Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ferdinand Grapperhaus: een zeer eigenzinnige minister van justitie

Democratie

Nicole Besselink

Portret van minister Ferdinand Grapperhaus (CDA) van Justitie en Veiligheid. © ANP

Veelbesproken nieuweling in het kabinet is Ferdinand Grapperhaus (CDA), de minister van justitie en veiligheid die van het geplaagde ministerie weer een baken van stabiliteit moet maken.

Kuifje, wijn, Ajax, wielrennen, The Beatles, geschiedenis, oh, en niet te vergeten de wereldpolitiek, economie en arbeidsmarkt. Bestaan er eigenlijk zaken waar Ferdinand Grapperhaus níet in is geïnteresseerd? Nauwelijks, zegt Alwyn de Jong, huisvriend en CDA-bestuurslid. “Zijn hobby’s zijn zo breed als de man is. Vertel hem over je hobby en voor je het weet heeft hij er alles over gelezen en is het een paar weken later ook een van zijn hobby’s. Hij is een intellectuele veelvraat.”

Lees verder na de advertentie
Hij is zich er van bewust dat hij een goed stel hersens heeft gekregen en gaat geen ver­ant­woor­de­lijk­he­den uit de weg

Alwyn de Jong, huisvriend en CDA-bestuurslid

Grapperhaus’ drijfveer daarbij is dat hoe meer kennis hij op doet, thuis of op reis, hoe dienstiger hij zich kan opstellen richting de samenleving, aldus De Jong. “Hij is zich er van bewust dat hij een goed stel hersens heeft gekregen en gaat geen verantwoordelijkheden uit de weg. Dat heeft hij absoluut van huis uit meegekregen: hij groeide op in een KVP-gezin (zijn vader was staatssecretaris in het kabinet-De Jong, red.) met een brede blik op de wereld. Dat zit heel intrinsiek in hem.”

Carrière

Het past volgens zijn omgeving dan ook helemaal bij de Amsterdamse arbeidsrechtadvocaat om na 58 jaar kennis en ervaring opzuigen naar Den Haag te gaan om daar zijn vaardigheden in te zetten voor de publieke zaak. Hij kan daarbij bogen op een studie rechten en een decennialange carrière in de advocatuur met en passant een proefschrift, maar ook op een hoogleraarschap arbeidsrecht in Maastricht en negen jaar ervaring als Kroonlid van de Sociaal-Economische Raad (Ser).

Grapperhaus is iemand met ‘een groot sociaal hart’, ontdekte toenmalig Ser-voorzitter Wiebe Draijer, nu baas van de Rabobank. “Hij is een diep betrokken persoon. Dat zie je ook terug in zijn laatste boek, waarin hij een sociaal perspectief op de rechtsstaat schetst.” Grapperhaus toont zich daarin uiterst bezorgd over de ongelijke verdeling van kansen in de samenleving. Bij een te grote kloof tussen arm en rijk raakt de rechtsstaat verdrukt, is zijn overtuiging, met alle gevolgen van dien.

In dat boek, ‘Rafels aan de rechtsstaat’, en ook in zijn columns in het FD blijkt Grapperhaus allerminst vastgelijmd aan CDA-standpunten, hoewel in 2010 nog auteur van het verkiezingsprogramma. Het wegsturen van goed geïntegreerde jonge asielzoekers vindt hij ‘absurd’; hij ziet ze als ‘een levende reclame voor ons beste Nederlandse exportproduct: de open samenleving’. Hij hekelt ‘klimaatcynisme’ en vindt het ‘een zegen’ dat het vorige kabinet ouderen het recht wilde geven op een zelfgekozen dood.

Het wegsturen van goed geïntegreerde jonge asielzoekers vindt hij ‘absurd’

Diplomatiek toont Grapperhaus, CDA’er sinds zijn 42ste, zich ook niet altijd. Hij verweet premier Mark Rutte in 2015 op Twitter ‘flutpolitiek’, D66-leider Alexander Pechtold heette er dit jaar nog een ‘windvaan’ en hij achtte PVV-voorman Geert Wilders ‘ontoerekeningsvatbaar’ nadat die de EU ‘totalitair’ had genoemd. Bij zijn Haagse entree wachtte Grapperhaus meteen een motie van wantrouwen van de PVV omdat de CDA’er, ook anders dan partijleider Buma, met jihadgangers in gesprek wil.

“Hij heeft een sterke opinie en is niet bang die te uiten”, zegt Draijer. “Hij is een onafhankelijk denker”, vult De Jong aan. “Ferdinand is iemand die veel leest, veel mensen spreekt en vervolgens zijn eigen conclusie trekt. Daarin kan hij eigenzinnig zijn.” Zo wordt in het voorjaar een boek verwacht dat Grapperhaus schreef als eerbetoon aan zijn vorig jaar na een kort ziekbed overleden vrouw Florentine, moeder van zijn vier kinderen, dat raakt aan het voltooid-leven-vraagstuk. “Mijn advies zou zijn: niet nu uitbrengen. Maar daar is hij volstrekt soeverein in.”

Onvoorspelbaar

Of die eigenzinnigheid hem als minister parten kan spelen? “Ik snap wat u zegt”, zegt De Jong. “Maar misschien bewijst hij met zijn soms onvoorspelbare wegen wel ieders ongelijk, bijvoorbeeld met dat boek. Het is ook heel mooi om inzicht te geven in je zielenroerselen. Tijden veranderen. Een paar jaar geleden was het nog ondenkbaar dat de president van de VS zou gaan twitteren.”

Nee, de vraag is voor De Jong meer of zijn nieuwe omgeving de minister kan bijbenen – Grapperhaus is ongeduldig en kan bij een te traag omhoog gaande slagboom in woede ontsteken. “Er zit veel daadkracht in hem en hij is onvermoeibaar, zelfs toen hij jaren geleden een tijdje op krukken liep. Waar anderen eens een uurtje terugschakelen, staat hij de hele dag op scherp. Hij wil snel vooruit. Hij kan daardoor in de ambtenarij tegen grenzen aanlopen, al kent hij Den Haag door de Ser goed.”

Ander punt is zijn aanwezige persoonlijkheid. “Als Ferdinand in de kamer is, zul je dat merken ook”, weet Draijer. “Hij zal moeten opletten dat hij Ferdinand niet meteen ‘aan’ zet.” Tegelijk is de CDA’er volgens de oud-Ser-voorzitter een humoristische gangmaker die graag achter piano’s kruipt, een lied inzet, een bakelieten telefoonhoorn als oordopje gebruikt en moeiteloos citaten van Bredero tot Einstein opdist. “Hij brengt altijd humor mee.”

Als Ferdinand in de kamer is, zul je dat merken ook

Wiebe Draijer

Draijer en De Jong hopen vurig dat Grapperhaus in de Haagse dynamiek blijft wie hij is. Over het contact maken ze zich in elk geval geen zorgen, daarin heeft ‘Ferd’, ‘Ferdje’ voor intimi, nog nooit verzaakt. Draijer stuurde hem drie jaar geleden een appje terwijl Grapperhaus tijdens zijn sabattical Zuid-Amerika verkende. “Ik kreeg prompt een bericht terug: ‘Het regent hier pijpenstelen en ik ben net met de auto in een greppel beland.’”

Grootste uitdaging

Grapperhaus' belangrijkste opdracht is het voorkomen van een terreuraanslag in Nederland. Legio maatregelen van Rutte III zijn daar op terug te voeren: meer geld voor de politie en wijkagenten, meer geld voor digitale veiligheid, hogere strafmaat voor haatzaaien, terugkeerders langer in voorlopige hechtenis, en meer.

Andere dominant dossier: de opsporing en berechting van de daders van de aanslag op de MH17.

Tegelijk zal Grapperhaus het vertrouwen in zijn ministerie moeten zien te herstellen na een reeks aan incidenten en gesneuvelde bewindslieden. Rondzwevende vraag is hoe schoon Grapperhaus’ eigen blazoen is. Er is een tuchtklacht tegen hem ingediend omdat hij bij een ontslagzaak in strijd met de advocatenregels zou hebben gehandeld. De uitspraak volgt volgend jaar. 

Wie zijn de nieuwe ministers?

In een serie portretten presenteert Trouw de nieuwe bewindslieden van Rutte III. Eerdere afleveringen:
- Sigrid Kaag: Een idealist die met iedereen spreekt.
- Kasja Ollongren: Alles in huis om premier van Nederland te worden.
- Wopke Hoekstra: Degelijkheid is een deugd, en saaiheid ook.
- Cora van Nieuwenhuizen: Verwacht van haar geen gekke fratsen.

Deel dit artikel

Hij is zich er van bewust dat hij een goed stel hersens heeft gekregen en gaat geen ver­ant­woor­de­lijk­he­den uit de weg

Alwyn de Jong, huisvriend en CDA-bestuurslid

Het wegsturen van goed geïntegreerde jonge asielzoekers vindt hij ‘absurd’

Als Ferdinand in de kamer is, zul je dat merken ook

Wiebe Draijer