Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De uitslag: Turkije nu nog minder stabiel

democratie

Melvyn Ingleby

Erdogan spreekt zijn aanhang toe. © AFP
Analyse

Erdogan wint, maar niet zoals hij hoopte. 51 procent van de Turken stemde zondag vóór een presidentiëel systeem. Volgens de regering luidt de grondwetswijziging een stabielere toekomst in voor heel Turkije. Maar met slechts de helft van de Turken aan boord, lijkt dat allesbehalve zeker.

Zo heeft de oppositie de uitslag nu al ongeldig verklaard. De voornaamste klacht is dat de Turkse kiesraad op het laatste moment besloot om stembiljetten zonder officieel zegel toch mee te tellen, wat tot fraude kan hebben geleid. Volgens de kiesraad was dat besluit nodig omdat veel medewerkers van stemlokalen, die doorgaans meerdere politieke partijen vertegenwoordigen, vergeten waren het zegel te gebruiken.

Lees verder na de advertentie

Een nieuw referendum lijkt uitgesloten, maar de oppositie zal er alles aan doen om de uitslag als niet-legitiem te laten verklaren. Zo heeft oppositiepartij CHP al aangegeven de resultaten aan te vechten bij het constitutioneel hof en zonodig bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Grote steden

Nog een teleurstelling voor de regering: in Istanbul, Ankara, Izmir en veel andere grote steden won de nee-stem. Het feit dat de ingrijpende grondwetswijziging niet wordt gesteund door het economische, politieke en culturele hart van Turkije, is een recept voor instabiliteit op de langere termijn.

Dat het ja-kamp toch won, lag mogelijk aan twee opvallende groepen­­ stemmers. Zo lijkt Erdogan een kleine comeback te maken onder de Koerden. Waar de AKP tijdens de parlementsverkiezingen van november 2015 in de meeste Koerdische provincies niet meer dan 30 procent van de stemmen haalde, was het aantal ja-stemmers daar nu duidelijk hoger.

In de tussentijd is de Koerdische oppositiepartij HDP dan ook keihard aangepakt door de regering. Maar het is ook mogelijk dat een groeiend aantal Koerden simpelweg uitgeput is door de bloedige strijd tussen Ankara en de gewapende Koerdische PKK, met wie de HDP in verband wordt gebracht.

Het is ook mogelijk dat een groeiend aantal Koerden simpelweg uitgeput is door de bloedige strijd tussen Ankara en de gewapende Koerdische PKK

Daarnaast kan Erdogan vooral de Turken in de Europese Unie bedanken. Rond 63 procent van hen stemde voor de grondwetswijziging, in Nederlands zelfs 71 procent. Dat laatste heeft vrijwel zeker te maken met het Nederlandse optreden tijdens­­ de diplomatieke crisis met Turkije. Turkse kranten schreven dat Europa een lesje is geleerd.

Doodstraf

Ook Erdogan zelf riep buitenlandse regeringen op om de resultaten van het referendum te accepteren. De rest van zijn vrij lauwe overwinningstoespraak maakte een dialoog met onder meer Europa echter niet makkelijker. Zo gaf hij aan een volgend referendum te overwegen, over herinvoering van de doodstraf. Daarmee zou het toch al ten dode opgeschreven toelatingsproces tot de EU definitief van de agenda kunnen verdwijnen.

Premier Yildirim riep in zijn reactie vooral op tot verzoening tussen ja- en nee-stemmers. Mogelijk is dat een teken dat delen van de AKP door hebben dat hun overwinning in dit referendum te klein is om de polariserende toon door te zetten. Het presidentiëel systeem komt er pas nadat er nieuwe verkiezingen in 2019 zijn geweest – en die moet Erdogan dan wel weten te winnen.

Mogelijk leidt een politieke crisis tot vervroegde verkiezingen, waarbij de inzet hoger zal zijn dan ooit

Maar naast verzoening kan de magere overwinning ook tot argwaan leiden. Met een oppositie die de uitslag van het referendum niet accepteert en een Europa dat Erdogan stiekem het liefst zou zien verdwijnen, kan de Turkse president hard uithalen. Mogelijk leidt een politieke crisis tot vervroegde verkiezingen, waarbij de inzet hoger zal zijn dan ooit. Daarmee lijkt de stabiele toekomst die het presidentiëel systeem zou moeten brengen er voorlopig niet te komen.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Het is ook mogelijk dat een groeiend aantal Koerden simpelweg uitgeput is door de bloedige strijd tussen Ankara en de gewapende Koerdische PKK

Mogelijk leidt een politieke crisis tot vervroegde verkiezingen, waarbij de inzet hoger zal zijn dan ooit