Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De PvdA is bij 'Broodje Meijer' iets van vroeger

democratie

Leonie Breebaart

De Joodse stem © Pieter geenen

Welke rol spelen kerk, sjoel en moskee in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen? Trouw zoekt het uit in een korte serie. Vandaag: de Joodse stem.

Dit zul je wel leuk vinden”, zegt Elly Frank boven een broodje koosjere osseworst, “ik stem SGP!” Een Joodse dame die stemt op een kleine christelijke partij? Het is geen voor de hand liggende keuze, maar de geboren en getogen Amsterdamse (“Nee, geen familie van Anne”) heeft gewoon gezocht naar een partij die pro-Israël is - want dat is het land waar ze tegenwoordig woont, al komt ze met haar man geregeld naar Nederland. “Ik dacht, laat ik die SGP eens proberen”, zegt Frank lachend, en dan, ernstiger: “Israël staat zo alleen, dan moet iedereen die dat kan het land ook steunen.”

Lees verder na de advertentie
Ik dacht, laat ik die SGP eens proberen. Israël staat zo alleen, iedereen die dat kan moet het land steunen

Het Israël-standpunt telt in Joodse kring, dat hoor je vaker in de fameuze broodjeszaak Sal Meijer, waar Joden uit de wijde omtrek van Amsterdam komen voor een broodje halfom, een bordje pekelvlees of een gemberbolus. Bij Sal Meijer komt iedereen, zeggen mensen die het kunnen weten. Van orthodox tot liberaal, van links tot rechts. Hier komt de Joodse gemeenschap samen.

Rond het middaguur zit de zaak stampvol. Jongeren met keppeltjes, stijlvol geklede oudere dames, vrienden met pensioen, vriendinnen, gezinnen. Er wordt geluncht, gepraat en veel gegroet. Het is ons kent ons. Volgens Elie van Dijk, die hier sinds oktober achter de toonbank staat en een stuk rosbief door de snijmachine haalt, is er in het algemeen wel iets te zeggen over de politieke voorkeur van de klanten. “Dit is denk ik wel een VVD-bolwerk.”

Ruk naar rechts

Traditioneel stemmen Joden die zich betrokken voelen bij de Joodse gemeenschap inderdaad vaak óf PvdA óf VVD, weet VU-historicus Bart Wallet, specialist in de geschiedenis van de Joden in Nederland. Vroeger trokken vooral de socialisten veel Joodse stemmen - met name in Amsterdam, zeker voor de oorlog. Daarbuiten stemden Joden toen al vaker liberaal. Na de oorlog gingen de twee partijen vrijwel gelijk op, maar tegenwoordig loopt de VVD op kop. Maar die ruk naar rechts, constateert Wallet, is ook buiten Joodse gemeenschappen waar te nemen.

Daarnaast is D66 onder Nederlandse Joden al een tijdje bezig met een opmars. Naar een verklaring daarvoor is het gissen, zegt Wallet. Het kan ermee te maken hebben dat Nederlandse Joden vaak hoogopgeleid zijn - en dat is de achterban van D66 ook. Bovendien heeft D66 zich wat Israël betreft altijd op de vlakte gehouden. Dat de PvdA kritischer is over het regeringsbeleid van de staat Israël, heeft de socialisten volgens hem heel wat stemmen gekost.

Ik ben ook tegen de ne­der­zet­tin­gen­po­li­tiek van Netanyahu

Juliette Hulsman

En inderdaad. Voor de clientèle van ‘Broodje Meijer’ is de PvdA vooral een partij waarop hun ouders stemden, maar dat is lang geleden. Een enkeling heeft een zus die PvdA stemt, en heeft daar discussies mee, ‘wel leuke discussies’.

Een bezoeker die nog wel uit een echte PvdA-familie komt, is Juliette Hulsman. Hoewel ze tegenwoordig in Haarlem woont, komt ze met haar niet-Joodse vriend (van communistische huize) nog graag een broodje eten bij Sal Meijer. Toch gaat het dit keer geen PvdA worden. Hulsman, niet religieus opgevoed, vindt de PvdA tegenwoordig ‘een beetje slapjes’. Dat de lijsttrekker van de PvdA, Lodewijk Asscher, Joods is, trekt haar niet over de streep. “Toen Job Cohen zich kandidaat stelde, vond ik dat nog wel spannend, maar die had ik als burgemeester heel hoog zitten.” Inmiddels kiest Hulsman liever tegen nóg meer asfalt, en voor een ruimhartig vluchtelingenbeleid. “Amsterdam is al hónderden jaren een smeltkroes.” Ook Hulsman heeft familie in Israël, maar dan in het progressieve Tel Aviv. “Ik ben ook tegen de nederzettingenpolitiek van Netanyahu.” Teleurgesteld in de socialisten, overweegt ze Partij voor de Dieren. Alleen kan ze bij die partij niets vinden over Israël. Dat maakt dat ze nog zweeft.

Religieuze vrijheid

Dat geldt niet voor John Melkman. Hij volgt de politiek op de voet, net als zijn vriend Richard Wijnschenk, een ‘pensionado’ die jarenlang actief was voor de VVD. Maar de VVD gaat het niet worden voor Melkman, gekleed in spijkerbroek en nette fijngebreide trui. Hij stemt ChristenUnie. Terwijl hij een stoel aanschuift en zijn glas thee naar het tafeltje van Wijnschenk verhuist, begint hij uit te leggen waarom.

“De ChristenUnie heeft een stabiel standpunt over Israël, maar ook wat Nederland betreft. Ze zetten in op veiligheid. En ze verdedigen de religieuze vrijheid.” Want dat laatste is een gevoelig punt. “Weet je wat de eerste maatregel was die de nazi’s in Nederland namen? Een verbod op ritueel slachten.” Het gaat Melkman niet om dat slachten zelf; er schijnt al een manier te zijn om dieren met inachtneming van de religieuze regels te verdoven, en dat zou een mooi compromis zijn. Het gaat hem om het signaal dat uitgaat van een verbod. Een signaal van discriminatie.

Weet je wat de eerste maatregel was die de nazi’s in Nederland namen? Een verbod op ritueel slachten

Op welke politicus Melkman gaat stemmen weet hij al. Dat is het ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind, de enige niet-Joodse politicus die kwam opdagen bij een recente verkiezingsavond van de Liberaal Joodse Gemeente in Amsterdam. Tijdens dat debat nam hij het op tegen Gidi Markuszower - vierde op de lijst voor de PVV en in de orthodox-joodse gemeenschap een bekende figuur. Als bestuurder van het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap en als oud-woordvoerder van de assertief- Israëlische vereniging Likud Nederland is Markuszower bekend én omstreden, vooral in liberale kring.

Dat Markuszower zich heeft verbonden aan de PVV is voor sommige Joden pijnlijk. Dat heeft niet alleen te maken met de agressieve stijl van de PVV, maar ook met Wilders’ onbetrouwbaarheid op het gebied van religieuze vrijheid. Om de ‘islamisering’ tegen te gaan, is de PVV tégen ritueel slachten en dat verbod treft ook Joden. Onderzoeker Bart Wallet verwacht dan ook niet dat Markuszower veel Joden zal overhalen op de PVV te stemmen. “Ik denk eerder dat Wilders hem op de lijst heeft gezet om zijn achterban te laten zien dat hij niet discrimineert.” Het gerucht dat Joden wegens de anti-islampolitiek wel op de PVV zullen stemmen, kan Wallet dan ook niet bevestigen. De Joodse steun voor het rechtspopulisme komt zelden boven de twee procent uit.

Pekelvlees

Terug in de lunchroom is Maurits Bloch, de grijs geworden, maar nog altijd in de zaak werkende oud-eigenaar er niet helemaal gerust op. Eigenlijk houdt hij zich niet bezig met politiek, verzekert hij, maar dat nogal wat klanten dit keer kiezen voor een kleine christelijke partij, lijkt hem toch wel enigszins te verbazen. “Dat valt me mee, ik dacht eerder de PVV”, zegt hij droogjes, terwijl hij met twee borden pekelvlees naar het volgende tafeltje loopt.

Veel klanten zullen VVD stemmen. Je hebt hier in Buitenveldert nu eenmaal veel ondernemers

Zijn vrouw Marjan, die de cliëntèle van Sal Meijer ook al decennialang kent, is het wel eens met haar jonge werknemer Elie. “Veel klanten zullen VVD stemmen. Je hebt hier in Buitenveldert nu eenmaal veel ondernemers.” Maar eigenlijk stemmen haar klanten alles. “Met uitschieters naar onderen en naar boven.”

En of de krant nog even langs kan worden gebracht. “Dan krijg je nog een broodje.”

Bijna helft van de Joden in Nederland woont in de regio amsterdam

Naar schatting leven er rond de 50.000 Joden in Nederland. Een directe telling van het aantal Joden in Nederland is niet mogelijk. In 1999 voerde het Joods Maatschappelijk Werk een groot sociaal-demografisch onderzoek uit onder Joden in Nederland dat een min of meer representatief beeld moest geven van de omvang van de Joodse cultuur in Nederland. Bijna de helft van de Joden in Nederland woont in en rond Amsterdam. De overgrote meerderheid is hoogopgeleid.

De binding met Joodse cultuur loopt zeer uiteen, van culturele belangstelling en activiteiten in de Joodse gemeenschap tot en met verbondenheid met Israël en deelname aan religie, feesten en gebruiken. Verder constateert het Joods Maatschappelijk Werk een toename van het aantal gemengde huwelijken tussen Joden en niet-Joden. Ruim de helft van het aantal Nederlanders met een Joodse achtergrond heeft inmiddels slechts één Joodse ouder. Het Joods Maatschappelijk Werk telde ook het aantal zogeheten Joden mee met alleen een Joodse vader, de zogenoemde vaderjoden. Traditioneel is men volgens de Joodse wet alleen Jood als de moeder Joods is.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Ik dacht, laat ik die SGP eens proberen. Israël staat zo alleen, iedereen die dat kan moet het land steunen

Ik ben ook tegen de ne­der­zet­tin­gen­po­li­tiek van Netanyahu

Juliette Hulsman

Weet je wat de eerste maatregel was die de nazi’s in Nederland namen? Een verbod op ritueel slachten

Veel klanten zullen VVD stemmen. Je hebt hier in Buitenveldert nu eenmaal veel ondernemers

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.