Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

George H.W Bush (1924-2018): De president die Amerika de nieuwe era binnenloodste (en niet van broccoli hield)

Democratie

Jetteke van Wijk

De Amerikaanse oud-president George H. W. Bush in het Witte Huis. © AFP

De Amerikaanse oud-president George H. W. Bush is vrijdag op 94-jarige leeftijd overleden. Dat heeft een woordvoerder van de familie bekendgemaakt. Hij leidde Amerika door een woelige periode, maar privé ging het hem niet altijd voor de wind.

Zijn adviseurs hadden hem nog zo gewaarschuwd. Maar het was een belofte die hem de verkiezingen zou helpen winnen, en dus werd de aanvankelijk geschrapte passage weer teruggeplaatst in de toespraak. “Read my lips”, stelde George H. W. Bush aldus met veel aplomb toen hij op het Republikeinse partijcongres van 1988 de nominatie als presidentskandidaat aanvaardde. “No new taxes!”

Lees verder na de advertentie
President Bush inspireerde generaties van me­de-Ame­ri­ka­nen in het openbare ambt, om, in zijn woorden, ‘duizend lichtpuntjes’ te zijn, die de Amerikaanse grootsheid, hoop en kansen verlichten voor de wereld

President Donald Trump

Twee jaar later moest Bush al noodgedwongen op zijn schreden terugkeren. De schuldenlast van de Verenigde Staten was sterk gegroeid; en de enige manier om die trend te keren was door een deal te sluiten met de Democratische meerderheid in het Congres en op hun instigatie de belastingen te verhogen. Daarmee redde hij wellicht de economie, maar verloor hij de verkiezingen van 1992.

En dat terwijl hij kort daarvoor nog ongekend hoog scoorde in de presidentiële hitparade. Bush leidde Amerika immers juist op het moment dat het historische tijdgewricht ingrijpend begon te verschuiven. In Berlijn viel de Muur, de Sovjet-Unie hield op te bestaan en de Koude Oorlog werd beslecht. In de nieuw ontstane wereldorde waren de VS nu de enige nog overgebleven supermacht, en hij was de man die het land de nieuwe era binnenloodste.

De Republikein, die acht jaar lang als Ronald Reagans vicepresident langs de zijlijn had kunnen warmlopen, kon daarbij profiteren van zijn grote kennis op het gebied van internationale betrekkingen en diplomatie. Zo ontmoette hij in december 1989, een maand na de val van de Muur, Sovjetleider Michael Gorbatsjov al op Malta. Hun gesprekken brachten de voormalige aartsvijanden dichter bij elkaar, zodat de dooi definitief kon intreden. In 1991 ondertekenden ze in Moskou Start I, een akkoord waarin beide landen overeenkwamen hun nucleaire arsenaal flink in te krimpen.

Mondiale politieman

President George Bush en general Schwarzkopf tijdens de Eerste Golfoorlog in Saudi-Arabië. © Hollandse Hoogte

Ook Bush’ enigszins terughoudende reactie op het verkruimelen van het Oostblok zou zijn ingegeven door Gorbatsjov. Die stuurde hem meteen na de Berlijnse Muur een telegram met naar verluidt het dringende verzoek vooral niet te zeer te zegepralen. Een triomfantelijk Amerikaans ‘sliepuit!’ zou de wankele situatie wellicht ontwrichten en doen uitmonden in een tweede Tienanmen; een bloedbad gelardeerd met binnenrollende tanks.

Mijn vrouw Raisa en ik hebben grote waardering gehad voor de aandacht, vrien­de­lijk­heid en eenvoud die kenmerkend waren voor George en Barbara Bush, en ook voor de rest van hun grote, vriendelijke familie

Oud-Sovjet-leider Michail Gorbatsjov

De 41ste president nam de nieuwe Amerikaanse rol als mondiale politieman uitermate serieus. De eerste grootschalige militaire actie die niet aan de Koude Oorlog was gerelateerd, vond plaats in Panama. Daar werd in december 1989 dictator Manuel Noriega na een inval met 24.000 man gearresteerd en in de VS veroordeeld tot veertig jaar cel wegens drugshandel en witwassen.

De volgende uitdaging kwam uit het Midden-Oosten, waar de Iraakse dictator Saddam Hoessein in augustus 1990 het olierijke buurland Koeweit binnenviel. Saoedi-Arabië, zo vreesde men, stond daarna op zijn lijstje. Bush, die in zijn leven vóór de politiek kapitalen verdiende in de Texaanse olie-industrie, zou bovendien nauwe banden onderhouden met de koninklijke familie in dat land.

“This aggression will not stand”, verklaarde hij op 11 september in een toespraak tot het Congres. En om zijn idee van een new world order verder gestalte te geven, organiseerde hij een internationale coalitie waaraan uiteindelijk 34 landen deelnamen. Daarmee waren Operation Desert Shield, de maandenlange opbouwmissie, en Operation Desert Storm, de uiteindelijke interventie, volgens hem niet zozeer te bestempelen als Amerika tegen Irak maar als Irak tegen de hele wereld.

Pr-firma

Tijdens de Houston Economic Summit in juli 1990 kwam de joggende president fans tegen. © Photo News

Het was daarbij vooral de getuigenis van een Koeweitse verpleegster die velen ervan overtuigde dat ingrijpen noodzakelijk was. Deze Najira vertelde een groep Congresleden hoe ze had gezien dat Iraakse militairen in ziekenhuizen baby’s uit hun couveuses haalden en op de vloer lieten sterven. Amnesty International ondersteunde dit verhaal, en het filmpje van de snikkende vrouw haalde alle grote tv-zenders. Bush refereerde in zijn toespraken veelvuldig aan de door Najira beschreven wreedheden.

Door de jaren heen was ik voortdurend onder de indruk van zijn compassie, instinct voor gematigdheid en toewijding aan de publieke zaak

António Guterres, secretaris-generaal VN

Maanden later bleek het hele verhaal te zijn bedacht door een pr-firma in opdracht van de Koeweitse expatgemeenschap. Najira was in werkelijkheid lid van de Koeweitse koninklijke familie en een dochter van de in Amerika gestationeerde ambassadeur. Sterker: ze woonde op het moment van de Iraakse invasie niet eens in haar vaderland.

Maar toen had Bush zijn finest hour al beleefd. Op 17 januari 1991, twee dagen nadat de VN-deadline tot terugtrekking uit Koeweit was verlopen, lanceerde de coalitie haar luchtoffensief. In wat de eerste ‘CNN-oorlog’ was, regende het vier weken lang bommen op Irak, terwijl Bagdad Scuds afvuurde op Israël en Riad. Op 24 februari werd het grondoffensief ingezet en rukten de legers op naar Koeweit-stad.

Broccoli

Honderd uur later stopte Bush al, tot ongenoegen van de critici die meenden dat hij had moeten doorstoten naar Bagdad. Maar de president stelde dat de menselijke en politieke prijs onvoorstelbaar hoog zou zijn geweest, al was het maar omdat de VS dan gedwongen waren de hoofdstad te bezetten en het land te regeren; dat zou de toch al complexe regio alleen maar destabiliseren. Bovendien zei hij het aantal Amerikaanse doden te willen beperken.

89 procent van de burgers stak hierop de duim omhoog. En, gesteund door het sterk toegenomen Amerikaanse prestige in de internationale arena, probeerden Bush en zijn buitenlandminister James Baker diezelfde zomer nog het Israëlisch-Arabische conflict vlot te trekken met een conferentie in Madrid.

Ook gebruikte hij zijn presidentiële macht om een broccoli-ban af te kondigen voor het Witte Huis en Air Force One. “Ik hou niet van broccoli”, stelde de man wiens favoriete eten vooral bij snackbars en fastfoodketens verkrijgbaar was. “Ik hield er al niet van in mijn jeugd toen ik het van mijn moeder opeten moest. Nu ben ik de president van de Verenigde Staten en ik wens nooit meer broccoli te eten.”

Pearl Harbour

Bush en Gorbatsjov in 1999. © EPA

George Herbert Walker Bush werd op 12 juni 1924 geboren in een gegoed gezin in Milton, Massachusetts, maar groeide op in Greenwich, Connecticut. Zijn vader Prescott was bankier en werkte voor een investeringsfirma op Wall Street. Hij was actief in de plaatselijke politiek en meende dat van mensen die veel hebben ook veel moet worden verwacht. Moeder Dorothy, dochter van rijke zakenman George Herbert Walker, vond vooral dat haar vijf kinderen bescheiden dienden te zijn en bouwde haar gezin op pijlers als discipline en standvastigheid.

Tweede kind George ging als tiener naar een elite kostschool in Andover. Maar in zijn laatste jaar vond ook de Japanse aanval op Pearl Harbour plaats; en tot ontsteltenis van zijn vader zegde hij daarop zijn vervolgopleiding aan de universiteit van Yale af. In plaats daarvan meldde hij zich op zijn achttiende verjaardag bij de marine. Hij werd opgeleid tot piloot en diende op een vliegdekschip in de Stille Oceaan.

Ik rouw om George Bush… als de kanselier van Duitsland, en als een Duitse die, zonder de gevolgen van zijn beleid, hier waarschijnlijk niet had gestaan

Bondskanselier Angela Merkel

De eerste dode die in zijn eenheid viel, was zijn kamergenoot en een goede vriend. Zijn eigen vliegtuig werd neergehaald op 2 september 1944 nabij Chichi Jima. Bush was de enige van de vierkoppige crew die het toestel veilig wist te verlaten. Pas na urenlang op het water te hebben rondgedobberd op een opblaasvlot werd hij, bloedend, onder het kots en huilend van angst, opgepikt door een duikboot.

De acht andere bemanningsleden die tijdens diezelfde missie uit hun onderscheidenlijke kapotgeschoten vliegtuigen wisten te ontsnappen werden door de Japanners allen waren gemarteld en onthoofd. Van vier van hen werden de lever en de dijen opgegeten door hoge officieren.

Oorlogsheld

Toen Bush thuiskwam, was hij een onderscheiden oorlogsheld. Enkele weken later trouwde hij Barbara Pierce, een meisje dat hij vlak voor Pearl Harbour op een dansfeest had ontmoet. Bush studeerde economie aan de universiteit van Yale en kon dankzij een vriend van zijn vader in de olie-industrie aan de slag. In 1951 richtte hij zijn eigen bedrijf op, en twee jaar later was hij mede-oprichter van Zapata Petroleum, dat al snel op een groot olieveld stuitte. Bush werd miljonair.

Maart 1992, George Bush bondskanselier Helmut Kohl in een golfcart bij buitenverblijf Camp David. © AFP

Maar privé ging het hem minder voor de wind. Vlak na de geboorte van zoon Jeb in 1953, George en Barbara’s derde van in totaal zes kinderen, bleek dat hun tweede kind leukemie had. Dochter Robin stierf zeven maanden later, kort voor haar vierde verjaardag. Bush droeg zijn leven lang een gouden medaillon in zijn portefeuille met daarin gegraveerd ‘For the Love of Robin’. En toen hij zes jaar later opnieuw vader van een dochter werd, drukte hij in het ziekenhuis zijn gezicht tegen het glas van de kraamafdeling en huilde.

George Bush raakte geïnteresseerd in een politieke carrière toen zijn vader in 1952 senator werd. Tien jaar later, juist toen Prescott zijn functie neerlegde, werd hij voorzitter van de Republikeinse Partij in de Texaanse stad Houston. In 1966 werd hij gekozen voor het Huis van Afgevaardigden. Hij kreeg er de bijnaam ‘Rubbers’, ofwel ‘Kapotje’, vanwege zijn focus op gezinsplanning.

Een eerste poging om gekozen te worden voor de Senaat mislukte in 1964. En toen Richard Nixon hem in 1970 verzocht zijn veilige Congreszetel op te geven om het nog eens te proberen – de tegenstander was een fel criticus van de toenmalige president – verloor hij opnieuw. Als troostprijs benoemde Nixon hem in 1971 tot VN-ambassadeur. Drie jaar later, toen hij tijdens het Watergateschandaal benoemd werd tot voorzitter van het Republikeinse Nationale Comité, bleef hij de president vol overgave verdedigen – maar Bush was wel de man die hem uiteindelijk vroeg ‘in het belang van de partij’ af te treden.

Tegen alle verwachtingen in koos Nixons opvolger Gerald Ford hem niet als vicepresident. Nu was de troostprijs een post als diplomatiek vertegenwoordiger in China. Na de verkiezingen van 1976 werd hij wederom gepasseerd, waarop hij als goedmakertje benoemd werd tot directeur van de CIA. Hij werd pas vicepresident toen hij zich in 1980 kandidaat stelde voor het presidentschap, maar zijn meerdere moest erkennen in Reagan.

George Bush sr. leidde een lang en rijk leven dat vanaf zijn dagen als oorlogsheld getekend werd door grote betrokkenheid bij zijn land en de wereld

Premier Mark Rutte

Elitair

President Bush en de Franse president Mitterand op de Houston Economic Summit. © Photo News

Bush sr., zoals hij vaak werd genoemd nadat zijn oudste zoon en naamgenoot in 2001 president werd, was een gereserveerde, wat vlak en elitair overkomende man die niet van het geven van toespraken hield en die het formuleren van een overkoepelend presidentieel leidmotief – waarom nu juist híj gekozen wilde worden – wegwimpelde met een schamperend ‘oh, the vision thing’. 

Uitdager Bill Clinton, een relatief onbekende gouverneur uit Arkansas, speelde daar bij de verkiezingen van 1992 handig op in door hem neer te zetten als iemand die geen gevoel had voor de gewone man en de middenklasse liet stikken. Een – achteraf onjuist – bericht in The New York Times over een Bush die paf stond bij het zien van een supermarktscanner bevestigde dat idee. In combinatie met de kwakkelende economie en de belastingverhoging was daarmee zijn lot bezegeld.

Het duurde jaren eer Bush weer was opgekrabbeld van de nederlaag die Clinton, een ‘bozo’ die ‘nog minder verstand had van buitenlandse politiek dan een hond’, hem toebracht. Maar in 2005 werden de beide ex-presidenten vrienden toen ze samen een fonds oprichtten voor de slachtoffers van de tsunami in Zuidoost-Azië. The Odd Couple, zoals ze wel werden genoemd, mocht graag samen golfen en vervolgden hun gezamenlijke hulpactie toen orkaan Katrina New Orleans en omgeving trof.

De laatste periode van zijn leven zat George H. W. Bush in een rolstoel omdat een variant op parkinson zijn benen verlamde. Ook werd hij dovig, iets wat hij, zo bekende hij zijn kinderen in een brief over zijn tevreden oude dag, handig gebruikte als Barbara pissig op hem was. “Ik val terug op mijn slechte gehoor of verander het onderwerp. Het werkt allebei.” Barbara overleed in april 2018.

En er was eindelijk erkenning. In 2014 kreeg hij de John F. Kennedy Profile in Courage Award voor de belastingverhoging in 1990 omdat juist daarmee het fundament was gelegd voor de economische voorspoed onder Clinton. “Hij stelde het landsbelang boven zijn eigen partij en zijn politieke toekomst”, verklaarde president Kennedy’s kleinzoon Jack Schlossberg. “En daarmee stelde hij een daad van moed die maar al te zelden wordt vertoond.”

Lees ook: 

Oud-president George H. W. Bush (94) overleden

George Bush junior reageerde vandaag in een verklaring op het overlijden van zijn vader: “Onze lieve vader is overleden. George H. W. Bush was een man van het hoogste karakter en de beste vader die een zoon en dochter zich konden wensen.”

Barbara Bush – vrouw én moeder van een Amerikaanse president - overleden

De echtgenote van oud-president George H. W. Bush, Barbara, leed de afgelopen jaren onder meer aan een chronische longaandoening en hartproblemen. Zij overleed eerder dit jaar. Bush stond bekend om haar scherpe tong en hielp onder meer analfabetisme bestrijden.

Deel dit artikel

President Bush inspireerde generaties van me­de-Ame­ri­ka­nen in het openbare ambt, om, in zijn woorden, ‘duizend lichtpuntjes’ te zijn, die de Amerikaanse grootsheid, hoop en kansen verlichten voor de wereld

President Donald Trump

Mijn vrouw Raisa en ik hebben grote waardering gehad voor de aandacht, vrien­de­lijk­heid en eenvoud die kenmerkend waren voor George en Barbara Bush, en ook voor de rest van hun grote, vriendelijke familie

Oud-Sovjet-leider Michail Gorbatsjov

Door de jaren heen was ik voortdurend onder de indruk van zijn compassie, instinct voor gematigdheid en toewijding aan de publieke zaak

António Guterres, secretaris-generaal VN

Ik rouw om George Bush… als de kanselier van Duitsland, en als een Duitse die, zonder de gevolgen van zijn beleid, hier waarschijnlijk niet had gestaan

Bondskanselier Angela Merkel

George Bush sr. leidde een lang en rijk leven dat vanaf zijn dagen als oorlogsheld getekend werd door grote betrokkenheid bij zijn land en de wereld

Premier Mark Rutte