Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

EU-regeringsleiders: Wij kiezen opvolger Juncker

Democratie

Christoph Schmidt

Jean-Claude Juncker werd voorzitter van de Europese Commissie omdat zijn Europese Volkspartij de grootste werd in het Parlement. © AFP

Het parlement in Straatsburg wil dat een van zijn ‘Spitzenkandidaten’ voorzitter van de Europese Commissie wordt. Dat garanderen we niet, klinkt het op de top in Brussel.

Als twee partijen maar vaak genoeg zeggen dat ze geen conflict met elkaar willen, hangt die ruzie kennelijk toch in de lucht. De Europese regeringsleiders en het Europees Parlement verschillen van mening over de manier waarop de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie moet worden aangewezen. Dat conflict is nu nog een waakvlam, met de potentie na de Europese verkiezingen van volgend jaar mei een uitslaande brand te worden.

Lees verder na de advertentie

De 27 regeringsleiders bespraken de kwestie vandaag op hun Europese top en het tandengeknars was van mijlenver te horen. Ze zijn niet blij met de opstelling van het Europees Parlement, dat het experiment met de ‘topkandidaten’ rond de Europese verkiezingen van 2014 wil herhalen. Daarbij wijzen alle Europese politieke families een kandidaat aan voor het voorzitterschap van de Europese Commissie, een post waarover de regeringsleiders voorheen in achterkamertjes besloten. In 2014 kregen ze echter Jean-Claude Juncker als nagenoeg voldongen feit aangereikt.

Je kunt zo’n standpunt ook diplomatieker verwoorden. Maar we zijn niet geïnteresseerd in een diepgaand conflict met het Europees Parlement.

Via de ‘Spitzenkandidaten’, zoals iedereen ze tegenwoordig noemt, krijgt de kiezer invloed op wie die topbaan krijgt, is de gedachte van het parlement. “Het is een manier om de burgers dichter bij de instituties te brengen”, zei parlementsvoorzitter Antonio Tajani nadat hij de regeringsleiders op de top had toegesproken. “Het betekent meer democratie en meer betrokkenheid.”

Resolutie

In een resolutie waarschuwde het parlement de regeringsleiders eerder deze maand dat het elke voordracht door de regeringsleiders zal blokkeren als die persoon geen Spitzenkandidat is geweest.

In de Europese hoofdsteden is die resolutie slecht gevallen. “Sommigen waren teleurgesteld in de formulering”, zei een hoge EU-functionaris. “Die was onnodig hard. Je kunt zo’n standpunt ook diplomatieker verwoorden. Maar we zijn niet geïnteresseerd in een diepgaand conflict met het Europees Parlement.”

De regeringsleiders voelen zich in hun keuzevrijheid beperkt bij het voordragen van de commissievoorzitter, dat volgens het EU-verdrag hun prerogatief is. Bovendien vrezen ze voor ‘politisering van de Europese Commissie’, terwijl velen (onder wie premier Rutte) dat instituut vooral zien als neutrale ambtelijke macht, de ‘hoedster der verdragen’.

Evenwichtig pakket

Bovendien willen de presidenten, premiers en bondskanseliers volgend jaar een evenwichtig pakket samenstellen van commissievoorzitter, nieuwe voorzitter van de Europese Raad (nu nog Donald Tusk) en de buitenlandcoördinator (Mogherini). Dat geheel moet een juiste mix zijn van politieke kleuren, man-vrouw, grote landen-kleine landen, enzovoorts. Het Spitzenkandidaten-systeem bemoeilijkt die taak, vinden veel landen.

Tusk zet bovendien vraagtekens bij het democratische argument van het parlement. “Het idee dat het Spitzenkandidat-proces democratischer is, klopt simpelweg niet”, zei de ‘EU-president’ vanavond. De (verdrags)afspraak is dat eerst de regeringsleiders en vervolgens pas het parlement met een kandidaat instemmen: een ingebouwde, dubbele democratische legitimiteit, zegt Tusk.

Verbrokkeling

Rutte wil eerst de Europese verkiezingsuitslag afwachten. “Het is best mogelijk dat het Europees Parlement verder verbrokkelt, waardoor de macht van het parlement om dat Spitzenkandidat-proces af te dwingen, kleiner kan zijn.”

Hoewel de Europese top vandaag informeel was en daarom geen slotverklaring produceerde, was de rondzingende boodschap duidelijk: de regeringsleiders gaan in dit stadium weliswaar nog geen stennis schoppen, maar het parlement moet zich geen illusies maken dat het Spitzenkandidaten-systeem een onomkeerbaar automatisme is, na de onverwachte primeur van 2014.

Deel dit artikel

Je kunt zo’n standpunt ook diplomatieker verwoorden. Maar we zijn niet geïnteresseerd in een diepgaand conflict met het Europees Parlement.