Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De vraag van de Spaanse verkiezingen: wordt het ‘Frankenstein’ of ‘Francostein’?

Democratie

Alex Tieleman

De Spaanse premier Pedro Sanchez © REUTERS

Hoewel de campagnes voor de Spaanse verkiezingen van komende zondag over banen en pensioenen gaan, zet opkomend nationalisme het debat op scherp.

Voor de derde keer binnen vijf jaar tijd moeten de Spanjaarden naar de stembus. In juni werd de conservatieve regering van premier Rajoy naar huis gestuurd met een motie van wantrouwen. De drijvende kracht achter de machtsovername, sociaal-democraat Pedro Sánchez, hield het daarop slechts acht maanden vol. In februari moest hij de handdoek in de ring gooien. Hij kreeg zijn begroting niet door de Kamer.

Lees verder na de advertentie

En dus wacht alweer het stemhokje, waar de Spanjaarden de laatste jaren steeds meer te kiezen hebben gekregen. Want bij de parlementsverkiezingen in 2015 werd de hegemonie van de sociaal-democraten en de conservatieven doorbroken en betraden nieuwe partijen het politieke toneel.

Meer keuze voor de kiezer, maar een stabiele coalitieregering heeft het nog niet opgeleverd. De politieke verhoudingen staan ditmaal nog meer onder druk door verdere versnippering op rechts en het taboe op pacten met de regionationalisten. Deze partijen strijden in het Spaanse parlement voor meer autonomie in de eigen regio.

Het Catalaans separatisme houdt de Spaanse politiek nog altijd stevig in zijn greep

Kritiek

Nationalistische partijen uit Spanje’s autonome regio’s horen al decennia bij het politieke meubilair van de Spaanse Tweede Kamer. Zowel sociaal-democraten als conservatieven maakten dankbaar gebruik van hun politieke steun. Maar nu zou Sánchez in ruil voor regeringssteun de eenheid van het land in handen van onafhankelijkheidsgezinde Catalanen en Basken leggen, klinkt de kritiek.

Want het Catalaans separatisme houdt de Spaanse politiek nog altijd stevig in zijn greep. In de herfst van 2017 probeerde de regioregering in Barcelona zich af te scheiden van Spanje. Dit leidde tot een diepe politieke crisis. Twee jaar later is de kou nog niet uit de lucht. Landelijke politici buitelen nu over elkaar heen om zich te profileren als de enige echte beschermheer van Spanje’s territoriale eenheid.

Rechts verwijt de afzwaaiende premier Sánchez dat hij Spanje te grabbel gooit door in gesprek te gaan met de Catalaanse separatisten over meer autonomie. Zij staan juist een hardere lijn voor. Vooral de nieuwe rechts-extremistische partij Vox spint garen bij aanhoudende spanningen met de Catalaanse separatisten. Zij willen het systeem van regionale autonomie helemaal afschaffen. Steun heeft de partij daar niet voor, maar overig rechts doet zijn uiterste best om met ronkende nationalistische retoriek niet onder te doen voor de nieuwkomer.

Feller dan ooit

Spanje kiest daarom zondag tussen een regering-‘Frankenstein’ of-‘Francostein’, klaagde Felipe González, éminence grise van de sociaal-democraten al. De oud-premier verwijst in het laatste scenario naar een mogelijke rechtse regering van de Volkspartij, Ciudadanos en Vox, waar de geest van oud-dictator Franco boven zou zweven. Het alternatief is een linkse regering van de sociaal-democratische PSOE en het activistisch-linkse Podemos gesteund door regionationalisten. Een kopie van Sánchez’ eerste regering, wat volgens critici een even onzalig politiek experiment is vergelijkbaar met het monster dat romanpersonage Victor Frankenstein schiep.

Links en rechts staan nu, weliswaar in een nieuwe vorm, feller tegenover elkaar dan ooit. De moeilijke verhoudingen tussen de partijen werden pijnlijk zichtbaar bij het laatste tv-debat. De premierskandidaten vochten elkaar de tent uit, waardoor de kijkers het debat nauwelijks meer konden volgen. ‘Leugenaar, je liegt!’, werd over en weer geroepen.

Albert Rivera, leider van het centrum-rechtse Ciudadanos, verklaarde helemaal klaar te zijn met het gesoebat tussen de ‘roden’ en de ‘blauwen’. Maar het lijkt onwaarschijnlijk dat hij zelf wil regeren met de PSOE en Podemos. Waardoor een verbindend centrum ontbreekt in de nieuwe Spaanse politieke werkelijkheid.

De versplintering en het gekibbel van de politici laat de kiezer ondertussen in verbijstering achter. Vier dagen voor de verkiezingen had een kwart van de kiezers volgens een enquête van dagblad El País nog geen idee op wie ze moeten stemmen.

Hoe staan de partijen ervoor in de peilingen?

Ondanks dat Pedro Sánchez met grote tegenzin nieuwe verkiezingen moest uitschrijven gaat het hem voor de wind. Zijn partij, de PSOE, staat op winst en wordt zondag de grootste, zo blijkt uit een voorspellingsmodel dat de Spaanse krant El País losliet op de laatste peilingen. De sociaaldemocraten krijgen 129 van de 350 parlementszetels. Gevolgd door de Volkspartij (78) en Ciudadanos (46). Podemos en Vox halen respectievelijk 35 en 30 stoelen binnen. 32 zetels komen bij kleine partijen terecht. Als deze voorspelling overeenkomt met de verkiezingsuitslag lijkt een rechtse regering in Spanje ingewikkeld. Een linkse regering kan echter alleen regeren met steun van de regionationalisten.

Lees ook: 

De Spaanse regering zit er pas een jaar, maar wankelt nu al

Zonder steun van de Catalaanse partijen in het parlement wordt regeren voor premier Sánchez erg lastig. 

Deel dit artikel

Het Catalaans separatisme houdt de Spaanse politiek nog altijd stevig in zijn greep