Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De langverwachte vuurdoop van Rutte III

Democratie

Marno de Boer

Vanaf links: Monica den Boer (D66), Lenny Geluk-Poortvliet (CDA), Stieneke van der Graaf (ChristenUnie), Wybren van Haga (VVD), Rudmer Heerema (VVD), Antoinette Laan (VVD), Leendert de Lange (VVD), Matthijs Sienot (D66), Evert Jan Slootweg (CDA), Joost Sneller (D66), Judith Tielen (VVD) en Hayke Veldman (VVD). Zij werden gisteren beëdigd als nieuw lid van de Tweede Kamer. © ANP

Na een maandenlange formatie presenteert premier Mark Rutte woensdag en donderdag zijn derde kabinet aan de Tweede Kamer. Het debat over de regeringsverklaring zet de toon voor de komende jaren.

Wat kunnen we deze twee dagen verwachten?

Lees verder na de advertentie

In het verleden toonde VVD’er Mark Rutte bij een nieuw kabinet ook een nieuwe kant van zichzelf als politiek leider. Bij het aantreden van zijn eerste kabinet met CDA en gedoogsteun van de PVV, wijdde de premier weinig woorden aan de aangekondigde bezuinigingen van 18 miljard euro.

Hij sprak vooral over de rechtse maatregelen die zijn kabinet ging nemen om ‘mensen in staat te stellen zelf verantwoordelijkheid te nemen’ en de ‘balans tussen rechten en plichten’ te herstellen. Zo mochten mensen weer roken in kleine cafés en met 130 kilometer per uur over de snelweg ­rijden. Criminelen werden strenger gestraft.

Het tweede kabinet-Rutte, met de PvdA, ging juist uitvoerig in op de gevolgen van nieuwe bezuinigingen van 16 miljard euro. Dit middenkabinet had dan ook geen onversneden linkse of rechtse ideologische agenda om voor de eigen achterban de financiële pijn te compenseren. De nadruk lag juist op samenwerking om ­Nederland uit de crisis te halen.

Bij zijn derde regeringsverklaring zal Rutte woensdag vermoedelijk benadrukken dat het tijd wordt dat mensen het economisch herstel in hun portemonnee gaan voelen. Interessant wordt zijn toelichting op de immateriële kant van de titel van zijn regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst’. Het CDA heeft, getuige de Schoo-lezing van partijleider Sybrand Buma, behoorlijk andere ideeën dan D66 over hoe aan dat vertrouwen te werken. Het is aan Rutte om uit deze combinatie één lijn te destilleren.

Dat SP, GroenLinks en PvdA de handen op deze manier ineenslaan, is zonder meer bijzonder te noemen

De premier zal ook met een antwoord moeten komen op de opmerking van Buma dat de uitkomst van het raadgevend ­referendum over de nieuwe inlichtingenwet wat hem betreft genegeerd kan worden. De Kiesraad geeft woensdag definitief ­uitsluitsel of het doorgaat, maar Buma zei zaterdag al dat hij ­verwacht dat het kabinet het met hem eens is. D66-Kamerlid Kees Verhoeven noemde de uitspraken van de CDA-leider vervolgens ‘onverstandig’, en de ­oppositiepartijen PVV, SP, GroenLinks en FvD reageerden met felle kritiek.

Wie ontpopt zich als oppositieleider en wie neemt de uitgestoken hand van het kabinet aan?

De fractieleiders Emile Roemer (SP), Jesse Klaver (GroenLinks) en Lodewijk Asscher (PvdA) willen één front vormen. Dinsdag presenteerden ze een links tegenvoorstel op het regeerakkoord. Daarin geven ze tien miljard euro extra uit aan salarissen in de publieke sector, vervroegd pensioen voor zware ­beroepen, het terugdraaien van de btw-verhoging en afschaffing van het eigen risico in de zorg. Die tien miljard euro halen ze op door verlagingen van de winstbelasting, dividendbelasting en inkomstenbelasting terug te draaien en met extra lasten voor vervuilende bedrijven en de vermogens van miljonairs.

Afgelopen zaterdag liet Asscher in deze krant al doorschemeren dat het tijd wordt voor een gezamenlijk oppositieblok. “Ik merk dat er heel veel onderling vertrouwen is tussen de drie leiders op links. Het gaat stukken beter dan in het verleden. Gaandeweg komt er ook meer enthousiasme over samenwerking.” Dat deze drie partijen de handen op deze manier ineenslaan, is zonder meer bijzonder te noemen. Linkse samenwerking is de afgelopen jaren, ondanks diverse pogingen, nauwelijks van de grond gekomen.

Maar in het debat moeten de linkse fractievoorzitters zich ook individueel profileren. Roemer heeft het vaak moeilijk in grote debatten, dus voor zowel Klaver als Asscher ligt er een kans zich te laten zien als progressieve leider.

Asscher lijkt een meer constructieve stijl te kiezen. Hij zei eerder veel plannen uit het regeerakkoord te willen steunen of verbeteren. Roemer was kritischer. Volgens hem groeit de tweedeling onder alle kabinetten van Rutte. “Het nieuwe kabinet zingt hetzelfde valse liedje, met dezelfde valse melodie.”

Asscher zet vol in op één concrete wens: hij wil een bezuiniging van 100 miljoen euro op de wijk­verpleging terugdraaien

Op rechts wacht een strijd tussen Geert Wilders (PVV) en Thierry Baudet (FvD). Wilders is een ervaren en scherp debater met een veel grotere fractie dan Baudet. Maar de politieke nieuwkomer trekt ook zonder te debatteren de aandacht: met een voordracht in het Latijn of door in militaire outfit de vergaderzaal te betreden. Het videofragment deelt hij daarna via sociale media met zijn achterban.

Worden er nog maatregelen aangepast?

Rutte zei drie weken geleden in het debat over de formatie dat maatregelen na overleg met de oppositie aangepast kunnen worden, maar dan wel pas nadat de regeringsverklaring is uitgesproken. Mogelijk biedt de coalitie ­deze dagen een eerste opening. Asscher zet vol in op één concrete wens: hij wil een bezuiniging van 100 miljoen euro op de wijk­verpleging terugdraaien.

Het kan voor het kabinet gunstig zijn vast met andere partijen samen te werken. De coalitie heeft in de Tweede en Eerste ­Kamer een meerderheid van één zetel, en na de verkiezingen voor de Provinciale Staten over anderhalf jaar is die marge misschien wel verdwenen. Dit debat is een uitgelezen kans voor het kabinet om de oppositie vriendelijk te stemmen.

Wilders heeft ook een motie van wantrouwen tegen minister van binnenlandse zaken Kajsa Ollongren (D66) ­aangekondigd

Welke nieuwe ministers kunnen kritiek verwachten?

Justitieminister Ferdinand Grapperhaus (CDA) kan zijn borst ­natmaken. Wilders wilde vorige week al een debat om zijn benoeming te voorkomen, maar zijn verzoek kreeg alleen steun van FvD. Steen des aanstoots is een artikel uit 2015. Daarin bepleit Grapperhaus dat jihadgangers naar Nederland kunnen terug­keren en na hun straf ook recht op genade hebben. Wilders heeft ook een motie van wantrouwen tegen minister van binnenlandse zaken Kajsa Ollongren (D66) ­aangekondigd, omdat zij naast de Nederlandse ook de Zweedse nationaliteit heeft.

Interessant is ook minister voor buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking Sigrid Kaag. Zij was tot voor kort als gezant voor de Verenigde Naties in Libanon kritisch over de Nederlandse wens om vluchtelingen meer in de eigen regio op te vangen. Daarnaast is Kaag getrouwd met een Palestijn die in het door Israël bezette oosten van Jeruzalem woont. Het beleid ten aanzien van Israël en de Palestijnen ligt altijd gevoelig in Den Haag.

Lees ook het interview met Lodewijk Asscher: Eindelijk ben ik vrij om te zeggen wat ik wil

Deel dit artikel

Dat SP, GroenLinks en PvdA de handen op deze manier ineenslaan, is zonder meer bijzonder te noemen

Asscher zet vol in op één concrete wens: hij wil een bezuiniging van 100 miljoen euro op de wijk­verpleging terugdraaien

Wilders heeft ook een motie van wantrouwen tegen minister van binnenlandse zaken Kajsa Ollongren (D66) ­aangekondigd