Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De uitspraken van Blok tekenen de liberale spagaat van de VVD

Democratie

Wendelmoet Boersema

Minister Stef Blok van buitenlandse zaken (VVD) op het Binnenhof in Den Haag. © ANP

Tekenen de uitspraken van minister Blok over het echec van de multiculturele samenleving de verrechtsing van de VVD? De toon verhardt, maar in het standpunt van de partij over integratie zijn een aantal constante waarden aan te wijzen.

Dat juist Stef Blok, de meest technocratische, saaie, gepokte en gemazelde VVD-minister, zich deze week zo in de nesten werkte, mag een wonder heten. Het verhaal is inmiddels bekend. Blok deed op een bijeenkomst met internationale ambtenaren omstreden uitspraken over migratie en de multiculturele samenleving.

Lees verder na de advertentie

Ondanks de ophef is de houding van de VVD ten opzichte van integratie al jaren dezelfde, zegt Tom Zwart, hoogleraar crosscultureel recht in Utrecht. De VVD legt nadruk op de eigen inzet en zelfredzaamheid van nieuwkomers én de handhaving van de regels - die van de democratische rechtsstaat - die voor iedereen gelden. Dat deze twee invalshoeken elkaar soms in de weg zitten, is een tweede. Maar Zwart, zelf een actief VVD-lid, wil niet spreken van een linker- en een rechtervleugel binnen de VVD. “Je ziet soms dat die verwelkomende en die repressieve kant in één politicus verenigd zijn.”

Een goed voorbeeld vindt Zwart de discussie tussen fractievoorzitter Klaas Dijkhoff en VVD-er Jozias van Aartsen, tot voor kort waarnemend burgemeester in Amsterdam. Zij botsten dit voorjaar over de omgang met salafistische gemeenschappen (een orthodox-islamitische stroming) die te kampen hebben met extreem gedachtengoed onder hun geloofsgenoten. Van Aartsen vond dat je deze moslims de hand moest reiken in de bestrijding van radicalisme. Een groot deel van hen is namelijk niet geneigd tot radicale daden, aldus Van Aartsen. Mee eens, zei Dijkhoff, maar laat ook weten dat integratie altijd beter is dan je afkeren. “Beiden hechten belang aan meedoen én aan rechtshandhaving”, concludeert Zwart. “Ze leggen het accent alleen anders.”

Blok is in zijn uitlatingen stil over de islam, maar dat ligt er wel degelijk onder

Politicoloog André Krouwel

Capuchonklootzakje

Ook in Dijkhoffs recente speech op het VVD-partijcongres zaten deze beide aspecten. Het is niet eerlijk dat het ‘afgestudeerde Marokkaanse meisje’ verantwoordelijk wordt gehouden voor de wandaden van een ‘capuchonklootzakje’, aldus Dijkhoff. Wie z’n best doet, hoort erbij, zo niet, dan mag het allemaal wat minder, met de uitkering, en zelfs met de verblijfsvergunning.

Wint hier dan toch de repressiviteit aan kracht in het verhaal van de VVD? Volgens Van Aartsen ligt dat op de loer, hij waarschuwde vandaag in het AD dat ook binnen zijn partij uit populistische overwegingen de regels van de rechtsstaat het soms moeten ontgelden. Zwart ziet geen verrechtsing, wel verharding van het debat. “We hebben onze onschuld verloren. Maar de VVD hoor je niet praten over tweederangsburgers, er is een constante realistische aanpak van inburgering en integratie.”

Politicoloog André Krouwel ziet een andere constante in Bloks uitlatingen. “Hij zegt hetzelfde als Rutte in de campagne. Frits Bolkestein zei het al. Maar wat er onder ligt, is de angst voor Huntingtons ‘botsende beschavingen’ (het essay uit 1993 en latere boek van politiek filosoof Samuel Huntington, red.). Het liberalisme zal nooit winnen, de wereld is een clash van culturen. Blok is in zijn uitlatingen stil over de islam, maar dat ligt er wel degelijk onder. Hij is ook stil over de consequenties als een samenleving grenzen heeft, wat het betekent als mensen er niet bij horen.”

Uitleg

Volgens Krouwel zijn er duidelijk stromingen binnen de VVD, die hij symbolisch omschrijft als ‘de Hollandse winkelier die driemaal is overvallen en om bescherming schreeuwt, en de Shell-directeur die pleit voor open grenzen en vrijhandel’. Een klassiek liberale stroming, en een die de nadruk legt op de eigen natie en bevolking, wat kan uitmonden in ideeën om aan nieuwkomers minder rechten toe te kennen. “Dat maakt de VVD kwetsbaar voor het vertrek van kiezers naar populistische, anti-immigratiepartijen”, aldus Krouwel. “Dergelijke afsplitsingen komen in meerdere Europese landen voor. Echte liberalen zie je aan de andere kant in Nederland ook bij D66. Dus wordt er aan de VVD getrokken van twee kanten.”

Over de keiharde woordkeus van Blok - voor een bevriende partijgenoot als Zwart ‘onbegrijpelijk provocerend’ en voor Krouwel ‘een grote verrassing van deze technocraat’ - zal de hele zomer nog discussie zijn. Blok heeft excuus gemaakt en zijn loyaliteit aan het regeerakkoord bevestigd. Maar wat de minister echt bezielde? Dat zal hij na de zomervakantie aan de Tweede Kamer uitleggen.

Lees ook:

De uitglijder van Blok laat zien hoe het integratiedebat is opgeschoven

Veertien jaar geleden noemde de huidige minister Blok als voorzitter van een Kamercommissie de integratie nog grotendeels geslaagd. Hoe kon hij zó van gedachten veranderen? 

Blok deed zijn omstreden uitspraken níet op een besloten bijeenkomst

Minister Blok sprak niet in een hutje op de heide, maar op het Binnenhof. Dat is toch echt een publieke ruimte, meent Nathan van Kleij onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam.

Columnist Stevo Akkerman gelooft niet dat Blok zijn woorden echt heeft teruggenomen

"De fysieke scheiding van bevolkingsgroepen is geen overwinning, maar een nederlaag, en er bestaat een berucht woord voor: apartheid. Een Nederlandse minister die daarbij in de buurt komt, kan beter wegwezen."

Deel dit artikel

Blok is in zijn uitlatingen stil over de islam, maar dat ligt er wel degelijk onder

Politicoloog André Krouwel