Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het referendum is afgeschaft. Maar voor hoelang?

Democratie

Nicole Besselink

© ANP

Na vier pogingen en twee daadwerkelijk gehouden referenda is het raadgevend referendum vandaag bij het Haagse grofvuil gezet. 

De Eerste Kamer stemde dinsdagmiddag tijdens haar laatste vergadering voor het zomerreces in met het afschaffen van dit instrument. Dit gebeurde op initiatief van het huidige kabinet, dat vindt dat het referendum ‘niet heeft gebracht wat ervan werd verwacht’. Coalitiepartijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie stemden vóór, evenals de SGP.

Lees verder na de advertentie

Hiermee is een wet van tafel die de Eerste Kamer vier jaar geleden nog overtuigend over de eindstreep liet komen. “Ik hoop dat wij vandaag in de finale staan”, zei D66-Kamerlid Gerard Schouw destijds. Na decennia parlementair getouwtrek stond hij samen met collega’s van PvdA en GroenLinks in de senaat om hun initiatiefwet voor een raadgevend referendum te verdedigen, als opmaat naar het correctief bindend referendum. 44 van de 75 senatoren stemden toen voor.

Nederland is een land van schikken en plooien. Ja-of-nee-uit­kom­sten zijn niet heel welkom bij bestuurders

Gerard Schouw, oud-Kamerlid D66 en initiatiefnemer referendumwet

Dat het instrument drie jaar na de ingebruikname weer buiten werking wordt gesteld, noemt Schouw, sinds 2015 werkzaam in de farmaceutische industrie, ‘a fact of life’. “Het is jammer, maar het is politiek nu onvermijdelijk. Je ziet hoe de hazen lopen.” In het regeerakkoord hebben VVD, CDA, D66 en ChristenUnie afgesproken dat het referendum verdwijnt. Behalve D66 stemde in beide Kamers geen van de partijen vóór de referendumwet.

Het betekent dat burgers niet langer een nieuwe wet kunnen aanvechten, iets wat zij de afgelopen jaren vier keer deden. Twee van die pogingen slaagden: er kwamen referenda over het EU-associatieverdrag met Oekraïne en de nieuwe inlichtingenwet. Beide leidden tot een afkeuring van de wet, met enkele aanpassingen tot gevolg. Volksraadplegingen over belastingvoordeel voor huizenbezitters en de donorwet bleven uit; de benodigde 300.000 handtekeningen werden niet gehaald.

Poldercultuur

De bestaande instituties zitten niet te wachten op directe democratie, is Schouws verklaring voor de snelle streep door het referendum. “Nederland is een land van schikken en plooien. Ja-of-nee-uitkomsten zijn niet heel welkom bij bestuurders. Dat past niet zo bij onze poldercultuur van water bij de wijn doen.” Schouw wijst erop dat altijd ter discussie is blijven staan of het raadgevend referendum ‘een veredelde enquête’ is of iets waar het kabinet zich aan heeft te houden.

D66 heeft zich nu in het pak laten naaien, laten we eerlijk zijn

Harry van Bommel, oud-Kamerlid SP

Toch zat Schouw, zelf oud-senator, vorige week niet met een spandoek op de tribune bij de Eerste Kamer. “Daar ben ik te veel realpolitiker voor. Ik ben ook niet zo naïef om te denken dat het nu is gedaan met het referendum. Ik geloof dat er heel snel na de begrafenis weer een geboorte komt.” Zie de staatscommissie die nu het parlementair stelsel doorlicht, zegt hij. Die maakte vorige maand bekend een correctief bindend referendum te zien als middel om de democratie te versterken. Die variant is voor Schouw ‘het ideaalplaatje’. 

Reanimatie

Ook oud-Tweede Kamerlid Harry van Bommel is ervan overtuigd dat we het referendum ‘in een of andere vorm binnen tien jaar terughebben’. Van Bommel trok voor de Socialistische Partij de kar bij de referenda over de Europese Grondwet in 2005 en het Oekraïne-verdrag in 2016. “Ik durf de stelling aan dat de politiek het oordeel van de kiezer belangrijker is gaan vinden. D66 heeft zich nu in het pak laten naaien, laten we eerlijk zijn, maar in deze tijden kunnen zo weer andere meerderheden ontstaan.”

Niesco Dubbelboer, de PvdA’er die in 2005 als Kamerlid aan de wieg stond van de wet die vandaag sneuvelde, ziet eveneens mogelijkheden tot reanimatie. Als de politieke verhoudingen veranderen, kan er veel, denkt hij. Om het referendum niet in de vergetelheid te laten geraken, overweegt hij om volgend jaar bij de provinciale verkiezingen een ‘informeel referendum’ te organiseren over het afschaffen van de dividendbelasting. “Mijn handen jeuken.”

Lees ook: 

Staatscommissie: Het bindend referendum versterkt de democratie

De staatscommissie parlementair stelsel zal eind dit jaar zeer waarschijnlijk de Kamer adviseren een bindend correctief referendum in het leven te roepen. 

Onrust bij achterban D66: kritiek op partijleiding steekt de kop op

Ondanks de compromissen in het regeerakkoord bleef de achterban van D66 rustig. Nu is er alsnog protest.

Deel dit artikel

Nederland is een land van schikken en plooien. Ja-of-nee-uit­kom­sten zijn niet heel welkom bij bestuurders

Gerard Schouw, oud-Kamerlid D66 en initiatiefnemer referendumwet

D66 heeft zich nu in het pak laten naaien, laten we eerlijk zijn

Harry van Bommel, oud-Kamerlid SP