Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Denk staat in de beste Nederlandse traditie

Democratie

Hans Goslinga

Columnist Hans Goslinga. © Trouw
Column

Is de opkomst van Denk en andere migrantenpartijen goed voor de integratie of juist een bewijs van segregatie? De geschiedenis van de SGP laat zien dat het allebei waar kan zijn, zolang er in onze samenleving ruimte is voor verschillen.

Het kan wel even duren. De SGP heeft er honderd jaar over gedaan om zich te ontwikkelen van een orthodox-gereformeerde getuigenispartij in de marge tot een partij die vol overtuiging meedoet in het machtscentrum van de Nederlandse politiek. 'Tegendraads en constructief', zoals haar voorman Kees van der Staaij twee jaar terug in deze krant zei.

Lees verder na de advertentie

De gezagvolle positie die de kleine, maar stabiele partij in het spectrum heeft verworven is in mijn ogen mede te danken aan haar permanente aanwezigheid in het parlement vanaf 1922, toen zij voor het eerst een zetel veroverde. De SGP dankte die stem aan het evenredigheidsstelsel, dat vier jaar eerder werd ingevoerd.

Daarmee is een van de minst belichte voordelen van ons stelsel aangegeven: de integrerende werking. Het biedt partijen een podium; tegelijk draagt de veelheid van overtuigingen, hartstochten en opvattingen bij aan de ontwikkeling van een democratisch ethos. Zo werden socialisten na 1918 geleidelijk sociaal-democraten en confessionelen christen-democraten.

Vooral de oude volkspartijen CDA en PvdA hebben onder deze ge­lijk­heids­drang zwaar te lijden gehad

Vaak wordt gezegd dat het stelsel de verzuiling institutionaliseerde, maar misschien was het integrerende effect wel sterker. Bij de mannenbroeders van de SGP is dit proces heel langzaam verlopen, maar ook zij heeft zich ontwikkeld van een systeemvijandige (theocratische) partij tot een overtuigde deelgenoot van de parlementaire democratie.

We horen erbij

Op hun beurt geven partijen die in de volksvertegenwoordiging aanwezig zijn, hun kiezers het gevoel 'we horen erbij'. Ons vaak gesmade bestel werkt, anders gezegd, als een stille kracht in de opbouw van een democratische samenleving. Dat kan degenen die door de opkomst van migrantenpartijen in de Kamer en de gemeenteraden de schrik om het hart is geslagen, wellicht gerust stellen. Het kan hen die voor vergrovende vormen van directe democratie zijn te denken geven. Intrigerend blijft waaróm er migrantenpartijen zijn opgekomen.

De voornaamste oorzaak lijkt me de omslag in het integratiebeleid, van integratie met behoud van eigen identiteit tot assimilatie, aanpassing aan de heersende Nederlandse cultuur, in Duitsland de Leitkultur genoemd. Deze drang naar gelijkvormigheid, nota bene voor het eerst bepleit door een liberaal (Bolkestein), heeft de afgelopen decennia verscheurende effecten gehad op het politieke krachtenveld.

Vooral de oude volkspartijen CDA en PvdA hebben onder deze gelijkheidsdrang, politiek belichaamd door harde emancipatieliberalen en populisten, zwaar te lijden gehad. Zij waren niet bij machte hun verbindende en integrerende rol tussen geloven en klassen te blijven spelen. Door gebrek aan ferm leiderschap werden zij speelbal van de polariserende krachten.

Ook de SGP moest er in dit krachtenspel aan geloven. Uitgemaakt voor 'Hollandse taliban' werd zij met behulp van de rechter in het gelid van de Leitkultur gezet: ze mocht haar tegendraadse vrouwenstandpunt nog wel uitdragen, maar niet langer in de praktijk brengen.

Zichtbaar

De mannenbroeders zijn er tamelijk kalm onder gebleven, ook omdat zij zelf al bijna zo ver waren en omdat het doelwit van hun ijveren voor een 'christelijk Nederland' niet langer de 'verroomsing' van de publieke ruimte is, maar de 'islamisering'. De partij neemt de inconsistentie op de koop toe dat de geestelijke ruimte die zij terecht opeist voor de orthodoxe geloofsovertuigingen die zij verenigt, aan de islam misgunt.

De mi­gran­ten­par­tij­en van nu staan in een Nederlandse traditie

De paradox van ons politiek-sociale bestel was dat de verzuiling integrerend werkte, eerst aan de top, geleidelijk ook aan de basis. De paradox die we nu zien is dat de drang naar gelijkvormigheid een sterk fragmenterend effect heeft. De vorming van migrantenpartijen als Denk, Nida en de Islamdemocraten is hiervan een van de bijna logische gevolgen. Het is eigenlijk wel ironisch dat deze partijen het verwijt krijgen identiteitspolitiek te bedrijven.

Ons bestel is in de 19de eeuw uit zulke politiek ontstaan, en ook toen als reactie op de liberale drang naar gelijkvormigheid, waartegen de protestantse dominee Abraham Kuyper en de rooms-katholieke priester Herman Schaepman in opstand kwamen. Dat resulteerde in een heftige cultuuroorlog, die pas met de erkenning van de verscheidenheid als grondslag van ons nationale leven in 1917 werd beëindigd.

De migrantenpartijen van nu staan dus in een Nederlandse traditie. Zij zijn de politieke uitdrukking van nieuwkomers die zich zichtbaar maken en een gelijkwaardige plaats onder de zon wensen. Dat zal nog wel wat tijd kosten.

Lees ook: Columniste Seada Nourhussen hekelt het woord identiteitspolitiek: "Identiteitspolitiek? Nee, moslimhaat"

En lees hier meer columns van Hans Goslinga.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Vooral de oude volkspartijen CDA en PvdA hebben onder deze ge­lijk­heids­drang zwaar te lijden gehad

De mi­gran­ten­par­tij­en van nu staan in een Nederlandse traditie