Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De standaardwethouder domineert, maar het kan ook anders

Democratie

Nicole Besselink en Wendelmoet Boersema

© Nanne Meulendijks

Ook in 2018 zijn wethouders nog steeds overwegend mannen van middelbare leeftijd die voltijds namens een partij aan het werk zijn. Maar het kan ook anders, wordt steeds vaker aangetoond.

Nu ruim twee derde van de gemeenten het eens is geworden over een nieuw college, is één ding duidelijk: wethouder zijn kan tegenwoordig op allerlei manieren. Voltijds of deeltijds. Namens één partij, geen partij of juist meerdere partijen. En met of zonder politieke ervaring. Belangrijke oorzaak is de versnippering in gemeenteraden.

Lees verder na de advertentie

De waaier aan wethouderstypen komt naar voren uit het onderzoek van deze krant naar de collegevorming in alle 335 gemeenten waar op 21 maart verkiezingen zijn gehouden. Inmiddels is in zeker 237 gemeenten overeenstemming bereikt over een bestuursprogramma. In Groningen en Drenthe zijn alle colleges rond. Veel andere gemeenten zijn bezig met de laatste loodjes.

Dat gemeenten kiezen voor allerlei varianten op de standaard voltijds partijwethouder, is een gevolg van de aanhoudende versnippering van de gemeenteraden. Het aantal fracties in de deelnemende gemeenten is opnieuw toegenomen, met ruim 150 ten opzichte van 2014, berekende de NOS. Dat maakt dat in een redelijk aantal gemeenten meer fracties nodig zal zijn om een meerderheidscoalitie te kunnen vormen.

Elke wethouder werkt zich het snot voor de ogen. Daar hoort fulltime waardering bij

Jeroen van Gool van de landelijke Wethoudersvereniging

Die grote coalities stellen de betrokken partijen voor de keuze: leveren zij elk een wethouder of niet? Over het algemeen zien partijen graag een eigen kandidaat terug in het college. Goed voor de zichtbaarheid en belangrijk tijdens onderhandelingen. Maar tegelijk is het aantal wethouders eindig: om financiële redenen - elke extra post kost geld - én wettelijke. Het inwoneraantal bepaalt het maximum.

Die beperkingen zorgen voor allerlei creatieve constructies. Zo zijn er gemeenten die wethoudersposten opknippen in deeltijdbanen zodat meer partijen een wethouder kunnen leveren. In Westervoort gaan vier wethouders met in totaal 2,7 fte aan de slag. In Nunspeet staat een wethouder voor 0,55 fte op papier. Hij houdt zijn baan bij een verhuisbedrijf voor een paar dagen in de week aan. De deeltijdbaan lijkt ook een geliefd instapmodel voor jongere wethouders.

Een andere geregeld opduikende constructie: de wethouder die namens meerdere partijen zijn werk doet. Zo heeft Horst aan de Maas nu een wethouder die D66 én GroenLinks vertegenwoordigt. In Heerlen hebben VVD en D66 samen één wethouder aangedragen. En in Langedijk voert de PvdA-wethouder ook het woord namens de ChristenUnie, die wel in de coalitie plaatsneemt, maar zelf geen wethouder levert.

Elders doet de partijkleur er al helemaal niet meer toe. In Hilvarenbeek plaatste de gemeente een vacature voor de drie wethoudersposten. Inmiddels buigt de selectiecommissie zich over de 73 sollicitanten. Onder hen zijn 32 kandidaten met ervaring als wethouder. Doel is om zo de beste kandidaten te werven, in plaats van partijtijgers op leeftijd. In Tilburg kiezen de vier coalitiepartijen binnenkort een zesde wethouder 'met een sterk sociaal profiel', al dan niet lid van een partij.

Plaatsvervangend directeur Jeroen van Gool van de landelijke Wethoudersvereniging volgt de collegevorming op de voet en herkent de trends. Hij spreekt van 'oplossingen voor een versnipperd landschap'. Die versnippering biedt volgens hem vooral kansen voor de kleinere politieke groeperingen. "Partijen die eerder minder snel nodig waren voor een meerderheid, maken nu aanspraak op een wethouder."

Zorgen heeft Van Gool ook, vooral over de opmars van de deeltijdwethouder. Kiest een wethouder daar weloverwogen voor, wegens kinderen of mantelzorg, dan ziet hij geen bezwaar. Wel zodra het een 'cosmetisch, politiek statement' wordt. "Dus als een partij zegt: 'Jij bent kleiner dan wij, dus je krijgt minder fte'. Het komt simpelweg niet voor dat je tegen parttime uren het wethouderschap invult. Elke wethouder werkt zich het snot voor de ogen. Daar hoort fulltime waardering bij."

© Nanne Meulendijks

De deeltijdwethouder

Mark van de Bunte (28) uit Nunspeet. Voor 0,55 fte wethouder voor Gemeentebelang.

In de acht jaar dat hij bij Gemeentebelang Nunspeet rondloopt, heeft hij er zo'n beetje elke taak vervuld. Hij schreef het jubileumboek toen de partij in 2012 vijftig jaar bestond, hij was al penningmeester en partijvoorzitter. En nu dus wethouder, voor 0,55 fte, met in zijn portefeuille economie en zijn grootste hobby: sport.

Ze zeggen wel eens: het wethouderschap is geen baan, maar een bestaan.

Mark van de Bunte

"Doorgaans zou je voor zo'n deeltijdfunctie eerder uitkomen bij iemand die met pensioen is en zijn tijd goed kan indelen, maar voor mij past de puzzel ook perfect. Ik ben drie dagen op het gemeentehuis en een dag of twee bij het verhuisbedrijf waar ik als commercieel manager al werkte.

"Mijn baas vond het aan de ene kant wel jammer dat ik wethouder werd, aan de andere kant was hij blij dat hij me zo toch nog kon vasthouden."

Met zijn deeltijdbaan hoort Van de Bunte bij een minderheid in wethoudersland, afgaand op cijfers uit de vorige raadsperiode. In 2016 werkte 37 procent van deze beroepsgroep in deeltijd, de meerderheid stond voor 0,75 fte of meer op papier. Slechts zestien procent van de wethouders had er in 2016 nog ander betaald werk naast.

Bang dat het werk hem over de schoenen gaat lopen, is Van de Bunte niet. "Ze zeggen wel eens: het wethouderschap is geen baan, maar een bestaan. Maar bij het verhuisbedrijf maakte ik ook al vijftig tot zestig uur in de week. En werk en privé hebben bij mij veel raakvlakken. Het loopt allemaal in elkaar over. Neem de Nunspeetse Keiler, een soort triatlon. Daar doe ik al zes jaar aan mee. De volgende editie komt eraan. Na afloop kan ik als wethouder ook meteen de prijzen uitreiken."

© Nanne Meulendijks

De solliciterende wethouder

Gon Boers (63) uit Hilvarenbeek. Plaatste een vacature voor drie wethouders.

Het is op z'n minst bijzonder: de coalitie in Hilvarenbeek is bekend, programma en titel zijn gepresenteerd, maar wie de drie wethouders zullen zijn, dat is nog een raadsel. Nee, hier in Brabant geen klassieke wethoudersvoordracht door de coalitiepartijen. Er is een vacature de deur uitgegaan waarop iedereen kon reageren, lid van een politieke partij of niet. Belangrijkste eis: kwaliteit.

"We zijn al acht jaar bezig om de benoemingsprocedure zo te veranderen dat competenties en ervaring vooropstaan", vertelt Gon Boers, fractievoorzitter van Hoi Werkt, de lokale partij die in Hilvarenbeek de verkiezingen won. "Het moet niet zo zijn dat partijen wethouders naar voren schuiven omdat ze over zijn of tijd hebben."

De partij van Boers liet afgelopen raadsperiode al mensen van buiten de partij solliciteren voor haar wethouderspost, en dat beviel goed. "We hadden eerst een VVD-wethouder, daarna iemand van GroenLinks. Zover kan het uiteenlopen." Grote voordelen vindt Boers het open vizier van de wethouder en dat raadsleden makkelijker een kritische houding aannemen.

De vacatures hebben dit keer 73 reacties opgeleverd, met slechts drie brieven uit Hilvarenbeek zelf, iets wat Boers niet erg vindt. "Het kan ook nadelen hebben als je de gemeente heel erg goed kent. En voor een raadslid wordt zijn controlerende taak lastiger als zijn beste vriend uit de fractie wethouder wordt. Je ziet toch vaak dat zo iemand door zijn partij uit de wind wordt gehouden."

© Nanne Meulendijks

De combinatiewethouder

Marcel Reijven (56) uit Langedijk. PvdA-wethouder, ook namens ChristenUnie.

Het begon allemaal in de raadsbankjes. Daar vormden PvdA en ChristenUnie de afgelopen vier jaar allebei een eenmansfractie en 'dan leer je elkaar heel goed kennen', vertelt Marcel Reijven, net benoemd als wethouder in Langedijk voor de PvdA. Of eigenlijk: voor de PvdA én de ChristenUnie. Die laatste heeft getekend voor het coalitieakkoord met vijf partijen, maar wist - net als de PvdA één zetel sterk - geen wethouder te bedingen.

"Het is geen logische combinatie", geeft Reijven toe. Zijn PvdA trekt elders in het land wel regelmatig op met GroenLinks, maar de lokale samenwerking met de ChristenUnie is bij deze collegevorming vooralsnog uniek.

Het klikt simpelweg, zegt Reijven, zeker bij de sociale thema's. En de vriendschap had achteraf nog verder kunnen gaan. "Ik heb wel gedacht: misschien hadden we samen de verkiezingen in moeten gaan. Dan hadden we niet twee, maar drie zetels gehad."

Hooglopende ruzies over ethische kwesties voorziet Reijven niet. "Als de relaties goed zijn, is de inhoud ook makkelijker. We voeren goed overleg met elkaar en ik heb gezegd dat ik uitdrukkelijk rekening zal houden met de maatschappijvisie van de ChristenUnie. De koopzondag? Da's hier geen issue meer. Daar zijn jaren geleden al afspraken over gemaakt."

© Nanne Meulendijks

De piepjonge wethouder

Peter Raaijmakers (21) uit Sint-Michielsgestel. Wethouder voor de PPA, als een van 's lands jongste bestuurders ooit.

Zijn aanstelling gaat in tegen alle statistieken: een wethouder in een gemeente met de omvang van Sint-Michielsgestel is doorgaans 55,1 jaar oud, en komt-ie van een lokale partij zoals de PPA, dan is diegene doorgaans nog wat ouder. Verder heeft zo'n 97 procent van de wethouders daarvoor elders al werkervaring opgedaan, meestal bij de overheid of in het onderwijs.

Als we jongeren meer willen betrekken bij de politiek, moeten zij ook in de raad en het college hun eigen gezicht hebben

Peter Raaijmakers

Dat gaat allemaal niet op voor Peter Raaijmakers (21), de nog thuiswonende student bestuurskunde die als een van de jongste wethouders ooit aan de slag is gegaan in Sint-Michielsgestel. Voor 0,6 fte - op de overige dagen wacht zijn scriptie.

Zijn voordracht leverde hem in de gemeenteraad, waar hij sinds zijn achttiende verjaardag lid van was, niet alleen maar warme felicitaties op. Te jong, te onervaren, te klein netwerk, 'een stageplek', hoonde de oppositie.

"Natuurlijk is 21 vrij jong", zegt Raaijmakers, "dat is misschien even wennen, maar er is nou eenmaal veel jeugd betrokken bij onze gemeenteraad. Een vijfde van onze lijst was onder de dertig. Die kandidaten hebben een derde van de stemmen gehaald. Als we jongeren meer willen betrekken bij de politiek, moeten zij ook in de raad en het college hun eigen gezicht hebben. En ik ben niet in m'n eentje hè. Een van de wethouders is dat al twaalf jaar. We kunnen elkaar aanvullen."

In Roosendaal sprak Raaijmakers van de week met jonge raadsleden. "We delen een bepaald enthousiasme. We willen echt aan de slag met concrete thema's." Voor hem zijn dat onderwerpen als burgerparticipatie en toerisme, maar ook de WMO, de wet die de thuiszorg regelt en door de decentralisatie meer taken bij de gemeenten neerlegt. "Ik wil na roerige jaren zorgen voor rust in de tent. En ik wil laten zien dat leeftijd geen issue hoeft te zijn. Het is uiteindelijk niets anders dan de kleur van je bloes: iets wat er niet toe doet."

Lees ook: Wethouders zijn nog altijd vooral wit

De benoeming van wethouders in Nederland is vooral een zaak van de lokale partijafdelingen.Die putten daarvoor uit hun eigen netwerk, en dat leidt nog steeds tot een grote oververtegenwoordiging van witte mannen van middelbare leeftijd. Alle nieuwe initiatieven ten spijt.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Elke wethouder werkt zich het snot voor de ogen. Daar hoort fulltime waardering bij

Jeroen van Gool van de landelijke Wethoudersvereniging

Ze zeggen wel eens: het wethouderschap is geen baan, maar een bestaan.

Mark van de Bunte

Als we jongeren meer willen betrekken bij de politiek, moeten zij ook in de raad en het college hun eigen gezicht hebben

Peter Raaijmakers