Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Er is tegenwicht nodig aan de angstvisioenen over overbevolking en islamisering

Democratie

Hans Goslinga

Hans Goslinga. © Jörgen Caris
Column

In 1965 voorspelde het Centraal Bureau voor de Statistiek dat ­Nederland bij de eeuwwisseling 21 miljoen inwoners zou tellen. In werkelijkheid kwam het inwonertal ruim 5 miljoen lager uit. Deze ­ervaring zou tot terughoudendheid tegenover toekomstscenario’s moeten nopen. Daarvan is in de politiek thans weinig te merken. 

Net als een halve eeuw geleden is er sprake van een demografische paniek; toen ingegeven door de naoorlogse geboortegolven, nu door de bevolkingsgroei in Afrika, die volgens doemscenario’s tot een massa-immigratie in Europa zou kunnen leiden.

Lees verder na de advertentie
VVD en CDA voeden eerder de bangmakerij dan dat zij tegenwicht bieden

VVD en CDA doorbraken vorige week in het debat over de Miljoenennota het taboe op bevolkingspolitiek en vroegen de regering op de mogelijke gevolgen te anticiperen. Het CBS had destijds buiten de pil gerekend en buiten de snelle cultuurveranderingen, vooral de ontplooiing van de vrouw, waardoor de norm radicaal verschoof van gezinsuitbreiding naar geboortebeperking. 

Het gevolg was dat het advies van een staatscommissie, ingesteld na de alarmerende prognose van het CBS, in 1976 een achterhaald advies aan de regering uitbracht. Dat advies was aan de natuurlijke bevolkingsgroei snel een eind te maken. De inzet van de regering moest stabilisatie zijn. Om dat te bereiken werd het ideale kindertal vastgesteld op twee kinderen per vrouw. Het vruchtbaarheidscijfer lag daar toen al onder, waardoor het nooit van een kindpolitiek naar Chinees model is gekomen. Integendeel zelfs, de kinderbijslag, een typisch resultaat van de oude ­katholieke gezinspolitiek, bestaat nog altijd. 

Tegenwicht

Dat het inwonertal aan het eind van de eeuw ondanks de geboorteplanning toch wat hoger uitkwam, was het gevolg van immigratie vanuit Suriname en de Antillen, de permanente vestiging van gastarbeiders uit Marokko en Turkije en de komst van vluchtelingen uit het voormalige Joegoslavië. De staatscommissie had niet verwacht dat de migratie van invloed zou zijn op het bevolkingscijfer. Regeren is vooruitzien, maar drie decennia vooruitkijken is weinig zinvol gebleken.

Intussen is er wel tegenwicht nodig aan de angstvisioenen die rondgaan over overbevolking, islamisering en zelfs bevolkingsvervanging. De populisten en alarmisten hebben de prognose van 20 miljoen inwoners in 2050 aangegrepen om nog harder moord en brand te schreeuwen. Maar waar komt dat cijfer vandaan? Tot voor kort ging het CBS uit van een gestage groei tot ruim 17 miljoen inwoners, waarna omstreeks het midden van de eeuw als gevolg van ontgroening en (dubbele) vergrijzing een krimp zou inzetten.

Het misbaar is grotendeels terug te voeren op een uitspraak van de vertrokken hoofddemograaf van het CBS, Jan Latten, deze zomer in Trouw. Latten zei dat we ‘bij een aanhoudende hoogconjunctuur’ op 20 miljoen inwoners in 2050 afsteven. Het heeft er veel weg dat de partijen die de asielmigratie willen terugdringen dat kale cijfer, zonder het voorbehoud, hebben aangegrepen om het taboe op bevolkingspolitiek alvast te slechten en de weg voor nieuwe beperkingen vrij te maken. VVD en CDA voeden dus eerder de bangmakerij dan dat zij tegenwicht bieden.

Vermoorde onschuld

Als dat laatste de bedoeling was, hadden zij kunnen wijzen op het betrekkelijke gemak waarmee dit land vanaf 2015 de tienduizenden vluchtelingen uit Syrië heeft opgevangen – met dank aan lokale bestuurders, die het vinden van praktische oplossingen moesten combineren met het ­beteugelen van opgestookte emoties onder autochtone bewoners. Dat ze deze klus hebben geklaard, geeft meer houvast over wat dit land aankan dan welk scenario ook.

Is er trouwens een antwoord op de vraag van VVD-fractieleider Dijkhoff hoeveel inwoners Nederland kan hebben? Toen in de jaren dertig veel joodse vluchtelingen uit nazi-Duitsland hier vergeefs om toelating vroegen, was de reactie van de regering dat het land (met 9 miljoen inwoners) vol was. Staatssecretaris van asielzaken Haars zei begin jaren tachtig ter verdediging van haar restrictieve beleid: “Ik heb al zo’n vol land”. Twee decennia later riep het D66-Kamerlid Dittrich op tot beperking van de immigratie, aanmoediging van emigratie en beperking van de kinderbijslag. Reden: ‘Nederland is te vol’. De vrees voor overbevolking is kennelijk van alle tijden.

CDA-fractieleider Buma zei in de Kamer dat hij de vraag naar de bevolkingsgroei ‘zo a-politiek mogelijk’ wil benaderen. Dat is ofwel een vrome wens, ofwel een uiting van vermoorde onschuld, want de migratiekwestie doet in politieke zin heel de westerse wereld op zijn grondvesten schudden. Resultaten: een ongeleid projectiel in het Witte Huis, een rampzalige brexit en in ons land de mislukte formatie van een breder en evenwichtiger kabinet met GroenLinks erbij. Angst is een slechte raadgever.

Hans Goslinga schrijft elk weekend een beschouwing over de staat van onze politiek en onze democratie. Al zijn columns kunt u hier teruglezen.

Lees ook:

Voor hoeveel Nederlanders is er ruimte? 20 miljoen? 500 miljoen?

Tijdens de Algemene Beschouwingen ging het dit jaar onder meer over de vraag wanneer Nederland vol is. Het achterliggende thema: hoeveel migranten zijn er eigenlijk welkom?

'Als we onze vrijheid willen behouden, moeten we grenzen stellen'

Hoogleraar Europese Studies Paul Scheffer gaat in op ons morele ongemak om over grenzen te praten. "We debatteren al zo lang intensief over integratie, maar niet over immigratie. Dat is toch raar?"

Deel dit artikel

VVD en CDA voeden eerder de bangmakerij dan dat zij tegenwicht bieden