Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Erdogan versnelt zijn machtsuitbreiding

Democratie

Melvyn Ingleby

Premier Erdogan kondigde woensdag de vervroegde verkiezingen aan. © REUTERS

Over ruim negen weken kiest Turkije opnieuw een president en parlement. Waarom heeft Erdogan zo’n haast?

Eigenlijk stonden de Turkse verkiezingen gepland voor november 2019. Die datum staat vast, benadrukte president Erdogan meermalen. Maar woensdag kondigde hij aan dat het toch sneller moet. Turkije gaat in nog geen tien weken naar de stembus. Al op 24 juni kiezen de Turken hun nieuwe parlement en president.

Lees verder na de advertentie
Meer dan ooit geldt: The winner takes it all

De inzet is hoger dan ooit. Na deze verkiezingen stapt Turkije over van een parlementair naar een presidentiëel systeem. Precies een jaar geleden stemde een nipte meerderheid van de Turken voor die grondwetswijziging, waardoor de macht van de Turkse president drastisch wordt uitgebreid. Meer dan ooit geldt: The winner takes it all.

Maar hoe zeker is Erdogan van zijn zaak? Om die vraag te beantwoorden, voert zijn AKP-regering voortdurend zorgvuldige opiniepeilingen uit. Kennelijk was het moment telkens niet rijp voor vroege verkiezingen, anders waren die wel eerder uitgeschreven.

Is dat nu ineens wel het geval, of ebt het momentum juist langzaam weg? Het lijkt erop dat Erdogan niet uit zelfvertrouwen handelt, maar uit haast.

Applaus

Daar zijn drie hoofdredenen voor. Ten eerste is Turkije’s toekomst in Noord-Syrië onzeker. Vorige maand boekte het Turkse leger een grote overwinning op de Koerdische YPG-milities in de regio Afrin. President Erdogan was de gevierde opperbevelhebber. Oppositie partijen applaudiseerden plichtsgetrouw langs de zijlijn.

Maar Syrië is een geostrategisch mijnenveld waarin succes kan omslaan in tragedie. Erdogan wil zijn succes op het slagveld snel verzilveren in het stemkantoor.

Een tweede verklaring betreft de economie. Die groeit, aldus de regering, maar de vraag is voor wie en voor hoelang. Grote bouwprojecten moeten een haperende economie voortstuwen, maar de inflatie neemt toe en de Turkse lira keldert in waarde.

Turkse ondernemersverenigingen trekken zo beleefd mogelijk aan de bel. Maar de geschiedenis leert dat de Turkse kiezer regeringen hard kan afstraffen als de portemonnee leeg raakt.

In werkelijkheid kan Erdogan het oude parlementaire stelsel allang grotendeels passeren

Tot slot is de oppositie nu nog zwak. Omdat onder de nieuwe grondwet vooral de presidentsverkiezingen tellen, moet de oppositie het hebben van sterke leiders. De grootste oppositiepartij CHP heeft die niet.

Nieuwe uitdager

Even leek een nieuwe uitdager in opkomst: Meral Aksener, Turkije’s iron lady die dit najaar de IYI-partij (‘Goede Partij’) oprichtte. Erdogans besluit voor vervroegde verkiezingen snijdt Aksener mogelijk de pas af. Volgens de Turkse kieswet moet een partij namelijk zes maanden vóór een verkiezing haar eerste partijcongres houden.

Dat is voor IYI niet het geval, al hoopt de partij de kiesraad alsnog te kunnen overtuigen voldoende te zijn voorbereid. Lukt dat niet, dan kan Aksener meedoen als eenling. Een lastige opgave tegen de diep gewortelde partijmachine van Erdogan.

Volgens Erdogan zelf is de reden voor vroege verkiezingen duidelijk: een snelle overstap naar het presidentiëel systeem zorgt voor sterk bestuur in gevaarlijke tijden. “De ziektes van het oude systeem zitten ons voortdurend in de weg.” In werkelijkheid kan Erdogan het oude parlementaire stelsel allang grotendeels passeren. Al bijna twee jaar geeft de noodtoestand hem de mogelijkheid decreten door te voeren zonder instemming van het parlement.

Vlak na de aankondiging van de vervroegde verkiezingen werd die noodtoestand voor een zevende keer verlengd. Dat kan van pas komen tijdens de campagne, mocht blijken dat Erdogan verkeerd gegokt heeft.

Lees ook: In Turkije is regeren per decreet de nieuwe norm

Duizenden Turken demonstreerden deze week tegen de aanhoudende noodtoestand.

Erdogan en het huilende martelaarmeisje

De manier waarop de Turkse president Recep Tayyip Erdogan een jong meisje bejegende op nationale tv heeft voor flink wat consternatie gezorgd.

Deel dit artikel

Meer dan ooit geldt: The winner takes it all

In werkelijkheid kan Erdogan het oude parlementaire stelsel allang grotendeels passeren