Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het lokale coalitieakkoord nieuwe stijl: iedereen mag meepraten

Democratie

Wendelmoet Boersema & Nicole Besselink

Billboards voor de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen in Den Haag. © ANP

De tijden van dichtgetimmerde coalitieakkoorden en scherpe tegenstellingen tussen coalitie en oppositie zijn op lokaal niveau voorbij. 

In de 335 gemeenten waar nieuwe colleges worden of zijn gesmeed, komt het ene na het andere open coalitieakkoord tot stand, met als uitdrukkelijke doel om details en plannen later in samenspraak met oppositiepartijen en burgers verder in te vullen. Liefst 45 coalitieslogans bevatten het woord ‘samen’.

Lees verder na de advertentie

Dat blijkt uit een onderzoek van Trouw naar de collegevorming in alle 335 gemeenten waar op 21 maart verkiezingen zijn gehouden. Tot nu toe is in 44 procent van de gemeenten een akkoord gesloten. In veel van de andere gemeenten zijn de onderhandelingen in de laatste fase beland, maar laten akkoord en wethouders nog op zich wachten.

Het coalitieakkoord oude stijl, waarbij de winnende partijen een meerderheid zoeken en de boel dichttimmeren, komt bijna nergens meer voor. Het andere uiterste juist wel: de hele raad wordt het eens over een programma voor de komende vier jaar en zoekt daar professionele, niet direct partijgebonden wethouders bij. Zo heeft de gemeente Hilvarenbeek op dit moment op haar website drie vacatures staan voor wethouder, die het raadsbrede programma moeten uitvoeren.

Openbaar

Die nieuwe stijl van besturen uit zich op vele manieren. Zo komt het voor dat alle partijen eerst gezamenlijk om tafel gaan om afspraken te maken over hoe zij met elkaar willen omgaan, of dat de coalitie alleen de belangrijkste onderwerpen opneemt in een akkoord of dat alle fracties mogen meebeslissen en hun eigen onderwerpen mogen aandragen. Ook komt het voor dat alle verkozen partijen plaatsnemen in het college, zoals in Laarbeek.

Daarbij zoeken gemeenten na de verkiezingen massaal de burgers op. In Utrecht gaan politici met bewoners eten, in Etten-Leur gaan ze naar middelbare scholen en in Wageningen en Zwijndrecht zijn alle onderhandelingen openbaar. De gemeente Drechterland sluit zelfs een akkoord met de eigen burgers. Het maakt mede dat de collegevorming in gemeenten langer duurt dan in 2014, toen na vijf weken al ruim de helft van de gemeenten eruit was.

“De termen coalitie en oppositie lijken niet meer bij deze tijd te passen”, zegt Miranda de Vries, burgemeester van Etten-Leur en lid van de Raad voor het Openbaar Bestuur. Die raad adviseerde gemeenten begin dit jaar over nieuwe vormen van besturen. De Vries ziet veel tips opgevolgd worden. “Wil je een bruisend winkelhart, veilige wijken of huizen zonder gas, dan moet de gemeente een coalitie met de samenleving sluiten en niet in het stadhuis blijven. Zonder burgers, bedrijven en organisaties red je het niet.”

Controleverlies

Door die samenwerkingsverbanden kan de controlerende kracht van de raad wel afnemen, waarschuwt de Groningse hoogleraar bestuurskunde Caspar van den Berg. “Wat je wint aan samenwerking en slagkracht, lever je deels in bij de controle op het bestuur. Partijen die hun handtekening onder afspraken hebben staan, zijn minder in de positie om de wethouder zeer kritisch te benaderen. Het is immers ook hún beleid dat wordt uitgevoerd.”

“Het moet niet té gezellig worden”, stelt de Utrechtse politicoloog Hans Vollaard. Hij is zeer te spreken over raadsbrede afspraken, als medicijn tegen de versplintering en de politieke onervarenheid van veel nieuwe raadsleden. “Maar raadsleden moeten wel lef houden en het college en de wethouders scherp aan de tand voelen.” Burgemeester De Vries ziet in haar gemeente Etten-Leur de controle juist steviger worden. “De raad is meer betrokken en dus kritischer op de uitvoering.”

Wel maakt raadsbrede samenwerking het lastiger om als partij een politiek succes te claimen. Hoogleraar Van den Berg: “Het kan de komst van nieuwe anti-establishment partijen in de hand werken. Hoe moet de kiezer anders zijn ongenoegen uiten, als alle partijen mee hebben gedaan?”

Lees ook: Nieuwe coalities, nieuwe trends: Lokale partijen aan de knoppen, PvdA handhaaft zich

De collegevorming in gemeenten is in volle gang. Welke partijen verzilveren hun winst? Hoe noemen partijen het resultaat? En hoe wordt de burger erbij betrokken? De opvallendheden op een rij.

Ook in Utrecht zijn het vaak dezelfde burgers die meepraten

In Utrecht gaat het nieuwe stadsbestuur met soep, broodjes en markeerstiften de wijken in.

De ultieme erkenning van de lokale partijen

De toenemende dominantie van de lokale partijen valt op, hun aanhang groeit. 'De kiezer snapt beter wat deze partijen te bieden hebben.'


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel