Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hierdoor ging het mis bij de PvdA

democratie

Maaike van Houten

PvdA-voorzitter Hans Spekman tijdens een bijeenkomst van campagneleiders in Nieuwspoort een dag na de Tweede Kamerverkiezingen. © ANP, Robin Utrecht

De PvdA moet de balans opmaken na een historische verkiezingsnederlaag. Morgen wordt een begin gemaakt tijdens een ledenraad. 

De PvdA bespreekt morgen op de politieke ledenraad in Utrecht de historische nederlaag van de partij, woensdag verloor ze 29 van de 38 zetels. Eén oorzaak is niet te vinden en een aantal ligt buiten de partij. Internationaal heeft de sociaal-democratie het moeilijk, de partij verliest haar natuurlijke aanhang doordat de arbeidersklasse kleiner wordt en de middenklasse groter, de verzorgingsstaat staat onder druk, relatief nieuwe thema’s als immigratie en Europa verdelen de partij. Maar de leden hebben het morgen ook over interne factoren. Een terugblik.

Lees verder na de advertentie

De lijsttrekkersverkiezingen

De partij had een leider, Diederik Samsom. Toch kwamen er lijsttrekkersverkiezingen. Zo’n wedstrijd had de partij in 2012, toen Samsom won, enorm veel energie gegeven. Voorzitter Hans Spekman wilde dat daarom graag nog een keer. Samsom ook: hij hoopte bij winst meer draagvlak te krijgen.

Die hele lijst­trek­kers­ver­kie­zing had nooit plaats mogen vinden. Niemand wilde ze. Strategisch is dat een heel foute beslissing geweest.

Wil Post, bestuurslid van de Rooie Vrouwen

Die opzet is mislukt. Er waren maar twee kandidaten, Lodewijk Asscher en Samsom, Asscher won. Samsom vertrok, een enorme aderlating voor de partij, die door de verkiezing ook nog eens verdeeld werd in een Samsom-doorknokken-kamp en het samen-vooruit van Asscher. Spekman ging ervan uit dat iedereen zich naar de nieuwe man zou voegen, maar naarmate de campagne minder resultaat had werd het verlangen bij de Samsom-fans naar hun voorman steeds groter. Leden werpen nu de vraag op of die verkiezingen wel zo verstandig waren.

“Die hele lijsttrekkersverkiezing had nooit plaats mogen vinden’, verwoordt Wil Post, bestuurslid van de Rooie Vrouwen, dat gevoel. “Niemand wilde ze. Strategisch is dat een heel foute beslissing geweest.” Bovendien kon de PvdA hierdoor pas veel later dan andere partijen, aan de campagne beginnen.

Hans Spekman

Er is veel kritiek op Spekman, onder wiens leiding de partij nu de vierde verkiezingen op rij verliest. De PvdA-afdeling Enschede vraagt de ledenraad morgen te stemmen of Spekman kan blijven. Het was veelzeggend dat Asscher hem maandagavond bij Pauw en Jinek afviel. Asscher vond Spekmans Facebookfilmpje over bouwvakkers openlijk niet leuk. 

Van Gijs van Dijk, de nummer 5, hoeft de voorzitter niet weg. “Ik hou niet van koppensnellen, we moeten dit als collectief incasseren”, zei hij woensdagavond. Van Dijk is 36 – ‘misschien is het mijn generatie’ – maar dit nieuwe Kamerlid vindt het een ouderwetse traditie, om meteen te praten over de vraag wie moet vertrekken.

Regeren met de VVD

“Wij wisten dat deelname aan het kabinet ons electoraal parten zou spelen; men kan daar verschillend over denken, maar wij namen onze verantwoordelijkheid”, schrijft Daan Dankaart, campagneleider in Hellevoetsluis, in een bedankmail aan de vrijwilligers die de straat op zijn geweest, maar die verlies ook niet wisten te voorkomen in Hellevoetsluis, waar Trouw al tijdens de campagne was. 

“We haalden de kastanjes uit het vuur en schaafden de scherpste kantjes van het bezuinigingsbeleid”, schrijft Dankaart. De kiezers zien dat anders. Vrijwel meteen na het aantreden van het kabinet-Rutte-Asscher duikelde de partij in de peilingen en dat is zo gebleven. De PvdA is afgestraft voor het beleid met de liberalen.

De boodschap

Het verhaal van de PvdA is: het kabinet van PvdA en VVD heeft het land op een sociale manier uit de crisis gehaald, daarom is er nu geld voor nieuwe plannen. Die boodschap wordt lastig als de VVD tegelijkertijd de voornaamste tegenstander is in de campagne. “Ben je nou eigenlijk trots op wat je hebt bereikt?”, vroeg een lid aan Asscher bij een campagnebijeenkomst in Hengelo. Ja, dat ben ik, zei Asscher, maar tegelijkertijd wees hij op de mensen die net hadden verteld over hun problemen. Met het oog op hen kon hij dus niet alleen zeggen dat het beleid zo fantastisch was geweest.

Trots, maar met een voorbehoud, dat doet afbreuk aan de helderheid van het verhaal. Daar komt bij dat de PvdA voor die plannen nieuwe partners zoekt, op links. Dus er was succes met rechts, maar nu is het tijd voor links. Ook die ambitie maakt het verhaal gecompliceerd. Ingezet is op fatsoenlijk samenleven – een thema waar het CDA patent op heeft – en op werk. Zo belangrijk is dat laatste kennelijk niet, zegt Achmed Baâdoud, voorzitter in Amsterdam-Nieuw West, waar Denk hoog scoorde. Duurzaamheid en racisme, discriminatie, dat lijken hem betere thema’s voor zijn partij.

De campagne

Het campagneteam is trots dat de doelen zijn gehaald: 6000 vrijwilligers actief, bij 1.2 miljoen deuren langs geweest. Het nieuwe middel – sociale media – benut de PvdA wel, maar die is er lang niet zo uitgekiend in als concurrent GroenLinks. Dat wreekt zich met name bij jongeren, bij wie de PvdA in 2012 notabene favoriet was. Zij hadden aan de partij gebonden kunnen worden met een flitsende campagne op sociale media, maar GroenLinks heeft beter begrepen hoe dat moet. 

De PvdA probeerde energie los te maken met de advertentie voor ‘Wij zijn Nederland’, een coalitie van een twintigtal bekende mensen, onder wie Asscher. Als de partij erbij had gezet dat de publicatie betaald was door de PvdA had ze zich veel kritiek bespaard. Vlak voor de verkiezingen kocht de partij twee pagina’s in de Volkskrant – waarom alleen daar? – waarin Asscher zijn drijfveren uitlegde in een lang verhaal. Ook dat viel niet goed, maar die publicatie kwam op een moment dat Asscher als verliezer geen goed meer kon doen. 

Dat is nu mijn rol: die van een hedendaagse Mozes. Iedereen heeft zo zijn ‘taak’ in het leven.

Lodewijk Asscher

Asscher leek er alleen voor te staan, prominenten als Jeroen Dijsselbloem genereerden geen aandacht. Op nummer twee stond Khadija Arib. Als Kamervoorzitter moest zij in de luwte opereren. Daarom zegde zij af bij het debat met de vrouwelijke nummers twee bij WNL. De PvdA liet zo de kans lopen zich te profileren met een bekende vrouw.

Lodewijk Asscher leek er alleen voor te staan. © ANP

Lodewijk Asscher

Vanaf het moment dat Asscher zich beschikbaar stelde voor het lijsttrekkerschap, was zijn doel duidelijk: het Torentje. Dat was behoorlijk ambitieus voor een partij die er in de peilingen al zo lang zo beroerd voorstond. En hij dacht ook nog dat hij het beter zou doen dan de populaire Rutte.

De vice-premier laat wel vaker zien dat hij zichzelf hoog heeft zitten. In de rubriek ‘Tien Geboden’ in Trouw vergeleek hij zichzelf met Mozes: “Mozes kreeg de opdracht het volk bij elkaar te houden en naar het beloofde land te brengen. Dat is nu mijn rol: die van een hedendaagse Mozes. Iedereen heeft zo zijn ‘taak’ in het leven.”

Hij is gedreven, hij weet waar hij ideologisch staat, de jurist uit een gegoed milieu is er voor de mensen die het minder hebben dan hijzelf. Maar ondanks zijn uithalen naar Sam­som, Rutte, Wilders, Buma, Klaver en Roemer, bleef tijdens de campagne het beeld bestaan van de rustige, onverstoorbare en vooral serieuze bestuurder. Pas in het laatste dagen, tegenover Emile Roemer en Geert Wilders, toonde hij zich de leider die de leden graag zien: fel, gepassioneerd, vlammend.

 Dat was een hoogtepunt in een campagne waarin hij een lastige boodschap slecht voor het voetlicht kreeg, geen fouten maakte, maar ook onvoldoende de aandacht op zich wist te vestigen, al kwam dat natuurlijk ook door de beroerde peilingen. De partij die op de zevende plek staat, maakt gewoon geen enkele kans om mee te doen aan een ‘premiersdebat’.

Aanvallen van binnenuit

Door er geen aandacht aan te besteden wist de PvdA-top het akkefietje met commissaris van de koning Jacques Tichelaar buiten de campagne te houden. Maar in Hellevoetsluis was het een forse tegenvaller dat er een partijgenoot viel over een integriteitskwestie. Daar zaten ze op straat bepaald niet op te wachten. Daarbij kwam ook deze campagne weer de gebruikelijke kritiek van binnenuit. Ella Vogelaar, oud-minister, zei dat ze twijfelde tussen GroenLinks en de PvdA. De oud-burgemeester van Haarlem, Bernt Schneiders, vond het nodig in de regionale krant te melden dat hij dit keer VVD stemde. Daags voor de verkiezingen bekritiseerde oud-partijvoorzitter Felix Rottenberg op BNR-radio de campagne. “Dat had ook morgen gekund”, zei het Amsterdamse bestuurslid Bas Torenvliet daar woensdagavond over, en hij was niet de enige.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Die hele lijst­trek­kers­ver­kie­zing had nooit plaats mogen vinden. Niemand wilde ze. Strategisch is dat een heel foute beslissing geweest.

Wil Post, bestuurslid van de Rooie Vrouwen

Dat is nu mijn rol: die van een hedendaagse Mozes. Iedereen heeft zo zijn ‘taak’ in het leven.

Lodewijk Asscher