Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een ruk naar links is tegenwoordig een ruk naar groen

Democratie

Lex Oomkes

© Berend Vonk

Een ruk naar links is tegenwoordig een ruk naar groen. GroenLinks vierde woensdagavond feest, terwijl de PvdA de gifbeker verder moest leegdrinken en de SP daarvan opnieuw niet profiteerde.

De reactie van de Nijmeegse oud-wethouder Jan van der Meer op de ook in zijn gemeente grote verkiezingsoverwinning van GroenLinks was veelbetekenend. "Een geweldige ruk naar groen", reageerde een opgetogen Van der Meer in De Gelderlander. Niks een ruk naar links, een ruk naar groen. En dat in de stad die ooit bekend stond als Havanna aan de Waal. Links is links niet meer. De uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen woensdag is er een illustratie van.

Lees verder na de advertentie
Vertrouwd is dat de drie partijen op links gezamenlijk terrein moesten prijsgeven

De gifbeker van de PvdA is nog immer niet leeg. Woensdag moest partijleider Lodewijk Asscher opnieuw een slok nemen. Terwijl de vrienden van GroenLinks op vele plaatsen in het land een uitgelaten feestje vierden, kon men bij het aloude rode bolwerk alleen tevreden opkijken als ergens het verlies meeviel. In Heumen, eveneens Gelderland, konden de sociaal-democraten nog juichen. Daar won de partij een zetel en kwam (terug) in de raad. Voor het overige was het niet om over naar huis te schrijven. Vier jaar geleden kreeg de PvdA de rekening gepresenteerd voor de beslissing met de VVD te gaan regeren. De partij haalde toen ruim tien procent van de stemmen, op zich al een ongewoon laag percentage. Maar het kan erger. Woensdag daalde het percentage nog maar eens met een kleine drie procentpunten naar 7,4 procent.

Het inmiddels vertrouwde beeld dat op links de Socialistische Partij daarvan niet weet te profiteren, is ook nu zichtbaar. Sterker, de SP deed het bepaald niet beter: twee procentpunten verlies, van 6,5 naar 4,4 procent. En ook vertrouwd is dat uiteindelijk de drie partijen op links, PvdA, SP en GroenLinks, opnieuw terrein moesten prijsgeven. Gezamenlijk werd in 2014 nog 21,9 procent van de stemmen gehaald, woensdag was dat 20,2 procent, een verlies van 1,7 procentpunt.

Welkome overwinning

Het beeld wordt aanmerkelijk anders als ook de Partij voor de Dieren tot het linkse blok gerekend wordt. De partij komt stapje voor stapje en heel voorzichtig tot wasdom. Elke verkiezing is een nieuwe, kleine, maar zeer welkome overwinning. In 2014 behaalde de partij van Marianne Thieme een verwaarloosbaar percentage van de stemmen, omdat niet in alle gemeenten een poging werd gedaan een zetel in de raad te bemachtigen. 

In Utrecht is GroenLinks de grootste partij, na vier jaar controversiële besluiten

Ook dit jaar is het aantal gemeenten waar aan de verkiezingen werd meegedaan beperkt, maar het totale percentage kiezers voor het linkse politieke blok in Nederland krijgt door de Partij voor de Dieren wel een wat draaglijker aanzien. Het verlies ten opzichte van 2014 wordt door de 1,1 procent van de Partij voor de Dieren woensdag (bijna) volledig weggepoetst.

De juichende uitspraak van de Nijmeegse voormalige wethouder bevat een belangrijke waarheid. Nieuw Links neemt langzaam maar zeker de dominante plaats van Oud Links over. Niet dat de groenere partijen niets op hebben met oude thema's als goede huisvesting, inkomenszekerheid en/of solidariteit. Het gaat om nuances en punten waarop de partij zich vooral profileert. Dan kan de conclusie nauwelijks anders zijn dan dat het milieu en groene politiek de thema's zijn die links toekomst geven in de het Nederlandse politieke spectrum. 

Klimaat en vluchtelingenstromen waren de twee thema's waarop de poging om GroenLinks te betrekken bij een coalitie met VVD, CDA en D66 vorig jaar strandde, en met de uitslag van woensdag kan met terugwerkende kracht gezegd worden dat dat ook precies de thema's zijn waar GroenLinks met het oog op het electoraat vooral de nadruk moet leggen.

Buitengewoon goed

Met enige goede wil kan ook D66 bij dit blok gerekend worden. De partij staat weliswaar op sociaal-economisch terrein behoorlijk ver van de andere partijen in het progressieve kamp af, maar op milieuterrein kan er met de democraten goed zaken gedaan worden. Het ziet er wat de toekomst van bijvoorbeeld milieubeleid betreft niet slecht uit.

Tegelijk valt het erg op dat GroenLinks niet alleen goed voor de dag komt in de gemeenten waar de partij van oudsher groot is, de grote steden en de studentensteden. Ook in 'gewone' gemeenten scoorde de partij buitengewoon goed. Wat te denken van het Zuid-Hollandse Rijswijk? GroenLinks kreeg in deze forensengemeente aan de rand van Den Haag 15 procent van de stemmen en zag het aantal raadszetels meer dan verdubbelen van twee naar vijf. Is u dat nog te veel Randstad? In Deventer was de uitslag inderdaad iets bescheidener: 13,5 procent en een winst van twee raadszetels (van drie naar vijf).

Utrecht is een mooi voorbeeld hoe het GroenLinks momenteel vergaat. Ongetwijfeld is er een Jesse Klaver-effect waarvan de partij profiteert. Een jonge, goed uitziende en joviale politiek leider, goed van de tongriem gesneden en populair bij de visuele media, is een niet te versmaden kapitaalgoed voor een politieke partij. Er is echter behoorlijk wat meer aan de hand. In Utrecht droegen zowel GroenLinks als de Socialistische Partij verantwoordelijkheid in het college. De SP verloor twee zetels, terwijl GroenLinks inmiddels de grootste partij in Utrecht is met 22,8 procent van de stemmen, goed voor een winst van drie zetels in de raad. Met twaalf zetels krijgt GroenLinks in Utrecht (net als in Amsterdam, maar daar droeg de partij geen verantwoordelijkheid) het initiatief in de collegevorming.

Niet slecht voor een partij die al bestuurde en in die vier jaar opvallende en tegelijk zeer controversiële besluiten nam voor de gemeente op het terrein van milieu en verkeer.

Meerderheid

De thema's milieu en verkeer zullen dan ook de komende jaren in veel meer gemeenten een prominentere plaats krijgen. Links gaat veel minder over inkomen en wonen en veel meer over leefbaarheid van, in eerste instantie, de stad.

Een coalitie met D66 ligt in dat kader in diverse gemeenten voor de hand. Maar zelfs in Utrecht is (zij het ook maar net) een derde partij nodig, wil de nieuwe coalitie een meerderheid krijgen. Voor de kleur van het nieuwe college maakt dat niet al te veel uit. Utrecht, maar ook Amsterdam en behoorlijk wat andere gemeenten, kleuren binnenkort groen.

Spectaculaire trend

De opvallende winst van GroenLinks en het van kleur verschieten van het linkse blok (van rood naar groen) zijn landelijk bezien de opvallendste resultaten van de gemeenteraadsverkiezingen van woensdag. De andere spectaculaire trend, het enorme aandeel in het totaal aantal stemmen voor lokale kandidatenlijsten, zorgt ervoor dat conclusies met de nodige voorzichtigheid moeten worden getrokken. Het zou mooi zijn als er iets te zeggen valt over het stemgedrag van veel kiezers als het woensdag om landelijke verkiezingen gegaan zou zijn, maar daar valt geen zinnig woord over te zeggen. In ieder geval valt er geen trend te destilleren door het politieke profiel van een lokale partij te bekijken. De ene lokale partij is de andere niet en dat is zeer zacht uitgedrukt. Ze bewegen zich over het gehele politieke spectrum.

Het motief om lokaal te stemmen kan negatief zijn ('Den Haag en Haagse politici moeten zich niet met ons bemoeien') of positief ('mijn lokale partij weet precies wat er speelt in mijn gemeente'). Ook daaruit valt geen algemene conclusie te trekken.

Net zoals het moeilijk aan te tonen zal zijn dat Geert Wilders juist op het moment dat hij zijn PVV over meer Nederlandse gemeenten wil uitrollen, zich geconfronteerd ziet met een dieper gevoeld lokaal sentiment. Het kan zijn dat de PVV daar last van had, maar tegelijkertijd valt niet te ontkennen dat in veel gemeenten waar de PVV meedeed, het aandeel aanzienlijk kleiner is dan vorig jaar bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer. In Enschede behaalde Wilders vorig jaar 15,6 procent van de stemmen. Dit jaar niet meer dan 6,7 procent.

De PVV krijgt in alle 30 gemeenten (waarvan 28 voor de eerste keer) waar de partij meedeed aan de raadsverkiezingen zetels. Een resultaat dat enige tevredenheid rechtvaardigt, maar tegelijk teleurstelling kan opwekken bij Wilders. Groen en lokaal waren dominanter dan de strijd tegen islamisering.

Partij voor de Dieren winnaar in de schaduw

Niet alleen GroenLinks en lokale partijen behaalden grote winsten bij de gemeenteraadsverkiezingen. Bijna in de schaduw won de Partij voor de Dieren (PvdD) zetels in dertien van de vijftien gemeenten waar ze meedeed. "Groene politiek heeft duidelijk gewonnen", stelt partijleider Marianne Thieme.

In bijna alle plaatsen waar de PvdD al met een raadslid was vertegenwoordigd, werd het aantal zetels minstens verdubbeld of zelfs verdrievoudigd (Amsterdam, Leiden). Alleen in Gouda en Rotterdam blijft de partij steken op één zetel. Spectaculair is de score in Almere, waar de partij vanuit het niets met drie leden in de raad komt.

De belangrijkste verklaring voor het succes is volgens Thieme "dat steeds meer mensen de brede, duurzame boodschap achter onze smalle voordeur ontdekken". Ook het grote aantal vrouwen op de lijst is positief ontvangen, denkt de partijleider. "We hebben laten zien dat we onszelf niet alleen een emancipatiepartij noemen, maar in de praktijk echt iets doen met dat ideaal." De Partij voor de Dieren was bovendien een belangrijke aanvoerder van het nee-kamp rond het referendum over de inlichtingenwet. "We hebben een uitgesproken mening over de wet geventileerd. Op die manier hebben we veel mensen bereikt."

De partij voerde vooral campagne via onlinekanalen als YouTube en Facebook. In de traditionele media was de partij niet bijzonder aanwezig. In Amsterdam bijvoorbeeld ging alle aandacht uit naar Forum voor Democratie, dat procentueel minder blijkt te scoren dan de PvdD. "De NOS laat zich steeds weer verrassen door de winst van de PvdD", lacht Thieme. Zelf rekende zij wel op een toename van het aantal zetels. "Ik zag het niet alleen aan de peilingen, maar ook aan de groei van onze leden." Vroeger werd er volgens de fractieleider nog lacherig gedaan over de partij, maar die tijd is nu voorbij. "Er zijn steeds meer mensen die er niet meer voor schromen dat zij Partij voor de Dieren stemmen. Zij zijn trots dat ze kiezen voor een partij die ver afstaat van het establishment."

Lees ook: 
Weinig in de media, wel beloond door de kiezer: de Partij voor de Dieren

SP, D66 en PvdA zien hun verlies ook als winst

Deel dit artikel

Vertrouwd is dat de drie partijen op links gezamenlijk terrein moesten prijsgeven

In Utrecht is GroenLinks de grootste partij, na vier jaar controversiële besluiten