel dit artikel

Het publieke vertrouwen in de re­pre­sen­ta­tie­ve democratie is er, nu nog vertrouwen stimuleren in de mensen die dat stelsel bevolken

Twee kie­zers­man­da­ten die met elkaar om de voorrang strijden, dat legt de bijl aan de wortel van het parlementaire stelsel