Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het is uit met de cruciale rol van een parkeerplaats in de Amerikaanse verkiezingen

Democratie

Bas den Hond

© ellen kok

Republikeinen en Democraten plooien en strijken Amerikaanse kiesdistricten in de meest onmogelijke vormen, wanneer ze dat aan een zetel kan opleveren. Het federale hooggerechtshof spreekt zich er binnenkort over uit of dat nog langer mag.

Creed's Seafood & Steaks is niet langer de spil waar de politiek van Pennsylvania om draait. Je kunt er nog steeds niet omheen vanwege de biefstuk - volgens plaatselijke keurmeesters zit het restaurant in de top-5 van Philadelphia en omstreken. En de locatie blijft gunstig, tussen de grote stad en de rust van het nationale park Valley Forge, waar George Washington met zijn bijna verslagen leger de winter van 1777/1778 doorbracht. Maar de parkeerplaats van het restaurant is zijn rol kwijt als strategisch fort voor de Republikeinse partij van Pennsylvania.

Lees verder na de advertentie

De waarde van die parkeerplaats zat hem niet in de stemmen van het personeel, maar in de mogelijkheid om langs de keuken van de ene woonbuurt vol Republikeinen naar de andere te kunnen lopen. Dankzij die smalle verbinding mochten die buurten samen tot één district gerekend worden, district 7, een veilige thuishaven voor een Republikeins Congreslid: Pat Meehan won er in 2016 met 60 procent van de stemmen.

In 2018 is politiek Pennsylvania onherkenbaar veranderd. Meehan is afgetreden, na een #MeToo-kwestie met een medewerkster. Bij de komende verkiezingen in november zullen de Republikeinen hard moeten vechten om zijn zetel in het Huis van Afgevaardigden te behouden, want district 7, met die parkeerplaats, bestaat in die vorm niet meer.

Een verkiezing die is gecorrumpeerd door uitgebreide, slimme gerrymandering en partijdige verdunning van stemmen is niet vrij en gelijk

Hooggerechtshof Pennsylvania

Goofy schopt Donald

Die vorm was tot ver buiten Pennsylvania beroemd. Op de kaart gaven de vele bijna-losse stukjes waaruit district 7 bestond de indruk van een heftig moment in een tekenfilm: het werd bekend als het 'Goofy-schopt-Donald-Duck-district' - de parkeerplaats van Creed's vormde de nek van Goofy. Maar in januari maakte het hooggerechtshof van Pennsylvania een einde aan die vrolijkheid. Het ongebreideld vormgeven van kiesdistricten zodat de regerende partij er politiek voordeel mee kan behalen - in dit geval de Republikeinen - schendt de rechten van kiezers, oordeelde het hof.

Goofy schopt Donald Duck. © Brechtje Rood

Dat was een schokkende uitspraak. Het verlies van het ingebakken voordeel zal de Republikeinen minstens twee, en misschien wel vier zetels kosten bij de Congresverkiezingen in november, die ze toch al met angst en beven tegemoet zien. Bovendien is het een gezaghebbende uitspraak tegen een politieke praktijk die al zo oud is als de VS zelf.

Partijdige verdunning

De vakterm voor gerommel met de grenzen van kiesdistricten om er mensen in te krijgen die steevast op een bepaalde partij stemmen, is gerrymandering. Naar Elbridge Gerry, de gouverneur van Massachusetts die in 1812 een salamandervormig district in zijn staat goedkeurde. Districten moeten aaneengesloten gebieden zijn en de traditie wil dat ze zo min mogelijk grenzen doorsnijden van bijvoorbeeld gemeenten. Ze moeten ongeveer evenveel inwoners hebben - voor het Huis van Afgevaardigden zijn het er ruim 700.000. Om de tien jaar, na elke volkstelling, moet elke deelstaat de districten aanpassen. Dat biedt de regerende partij de kans om te gerrymanderen.

Maar in Pennsylvania gingen de Republikeinen te ver. "Een verkiezing die is gecorrumpeerd door uitgebreide, slimme gerrymandering en partijdige verdunning van stemmen is niet vrij en gelijk", schreef het hooggerechtshof van de staat. En dat is wat de grondwet van Pennsylvania eist. Het hof vaardigde zelf een kaart uit die het eerlijker vindt.

Hakim Jones is er blij mee. "Wat gerrymandering is, had ik op de middelbare school wel geleerd, maar verder dacht ik er niet zo bij na", zegt de Democratische wethouder van het plaatsje Norristown. "Maar dan word je volwassen, je hebt je eigen huis, je stemt bij verkiezingen en dan denk je: in wat voor raar uitziend district woon ik? Je buren kunnen in een ander district wonen dan jij. Dat is lastig als je van deur tot deur wilt gaan als kandidaat. Veel van onze verkiezingen worden op deze manier van te voren bedisseld."

© L&F

Bijl aan de wortel

Norristown ligt vlakbij King of Prussia, maar net buiten de grillige grenzen van 'Goofy-schopt-Donald', in district 13. Dat zag er, tot de rechters ingrepen, bijna net zo merkwaardig uit. Jones' volksvertegenwoordiger is Brendan Boyle, een Democraat. Die heeft in het district zoveel aanhang, dat hij in 2014 zijn zetel niet eens hoefde te verdedigen: de Republikeinen namen de moeite niet iemand kandidaat te stellen.

Goede kandidaten trekken zich terug, anderen voeren campagne maar weten dat hun lot van tevoren al beslecht is

Hakim Jones, Democratisch wethouder

Dat was niet omdat ze bij het gerrymanderen een steek hadden laten vallen. Bij het puzzelen met districten konden ze niet voorkomen dat er ook een paar waren waar een Democraat vermoedelijk zou winnen. In zo'n geval laat je daar graag juist zoveel mogelijk Democraten wonen, zodat die niet in andere districten een Republikein dwars kunnen zitten. En zo weinig mogelijk Republikeinen, want die kun je elders beter gebruiken.

Amerika is daarmee een democratie waarin politici hun kiezers mogen uitkiezen, zeggen critici van het gerrymanderen. En ze zien het als de bijl aan de wortel van de democratie: kiezers houden de politiek voor gezien, omdat hun stem toch niet telt. Hakim Jones in Norristown merkt de apathie bij degenen die in een district in de minderheid zijn: "Goede kandidaten trekken zich terug, anderen voeren campagne maar weten dat hun lot van tevoren al beslecht is."

Gerrymanderen bevordert ook de polarisatie in de politiek. Omdat al bekend is welke partij gaat winnen, voelen kandidaten van die partij niet de druk om een middenkoers te varen om kiezers van de minderheidspartij te lokken. Hun carrière wordt gemaakt en gebroken in de voorverkiezingen. En die win je door in de gunst te komen van de fanatieksten onder de aanhangers van je eigen partij, want die nemen de moeite om in die voorverkiezingen hun stem uit te brengen.

Het resultaat is dagelijks in Washington DC waar te nemen: partijen die het over bijna geen onderwerp eens kunnen - of durven - worden.

Landelijke ommekeer

Om daar verandering in te brengen, is een uitspraak in Pennsylvania niet genoeg. Voor een landelijke ommekeer moeten federale rechters ingrijpen. Het Amerikaanse hooggerechtshof worstelt echter al tientallen jaren met het onderwerp. Ja, een districtenverdeling kan oneerlijk zijn, oordeelde het in 1986, maar wanneer dat punt bereikt is, en hoe je dat bewijst, daar waren de rechters het niet over eens.

Sindsdien is het probleem alleen maar groter geworden. Slimme computerprogramma's helpen bij het maken van kaarten waar politici uit vorige eeuwen van zouden watertanden. Zonder die software zouden de Republikeinen in Pennsylvania nooit dat fijne biefstukrestaurant in King of Prussia hebben ontdekt. Omdat de Republikeinen in relatief veel staten de macht hebben, levert de techniek vooral die partij extra zetels op.

Maar de politieke wetenschap heeft ook niet stilgestaan. Politicologen en wiskundigen hebben gezocht naar manieren om rechters vaste grond onder de voeten te geven.

Hardnekkige plaag

Hebben ze die gevonden? Het federale hooggerechtshof lijkt erop te hopen. Het heeft dit jaar beroepen in behandeling genomen uit Wisconsin, waar de Democraten zich bestolen voelen, en uit Maryland, waar de Republikeinen benadeeld zouden zijn. Vermoedelijk doet het deze of volgende maand uitspraak.

Tijdens de mondelinge behandeling leek nog lang niet elke rechter er vertrouwen in te hebben dat er een wetenschappelijke methode bestaat die de Amerikaanse politiek kan verlossen van haar hardnekkige plaag. Want die methode moet niet alleen werken, maar ook de kiezers overtuigen dat hun stem niet met trucs wordt weggepoetst. De voorzitter van het hof, opperrechter John Roberts, klaagde tijdens de zitting over het sociologisch koeterwaals van de geraadpleegde experts.

Een andere rechter, Samuel Alito, zei: "Als we een norm opleggen aan de rechters, dan moet het iets zijn dat hanteerbaar is, en het moet voldoende concreet zijn voor het publiek om te begrijpen."

Medicijnen tegen het valsspelen

1. Tel de verkwiste stemmen

Het voordeel dat een partij kan bereiken door te schuiven met districtsgrenzen kreeg in 2015 een wetenschappelijke maat: het efficiëntiegat. Het vergelijkt het aantal verkwiste stemmen van Republikeinen en Democraten. Dat zijn stemmen die tevergeefs werden uitgebracht op de verliezende partij in een district, maar ook stemmen die de winnende partij kreeg terwijl ze al niet meer nodig waren.

Stel dat in een staat alle districten 100 kiezers tellen, en dat de Republikeinen in zo'n district winnen met 75 tegen 25 stemmen. Eigenlijk waren 51 stemmen al genoeg om de zetel van dat district te veroveren, dus 24 stemmen zijn overbodig. Die waren in een ander district mogelijk nuttiger geweest. Voor de verliezende partij geldt dat voor alle 25 uitgebrachte stemmen. Het efficiëntiegat is het verschil in verloren stemmen tussen Republikeinen en Democraten. In dit voorbeeld is het verschil klein: maar één stem.

Gerrymandering zorgt voor een veel groter gat. Stel dat de Democraten de macht hebben om de districtsgrenzen vast te stellen en in één district, waar ze verwachten te verliezen, het aantal Republikeinen naar 100 weten te krijgen, terwijl ze in een ander district, dankzij daar terechtgekomen Democraten, krap weten te winnen met 51 stemmen. Bij de Republikeinen zijn nu in beide districten veel stemmen verkwist: in het eerste 49 stemmen omdat ze daar niet nodig waren om te winnen, in het tweede 49 stemmen omdat ze niet genoeg waren om te winnen. Van de Democratische stemmen is er niet één teveel uitgebracht. Het efficiëntiegat van die twee districten is 98 stemmen.

Een groot efficiëntiegat voor een hele staat zou volgens de bedenkers van de methode, Nicholas Stephanopoulos van de Universiteit van Chicago en Eric McGhee van de Universiteit van Californië, een objectief argument zijn om een districtenverdeling als gegerrymanderd af te keuren. In hun beroep op het hooggerechtshof stellen de klagers uit Wisconsin een bovengrens voor: maximaal 7 procent van alle uitgebrachte stemmen.

Waarom niet nul procent? Omdat ook een goudeerlijk samengestelde districtenkaart nog onevenwichtig kan zijn. In veel grote steden in de VS is bijvoorbeeld de grote meerderheid Democratisch. In een district dat binnen zo'n stad valt, worden onvermijdelijk veel Democratische stemmen verkwist. Republikeinen wonen doorgaans in meer gemengde districten op het platteland en dat geeft hen een automatisch voordeel, ook zonder gerrymandering. Daar zullen de Democraten mee moeten leven.

2. Maak er een spelletje van 
Zou het niet mooi zijn als Republikeinen en Democraten in elke staat het eens werden over de districten zonder er de rechter bij te halen? Het kan, dankzij de tak van de wiskunde die speltheorie heet, denken Wesley Pegden en Ariel Procaccia, die respectievelijk wiskunde en informatica doceren aan de Carnegie Mellon Universiteit.

Speltheorie vat in exacte formules hoe mensen of partijen met verschillende belangen elkaar de loef af kunnen steken - of samenwerken voor een optimale uitkomst. Een van de eenvoudigste situaties is het verdelen van een koek. Als je met zijn tweeën bent, gaat dat gegarandeerd zonder ruzie als je de een laat snijden en de ander laat kiezen. Niemand kan zich dan bekocht voelen.

Doe het ook zo met districten, stellen Pegden en Procaccia voor. Laat de Republikeinen een kaart met een districtenverdeling maken. Die kaart - voordelig voor de Republikeinen natuurlijk - gaat naar de Democraten, en die moeten de grenzen van één district accepteren. Daarna mogen ze alle andere districten in hun voordeel aanpassen. De kaart gaat weer terug naar de Republikeinen, die nu zelf een district mogen bevriezen, en zo verder. Het resultaat is een kaart waar niemand over kan klagen. En die, zo toonden de onderzoekers aan, de kiezers van die staat de invloed geeft waar ze recht op hebben.

Lees ook: Komt er eindelijk een einde aan valsspelen met kiesdistricten in de VS?

Vorig jaar zagen we Hillary Clinton zo'n drie miljoen stemmen meer halen en het toch afleggen tegen Donald Trump in de strijd om het presidentschap. En toch gaat sindsdien de discussie over zijn prestaties en geschiktheid als president, niet over hoe hij het geworden is.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Een verkiezing die is gecorrumpeerd door uitgebreide, slimme gerrymandering en partijdige verdunning van stemmen is niet vrij en gelijk

Hooggerechtshof Pennsylvania

Goede kandidaten trekken zich terug, anderen voeren campagne maar weten dat hun lot van tevoren al beslecht is

Hakim Jones, Democratisch wethouder