Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De laagopgeleide jonge kiezer blijft vaak thuis, Gelderland probeert het tij te keren

Democratie

Judith Harmsen en Edwin Kreulen en Hans Marijnissen

Verkiezingsborden worden geplaatst in Rotterdam voor de verkiezingen op 20 maart van de Provinciale Staten en de waterschappen. © ANP

Nergens is de kloof tussen hoog- en laagopgeleide kiezers zo groot als onder jongeren. Om ze allemaal naar de stembus te krijgen, benadert Gelderland de jongeren gericht.

Elke verkiezing opnieuw blijkt dat jongeren tussen de 18 en 24 jaar van alle leeftijdscategorieën het minst stemmen. Ondanks de hoge opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 (ruim 80 procent) bleef een op de drie jonge stemmers thuis, blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Ipsos. Ook bij de vorige Provinciale Statenverkiezingen, in 2015, viel de opkomst onder jongeren tegen. 48 procent van alle stemgerechtigden ging toen naar het stembureau en dat was al laag, maar van de 18- tot 24-jarigen stemden zelfs zes van de tien kiezers niet.

Lees verder na de advertentie

Zorgwekkend

Nergens is de kloof tussen hoog- en laagopgeleide kiezers zo groot als onder jongeren, ontdekte Roderik Rekker, politicoloog aan de Universiteit van Amsterdam. “Zorgwekkend”, noemt hij de cijfers, die volgens hem dringend vragen om nader onderzoek.

Hoogopgeleide jongeren stemmen vaker dan gemiddeld. Tijdens de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen lag de opkomst onder deze groep op 87 procent, hoger dan het landelijk gemiddelde.

Dat de opkomst onder jongeren toch achterbleef, was omdat veel van hun laagopgeleide leeftijdgenoten thuisbleven. Van hen stemde slechts 59 procent, zo blijkt uit het nationaal kiezersonderzoek 2017.

© Sander Soewargana

CORRECTIE:  De cijfers bij de Europese verkiezingen van 2014 zijn foutief in deze grafiek weergegeven. Dit waren de enige verkiezingen waarbij jongeren vaker gingen stemmen dan ouderen. Het verschil was alleen kleiner dan de grafiek weergaf. De algemene opkomst was niet 18 procent, maar 37 procent. De opkomst onder jongeren was niet 37 procent, maar 40 procent. 

De provincie Gelderland doet haar best het tij te keren. Ze komt met een speciale stemwijzer voor jonge kiezers die hen leidt langs de standpunten die de verschillende politieke partijen innemen over provinciale kwesties. En in korte filmpjes krijgt de jonge stemgerechtigde achtergrondinformatie over de rol van de provincie.

Programmamaker Tim Hofman brengt de stemhulp vandaag onder de aandacht tijdens een verkiezingsdebat voor Gelderse jongeren. De opleidingskloof maakt het lastig te voorspellen wat het effect zou zijn op de verkiezingsuitslag als meer jongeren hun stem uitbrengen. “Je ziet dat partijen als D66 en GroenLinks het heel goed doen onder jonge kiezers”, zegt Rekker. Maar de vraag is hoeveel dat zegt. “Juist die partijen zijn populair onder hoogopgeleiden.” Zouden ze bij jongeren nog steeds op de eerste plaats staan als laagopgeleide jongeren ook massaal zouden stemmen, vraagt hij zich af.

Papierbak

Om laagopgeleide jongeren te verleiden hun stempas niet ongebruikt in de papierbak te gooien, lanceerde de provincie Gelderland niet alleen een speciale stemwijzer, maar ook een serie educatieve YouTube-filmpjes van vlogger Kevin en een ‘escaperoom’ over het werk van de provincie. Die moeten name mbo-studenten een beter idee geven waar de provincie over beslist.

Geen slechte aanpak, denkt Rekker. “Een van de beste voorspellers of mensen gaan stemmen of niet, is wat wij politiek zelfvertrouwen noemen”, zegt hij. “Stemgerechtigden die weten hoe de politiek werkt en die het gevoel hebben dat ze het verschil kunnen maken, zijn veel sneller geneigd naar de stembus te gaan.”

En wie eenmaal een keer heeft gestemd, doet dat veel sneller nog eens, zegt Rekker. “Jongeren van nu zijn opgegroeid in een tijd waarin stemmen minder als burgerplicht wordt gezien. Ze hebben nog niet echt een stemgewoonte ontwikkeld.” Maar met de jaren wordt het steeds normaler om de gang naar de stembus te maken, ziet hij. “Al tientallen jaren lang stemmen jongeren een beetje minder dan ouderen. Mijn verwachting is dat ook de jonge generatie van nu het verschil in stemgedrag wel rechttrekt wanneer ze een beetje ouder wordt.”

Ik gooi geen dartpijltje zonder te weten waar het uitkomt

Bob Hoving (24), jazzgitarist en student conservatorium

© Maartje Geels

“Ik weet niet of ik iets interessants te vertellen heb, want ik houd me niet heel erg bezig met de komende verkiezingen. Ik weet dat ze volgende week zijn, dat is het ook wel voorlopig. Ik heb op het conservatorium contact met studenten uit andere landen, en met andere culturen: van Portugal tot China. Dan leven de provincies toch wat minder, net als de gemeenteraad trouwens. De Tweede Kamer en het Europees Parlement vind ik belangrijker. De waterschappen? Ja, ik weet het niet, hoor. Ik probeer zelf milieuvriendelijk te leven. Verder merk je in het dagelijks leven toch weinig van de waterschappen.

Maar natuurlijk ga ik wel stemmen. Je hoort om je heen mensen zeggen ‘het is wel goed zo, ik hoef niet te stemmen’, maar dat zou ik nooit zeggen. Ik denk dat ik een paar dagen van tevoren op internet kijk wat de standpunten zijn. Ik ga geen dartpijltje gooien zonder te weten waar het uitkomt.”

Hoe maak je die keuze? Toch op internet kijken, denk ik

Jente Schrama (18), eindexamenkandidaat gymnasium Amsterdam

© Maartje Geels

“Ik vind het erg leuk dat ik voor het eerst mag stemmen. Tegelijkertijd vind ik het ook lastig om mijn keuze te bepalen. Voor de provincie bijvoorbeeld: ik voel mij zeker geen Noord-Hollander. Natuurlijk niet, ik ben een Amsterdammer.

En dan de waterschappen, ik heb nog geen idee eigenlijk wat de keuze daarvoor inhoudt. Bij de meeste verkiezingen heb je op school wel geleerd wat ze ­inhouden, hierbij niet. Wij zijn thuis erg bezig met het milieu, dus ik denk dat ik daar wel op ga letten, net als mijn ouders dat doen. Ik wil graag mijn eigen keuze maken, maar het zou best wel eens dezelfde als die van hen kunnen zijn.

Tja, en hoe maak je die keuze? Toch op internet kijken, denk ik. Liever had ik de eerste keer voor de Tweede Kamer gekozen. Hoewel, nu is het nog minder belangrijk, dan kun je nog een beetje oefenen.”

Je houdt rekening met de mening van mensen die je respecteert

Kas Sanderink (22), student filosofie

© Maartje Geels

“De waterschappen, daar zie ik het belang niet zo van in. Betekenis voor het milieu? Ja, dat zei mijn moeder ook al. En dat telt: je houdt rekening met de mening van mensen die je respecteert.

Ik had laatst nog een discussie met mijn neef: waarom moet je eigenlijk stemmen voor waterschappen? Het schijnt historisch zo gegroeid te zijn. Mij lijken deze verkiezingen minder van belang dan ­anders.

Natuurlijk ga ik stemmen, het is een recht en stemmen hoort erbij. Ook voor de provincie.

Tja, wat is daar het belang van? Ik zeg dan meteen ‘wegen’, want zo heb ik dat geleerd. Maar voor mij zijn die niet van belang, ik ga met de trein. O ja, infrastructuur, dat hoort ook bij de provincie. Ik studeer in Amsterdam, maar ik voel me geen Noord-Hollander. Ik kom uit Tilburg, daarom zou ik ­mezelf eerder een Brabander noemen.”

Windkieswijzer voor Don Quichots

Politieke twijfelaars kunnen vanaf nu de zogenaamde windkieswijzer raadplegen. Per provincie heeft milieubeweging Urgenda op een rijtje gezet hoe de verschillende partijen over windenergie denken. Bij drie stellingen mochten politici een groen, oranje of rood vinkje zetten:

Stelling 1: Windmolens op land zijn belangrijk en zullen wij stimuleren.
Stelling 2: De partij zal zich inzetten om in 2030 twee maal zoveel windenergie op land op te wekken als de overheidsdoelstelling voor 2020.
Stelling 3: De partij zal sociale windmolens actief stimuleren, ook solitair staande ­sociale molens.

Uit de windkieswijzer blijkt dat dezelfde politieke partijen per provincie andere standpunten innemen. Het CDA in Groningen is bijvoorbeeld tégen de verdubbeling van windenergie (stelling 2), maar in Flevoland is ze juist voor. De PvdA is in Zuid-Holland tégen stelling 1 (windmolens op land stimuleren) maar in Friesland voor.

De bedoeling van Urgenda is natuurlijk groene kiezers op de juiste politieke partij te laten stemmen. De windkieswijzer kan echter ook andersom worden gebruikt. Alle Don Quichots van Nederland kunnen in een oogopslag zien welke partij voor hen de strijd aanbindt tégen windmolens.

De windkieswijzer is te raadplegen op onzemolen.nl. De site staat vol ‘voorbeeldmolens’: windmolens met breed maatschappelijk draagvlak die door burgers zijn neergezet. De opbrengst komt ten goede aan de gehele lokale gemeenschap.

Podcast

‘Deze verkiezingen zijn gekaapt door de landelijke partijen’

Waar gaan deze Provinciale Statenverkiezingen over? Hoeveel doen ze ertoe voor bijvoorbeeld de toekomst van de coalitie? En wat moeten we eigenlijk aan met die Eerste Kamer, die gekozen wordt door de Provinciale Staten? In deze Achter de Schermen-podcast van Trouw blikken chef politiek Bart Zuidervaart en senior-redacteur Lex Oomkes vooruit.

Meer lezen over de Provinciale Statenverkiezingen? Bekijk het dossier.

Deel dit artikel