Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Europarlement houdt vast aan 'Spitzenkandidaten'

Democratie

Christoph Schmidt

De voorzitter van de Europese Commisssie Jean-Claude Juncker ordent het haar van Europarlementariër Guy Verhofstadt. Juncker dankt zijn baan aan het feit dat zijn fractie bij de Europese parlementsverkiezingen groter werd dan bijvoorbeeld de liberalen van tegenkandidaat Verhofstadt. © AFP

De kiezer houdt invloed op de benoeming van de voorzitter van de Europese Commissie. Tegen de zin van regeringsleiders.

Veel CDA-stemmers zullen nu driftig 'nee' gaan schudden, maar in 2014 hebben zij toch echt Jean-Claude Juncker in het zadel geholpen als voorzitter van de Europese Commissie. De Luxemburger was officieel kandidaat voor deze functie namens de Europese christen-democratische familie. Die werd de grootste bij de Europese verkiezingen van mei dat jaar. Juncker versloeg daarmee de andere zogeheten 'Spitzenkandidaten', onder wie Martin Schulz en Guy Verhofstadt.

Lees verder na de advertentie

Dat Duitse woord is gemeengoed geworden sinds toenmalig parlementsvoorzitter Schulz vijf jaar geleden voor introductie van dit systeem pleitte.

De meeste EU-burgers - niet alleen CDA-kiezers - zijn dat democratische experiment mogelijk vergeten, het Europees Parlement niet: dat schaarde zich gisteren achter voortzetting van dit systeem voor de Europese verkiezingen van mei volgend jaar. "We moeten dit proces versterken en ons inspannen om Europa en de instituties dichter bij de burgers te brengen", zei parlementsvoorzitter Antonio Tajani.

Het parlement beriep zich op een vage formulering in het aangepaste EU-verdrag

Het idee is dat de burger volgend jaar, zoals elke vijf jaar, een rechtstreekse stem uitbrengt op de nationale voorkeurskandidaat. Deze handeling is tegelijk een steunbetuiging aan de 'Spitzenkandidat' van de Europese koepel waartoe de landelijke partij van die kandidaat behoort. Zo was in 2014 een stem op een VVD'er of een D66'er ook een indirecte wens om het liberale kopstuk Verhofstadt tot commissievoorzitter te benoemen, of die kiezer dat nu echt wilde of niet.

In de gisteren aangenomen tekst klinkt het dreigend: "Het Europees Parlement waarschuwt dat het bereid is elke kandidaat voor het commissievoorzitterschap te weigeren als die niet voor de verkiezingen is benoemd tot 'Spitzenkandidat'."

Het was in 2014 een omstreden nieuwigheid, die werd gezien als een machtsgreep van het Europees Parlement tegenover de regeringsleiders. Voorheen bepaalden zij altijd achter gesloten deuren wie de nieuwe voorzitter moest worden van de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU.

Het parlement beriep zich op een vage formulering in het aangepaste EU-verdrag (2009), waarin staat dat de regeringsleiders in hun keuze voor de voorzitter 'rekening moeten houden met de uitslag van de Europese verkiezingen'. Die eis boetseerde het parlement tot Spitzenkandidaten.

De regeringsleiders werden overrompeld door de assertieve opstelling van het parlement. De Duitse bondskanselier Angela Merkel gaf pas na lang aarzelen haar zegen aan de kandidatuur van Juncker, haar geestverwant binnen de christen-democratische Europese Volkspartij (EVP). Toen hij als winnaar uit de bus kwam, was de weerstand onder de regeringsleiders nog steeds niet weg. De toenmalige Britse premier Cameron en zijn Hongaarse ambtgenoot Orbán stemden (vergeefs) tegen Junckers aanstelling.

De regeringsleiders spraken meteen af dat ze de volgende keer niet zo makkelijk over zich heen zouden laten lopen. Naar verluidt was Merkel vorig jaar serieus van plan om met een doortimmerde strategie een stokje te steken voor de Spitzenkandidaten, samen met een groep geestverwanten onder collega-regeringsleiders. Door de trage regeringsvorming in Berlijn is Merkel daar niet aan toe gekomen.

Welke prominente Europese so­ci­aal-de­mo­craat durft het hoofd op het hakblok te leggen?

Op hun informele top van 23 februari spreken de regeringsleiders over diverse verkiezingskwesties. Ondanks hun weerzin tegen de Spitzenkandidaten lijken ze er ook nu weinig aan te kunnen doen. Naast de leiders van zeker zeven andere landen, waaronder Nederland, is de Franse president Macron tegen, vooral omdat zijn nieuwe partij nog geheel afwezig is in het Brusselse politieke circuit. Den Haag maakt er geen halszaak van. De EU heeft belangrijkere dingen aan het hoofd dan een institutioneel moddergevecht over poppetjes, is de gedachte.

'Kandidaten zullen dit keer zichtbaarder zijn'

Europarlementariër Sophie In 't Veld (D66) is warm voorstander van de Spitzenkandidaten als instrument om het democratische gehalte in de EU te vergroten. "Ik vind het normaal dat je burgers meer zeggenschap geeft over wie hun politieke leiders zijn. De EU is steeds meer een politieke unie. Dan moeten mensen zelf ook richting kunnen geven daaraan. Het is niet meer van deze tijd dat politieke leiders de uitkomst zijn van een koehandeltje tussen regeringsleiders."

Na de onwennigheid in 2014, toen weinig kiezers het systeem konden bevatten, verwacht In 't Veld dat de Spitzenkandidaten dit keer meer tot de verbeelding gaan spreken. "Vorige keer is het proces laat op gang gekomen. Er zijn een paar debatten geweest, bescheiden en klein. Nu beginnen we langer van tevoren en zullen de kandidaten zichtbaarder zijn."

Collega Paul Tang (PvdA) is ook voor, al is de kans levensgroot dat de Spitzenkandidat van de overal in kiezersgunst dalende sociaal-democraten volgend jaar opnieuw verliest van de kandidaat van de christen-democraten, zoals dat in 2014 ging met Schulz en Juncker. Welke prominente Europese sociaal-democraat durft het hoofd op het hakblok te leggen?

Tang relativeert die vraag. "Onze Spitzenkandidat kan straks ook 'gewoon' lid worden van de Europese Commissie."

Deel dit artikel

Het parlement beriep zich op een vage formulering in het aangepaste EU-verdrag

Welke prominente Europese so­ci­aal-de­mo­craat durft het hoofd op het hakblok te leggen?