Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hannie van Leeuwen: de moeder van het CDA

Democratie

Elma Drayer

Portret van Hannie van Leeuwen in 2012. © Patrick Post
Interview

Hannie van Leeuwen, voormalig Tweede Kamerlid voor de ARP en Eerste Kamerlid voor het CDA, is woensdag op 92-jarige leeftijd overleden. In 2012 sprak Trouw de CDA-coryfee. 'Ik denk dat de partij zich moet realiseren dat de tijden van weleer nooit meer terugkomen.'

Ze is haar leven lang al actief voor het CDA en zag haar partij slinken tot de huidige omvang. Hannie van Leeuwen spreekt over jongeren die er niet over piekeren CDA te stemmen en over ouderen die deze tijd moeilijk vinden.

Lees verder na de advertentie

Een afspraak maken met Hannie van Leeuwen, CDA-coryfee in ruste, blijkt voorwaar geen sinecure. De agenda van de 86-jarige staat nog altijd vol vergaderingen en spreekbeurten. Maar op een grijze vrijdagochtend is het zover, en zwaait de deur van haar serviceflat hartelijk open.

Ze woont er sinds vorig voorjaar, vertelt ze. Vijf jaar stond ze op de wachtlijst. Van Leeuwen wilde, hoewel ze de instelling zelf had geopend, geen voorkeursbehandeling. Het was het wachten alleszins waard: haar appartement is ruim en comfortabel, het uitzicht adembenemend: diep beneden oer-Hollandse weilanden en de meanderende Rotte, in de verte de skyline van Rotterdam.

Er is koffie, er zijn koekjes, en naast haar stoel liggen aantekeningen die ze om de haverklap raadpleegt. Van Leeuwen heeft veel nagedacht over de nederlaag van haar partij bij de verkiezingen in september.

Wat dacht u toen u zag dat het bij dertien zetels bleef?

"Ik dacht: we hebben alleen maar onze eigen vaste kern overgehouden. We hebben niemand van buiten aangetrokken. Kijk, ik heb jaren geleden in het partijbestuur al geroepen: de natuurlijke achterban sterft uit. Mensen die geen sterke band meer voelen met het geloof, zullen echt niet meer kiezen voor een christelijke partij. En onze natuurlijke achterban telt hooguit vijftien zetels. Dat we er tot nu toe veel meer kregen, was te danken aan goede leiders: aan Lubbers, aan Balkenende in zijn begintijd. Daar moeten we eerlijk over zijn. Als we zo'n aansprekende figuur niet hebben, zullen we blijven steken op die vijftien."

De slechte verkiezingsresultaten waren volgens Van Leeuwen ook te wijten aan de sterk verjongde kandidatenlijst. "Mensen kenden al die namen niet, je zag bijna niemand van de oude hap. Bovendien stond er geen enkele bekende oudere op. Terwijl ouderen over het algemeen wel trouw zijn." Sowieso heeft de partij de oudere kiezer verwaarloosd, vindt ze. Zelf is ze welgeteld één keer gevraagd om te spreken tijdens de verkiezingscampagne. "Dat heb ik niet leuk gevonden, nee, terwijl ik toch echt nog graag op pad ga. Ze hadden mij vaker moeten inzetten, denk ik. Ik sta nog altijd bekend als iemand die durft te zeggen waar het op staat, terwijl ik de mensen echt niet naar de mond praat. Ik was de eerste in de partij die lang geleden al heeft gezegd dat de AOW-leeftijd omhoog moest."

Naast het gebrek aan aansprekende kandidaten kun je volgens Van Leeuwen nog een 'minstens zo belangrijke' oorzaak aanwijzen voor de verkiezingsnederlaag. "Dat is natuurlijk 2010."

Het idee dat je zo Geert Wilders in toom kon houden, was een volstrekte misrekening

U bedoelt het gedoogkabinet?

"Jazeker. Het idee dat je zo Geert Wilders in toom kon houden, was een volstrekte misrekening. De enige die dat achteraf eerlijk heeft toegegeven is Maxime Verhagen geweest. Sybrand Buma later ook, maar niet helemaal van harte. Zelf heb ik het partijbestuur al in juni 2010 laten weten dat ik er principieel niks in zag."

U heeft niet overwogen om uit de partij te stappen, toen het kabinet er toch kwam?

Verbaasd: "Welnee. Ik vind dat ik te veel te danken heb aan de partij - eerst aan de ARP, later aan het CDA. Bij elkaar heb ik bijna twaalf jaar in de Tweede Kamer en twaalf jaar in de Eerste Kamer gezeten. Het was een hondenbaan, maar een prachtige hondenbaan. En als je zoveel aan je partij te danken hebt, dan zeg je niet: jongens, ik maak er nu een eind aan. Ik heb gezegd: ik blijf, en ik ga van binnenuit reformeren. Maar ik denk wel dat er nu een goed gesprek nodig is."

Met wie?

"Niet met mij, maar met andere critici. Zelf heb ik zo'n gesprek niet nodig. Iedereen weet dat ik in de linkse hoek zit, daar heb ik me nooit voor gegeneerd. Ze hebben me ook altijd genomen zoals ik was. Ik was de moeder van het CDA, werd het geweten van het CDA genoemd. Daardoor krijg ik misschien toch meer ruimte dan anderen. Maar ik ben geen maatstaf. Ik schrok heel erg toen ik Kamerlid Ad Koppejan hoorde zeggen dat er nog geen verzoening is geweest.

De christelijke waarden waren niet langer herkenbaar, we waren gewoon een rechtse partij

Ik denk dat de Koppejans van de partij erg hebben geleden onder het feit dat ze die hele kabinetsperiode met de nek werden aangekeken. Zoiets moet je een keer uitspreken met elkaar, die wond moet je niet laten dooretteren. Ik vind dat er een open debat moet komen zodat deze mensen hun grieven kunnen spuien. Ze willen gehoord en begrepen worden. Maar daarna moet het echt over zijn."

Van Leeuwen ziet nog een thema waarover het CDA stevig zou moeten praten. Buitenstaanders, zegt ze, rekenen de partij toch af op de C. "Die zeggen: CDA'ers verbinden de naam van Christus aan hun partij, maar dat maken ze helemaal niet waar. Want ze lieten Mauro in de steek, ze lieten de gehandicapten vallen. De belichaming daarvan vond ik Henk Bleker. Wat hij gedaan heeft met dat briefje, dat was echt schandalig. Ik kan me zo goed voorstellen dat buitenstaanders dachten: hoezo stemmen op een christelijke partij? De christelijke waarden waren niet langer herkenbaar, we waren gewoon een rechtse partij. Waardoor een heleboel kiezers dachten: dan kunnen we beter rechtstreeks naar de VVD."

Over die C is begin dit jaar toch een rapport verschenen?

"'Nieuwe woorden, nieuwe beelden', ja. Dat vond ik een voortreffelijk rapport."

Maar er is niets mee gebeurd?

"Nou, het is aanvaard op het congres. Maar daarna moet je het laten leven. Eigenlijk zou dit rapport een jaar lang op elke afdeling besproken moeten worden. Waartoe verplicht de C ons in deze tijd? Wat betekent christelijke politiek voor mij? Geen brede volkspartij worden ten koste van de C, dat vergt politieke moed."

Wat betekent de C voor u persoonlijk?

"Rentmeesterschap én eigentijdse solidariteit. Ik heb meegedaan toen er 7.000 verstandelijk gehandicapten op het Malieveld stonden. Ik vond het zo erg dat je de bezuinigingen ook bij groepen legt die er niets aan kunnen doen dat ze zorg nodig hebben. Hier in dit huis heb ik liberale vriendinnen die dat volstrekt met me eens zijn. Die zeiden: nou Hannie, strijd jij daar maar voor. Maar binnen de partij is natuurlijk ook een stroming die daar veel harder in staat."

Anders kun je net zo goed die C weglaten, voortaan Democratisch Appèl heten

Dat is toch het probleem, dat er geen overeenstemming is over die C?

"Het kan best zo zijn, zoals partijvoorzitter Ruth Peetoom zegt, dat de C voor veel CDA'ers alleen een persoonlijke inspiratiebron is. Maar hoe je het wendt of keert: buitenstaanders zien dat anders. Die vinden dat wij geloof en politiek aan elkaar koppelen. Anders kun je net zo goed die C weglaten, voortaan Democratisch Appèl heten."

Maar dan nog, de secularisering schrijdt voort.

"Dat klopt. Ik zie het aan jonge mensen in mijn omgeving. Die geloven niet in God, gaan echt niet meer naar de kerk. En dat heeft niets te maken met goed of verkeerd, ze hebben heel veel hart voor hun medemens. Zulke jongeren vinden het prachtig dat tante Han van het CDA is. Maar zelf piekeren ze er niet over om op een christelijke partij te stemmen."

Ziet u uiteindelijk wel toekomst voor het CDA?

"Ik denk dat de partij zich moet realiseren dat de tijden van weleer nooit meer terugkomen. Tenzij we toch weer een aansprekend boegbeeld vinden. Kijk, Buma is een fatsoenlijke, integere vent, maar hij heeft te weinig charisma. Ik zou zeggen: een figuur als Herman Wijffels, mijn grote voorbeeld."

"Je hoort ze in het CDA ook vooral praten over de economische crisis. Maar als we nou eens een beetje matigen, en tegelijkertijd proberen ook wat te betekenen voor de mensen aan de onderkant. En als het over Europa gaat, vind ik: als je van de Grieken vraagt dat ze offers brengen, dan moeten wij nu de Grieken helpen. Dan moeten we ze in ieder geval wat lucht geven, een paar jaar lucht. Dat geluid hoor ik te weinig binnen het CDA."

En heeft het nieuwe kabinet haar zegen?

"Dit was de enige mogelijke coalitie", zegt Van Leeuwen. "Maar ze hebben natuurlijk een valse start gemaakt."

"Voor de mensen aan de onderkant hoop ik dat de pijnpunten uit het regeerakkoord onder druk van de PvdA én van de oppositie worden weggenomen. Ik vind trouwens dat Buma het steeds beter doet. Alleen zou ik willen dat het CDA nog meer opkomt voor de zwakkeren. Eerlijk delen, dus. Met een uitroepteken."

Ik heb de eerste jaren heel wat afgejankt. Nee zeg, nooit in het openbaar, gelukkig niet.

Ze komt uit haar stoel om verse koffie te zetten. Ooit, zegt ze als ze is teruggekeerd, zou ze de eerste vrouw zijn die voor de ARP in de Kamer kwam. "Maar dat werd Jacqueline Rutgers. Later hebben die mannen haar naar huis gestuurd, ze kon de boodschap niet overbrengen. Ik ben er toen tussentijds ingekomen, als tweede antirevolutionaire vrouw. Natuurlijk moet je een Kamerlid beoordelen op inhoudelijke kennis. Minstens zo belangrijk is of je die boodschap kunt vertalen naar de mensen. En daar lag mijn sterke punt. Maar omdat ze hadden gezegd dat ze liever een universitair gevormde wilden, liep ik rond met een enorm minderwaardigheidscomplex. Zou ik het wel aankunnen? Zou ik het redden? Nou, dat viel reuze mee, maar ik heb de eerste jaren heel wat afgejankt. Nee zeg, nooit in het openbaar, gelukkig niet."

Voelde u zich geaccepteerd door de mannenbroeders?

"Jazeker, want ik was een vrolijke meid, ik had mijn inbreng en ik deed mijn werk zo goed mogelijk. Met Maarten Schakel was ik het spreekkanon van de partij. Bij nacht en ontij, vijf avonden per week was ik op pad. Ik was vrijgezel, dus dat kon ook allemaal."

Natuurlijk werd haar weleens gevraagd waarom ze geen man en gezin had. "Dan zei ik altijd: in de oorlog is een vriend op wie ik verliefd was gefusilleerd. Dat bepaalt je hele leven. En later, ik ben natuurlijk een bijdehante vrouw. Daar moesten mannen toen nog niet zoveel van hebben, daar werden ze zenuwachtig van. Dat is nu allemaal anders."

Tegen mijn neefjes en nichtjes zeg ik altijd: als het zover is, zet mij dan maar op een tochtig hoekje

Het is al laat, maar Van Leeuwen moet nog wat van het hart. Wij beseffen te weinig, vindt ze, hoe 'verschrikkelijk moeilijk' deze tijd is voor ouderen. Dankzij haar spreekbeurten weet ze er alles van. "Ik zal je zeggen: als de politiek doorgaat met ouderen tot de zondebok te bestempelen, dan zal de vraag naar het vrijwillig levenseinde alleen maar toenemen. Ouderen voelen zich echt bedreigd. Ze voelen zich tot last, want ze horen de hele tijd dat ze te veel kosten. En dan is de zorg in de eerste lijn ook nog eens slecht, met steeds nieuwe gezichten aan je bed als je hulp nodig hebt. En sommige verpleeghuizen in dit land zijn zo verschrikkelijk dat niemand erheen wil."

U moet er zelf ook niet aan denken?

"Alsjeblieft niet! Ik hoop vooral dat dementie me bespaard blijft, dat vind ik zo mensonwaardig. Ik ben bijna 87, iedereen zegt: jij zult niet meer zo gauw dementeren. Maar ja, je weet het niet. En dan moet ik weg uit deze flat." Even valt haar woordenstroom stil. "Tegen mijn neefjes en nichtjes zeg ik altijd: als het zover is, zet mij dan maar op een tochtig hoekje."

Wie is Hannie van Leeuwen?

Hannie van Leeuwen werd in 1926 geboren in een Delfts leraarsgezin. Haar vader was gereformeerd, haar moeder hervormd. Na mulo en handelsavondschool volgde ze de opleiding tot maatschappelijk werkster. Tijdens de oorlog werkte Van Leeuwen als koerierster voor de militaire spionagegroep Albrecht Hollands Glorie. In 1966 kwam ze voor de ARP in de Tweede Kamer, waar ze tot 1978 zou blijven. Vanwege haar kloeke tred én haar voorkeur voor F16's verwierf ze daar de bijnaam 'Straaljager' Hannie. In 1995 keerde ze terug in de Haagse politiek, nu als senator voor het CDA. Ze was voorzitter van de vaste commissie voor volksgezondheid en woordvoerster sociale zaken. In 2007 nam ze op eenentachtigjarige leeftijd afscheid van het Binnenhof.

Daarnaast vervulde Van Leeuwen schier ontelbaar veel bestuursfuncties, binnen haar partij en ver daarbuiten. In de loop van haar leven ontving ze diverse onderscheidingen, waaronder in 1983 het Verzetsherdenkingskruis en in 2009 de Majoor Bosshardtprijs (zie foto).

Hannie van Leeuwen met de Majoor Bosshardtprijs. © Patrick Post

Lees ook:

Hannie van Leeuwen (1926-2018) 'Macht is om te dienen, niet om te heersen'

‘Macht is om te dienen, niet om te heersen’, was de overtuiging van Hannie van Leeuwen (1926 - 2018). De oud-verzetsstrijder was 41 jaar actief in meerdere politieke functies. Ze was het sociale gezicht van het CDA.

CDA-icoon Hannie van Leeuwen (92) overleden

Hannie van Leeuwen, voormalig Tweede Kamerlid voor de ARP en Eerste Kamerlid voor het CDA, is woensdag op 92-jarige leeftijd overleden. Dat heeft het CDA laten weten.

Deel dit artikel

Het idee dat je zo Geert Wilders in toom kon houden, was een volstrekte misrekening

De christelijke waarden waren niet langer herkenbaar, we waren gewoon een rechtse partij

Anders kun je net zo goed die C weglaten, voortaan Democratisch Appèl heten

Ik heb de eerste jaren heel wat afgejankt. Nee zeg, nooit in het openbaar, gelukkig niet.

Tegen mijn neefjes en nichtjes zeg ik altijd: als het zover is, zet mij dan maar op een tochtig hoekje