Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De informateur trekt, maar wie helpt?

democratie

Nicole Besselink

GroenLinks-leider Jesse Klaver komt op zijn bakfiets aan bij het gebouw van de Tweede Kamer in Den Haag, de dag na het stukgelopen van de onderhandelingen over een nieuw kabinet. © ANP

Drie maanden na de verkiezingen hechten de meeste partijen nog altijd aan een meerderheidskabinet. Om dat te bereiken, zal een van die partijen wel in beweging moeten komen. Niemand wil.

Nu ook de tweede poging van VVD, CDA, D66 en GroenLinks om gezamenlijk tot een kabinet te komen is gestrand, staat informateur Herman Tjeenk Willink op een kruispunt met ogenschijnlijk alleen maar doodlopende wegen. Doordat partijen vasthouden aan hun blokkades en bezwaren is elke route naar een nieuw kabinet voorlopig gebarricadeerd. Wie schiet de informateur te hulp?

Lees verder na de advertentie

De Kamer gaf Tjeenk Willink twee weken geleden een even duidelijke als heikele opdracht mee: verken de opties voor een kabinet dat op voldoende steun kan rekenen in het parlement. VVD-minister Edith Schippers had toen net twee maanden tevergeefs alle opties voor een meerderheidskabinet afgetast. Met GroenLinks liepen de onderhandelingen spaak, de ChristenUnie kwam door meningsverschillen met D66 niet aan tafel.

Grote vraagstukken

Hoewel Tjeenk Willink de ruimte heeft zowel een meerder- als minderheidskabinet te onderzoeken, wil hij zich voorlopig blijven richten op die eerste variant. Hij acht een meerderheidskabinet ‘nodig voor het oplossen van de grote vraagstukken’, zoals klimaat, sociale verschillen en internationale ontwikkelingen. Hij zei het maandag ‘een schande’ te vinden als na enkel de gesprekken met GroenLinks het vizier zou verschuiven naar een minderheidsvariant. “Dan bent u bij mij aan het verkeerde adres.”

Met zijn uitdrukkelijke pleidooi voor een meerderheidskabinet vindt Tjeenk Willink de meeste partijen in de Kamer aan zijn zijde. “Het CDA is bereid om mee te blijven bouwen aan een stabiel meerderheidskabinet”, benadrukte CDA-leider Sybrand Buma gisteren. “Ik weiger te geloven dat het onmogelijk zou zijn, een stabiel kabinet te vormen met een ruime meerderheid in het parlement vanuit het politieke midden”, zei D66-voorman Alexander Pechtold niet veel later.

Paradox

In die woorden zit ook meteen de paradox. De partijen die hameren op het belang van een meerderheidskabinet, zijn tegelijk de partijen die routes naar dat doel blokkeren. Zo wil het CDA niets weten van samenwerking met de PVV of een variant over links met de SP. D66 distantieert zich wegens uiteenlopende opvattingen juist van de ChristenUnie, de partij die met haar vijf zetels de drie gedoodverfde regeringspartijen VVD, CDA en D66 aan een meerderheid kan helpen.

Klaver legt aan journalisten uit waarom de kabinetsformatie is mislukt. Na afloop loopt hij terug zijn kamer in. © Maarten Hartman

Zolang alle partijen voet bij stuk houden en weigeren elkaars standpunten af te tasten, komt een minderheidskabinet steeds nadrukkelijker in beeld. Dat betekent continu overleg met de oppositie, iets waar prominente VVD’ers eerder van zeiden het daar wel mee te hebben gehad. D66 zal een minderheidskabinet met VVD en CDA zeker willen voorkomen. Toen D66 in 2003 met hen een kabinet vormde, was de partij na de volgende verkiezingen op sterven na dood.

'Landsbelang voorop'

Met een oproep aan de Kamer om het nationaal belang boven het partijbelang te plaatsen, deed VVD-leider Mark Rutte gisteren een nieuwe poging om partijen in beweging te krijgen. De demissionair premier zei om zich heen partijen te zien die met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen van komend voorjaar of de peilingen het landsbelang niet voorop zetten. “Het is van heel groot belang dat zij dat wel doen.” Zelf blijft Rutte samenwerking met de PVV afwijzen.

Ik wil wel beklemtonen dat niet het aantal partijen in de Kamer, maar het grote aantal uitsluitingen, met name door grote partijen, deze formatie ingewikkeld maakt.

Kees van der Staaij, SGP-leider

Ook SGP-voorman Kees van der Staaij, met negentien jaar ervaring de nestor van de Kamer, sprak zijn collega’s aan op hun verantwoordelijkheden, mede gelet op de formatieduur die het naoorlogse gemiddelde heeft overschreden. “Ik wil wel beklemtonen dat niet het aantal partijen in de Kamer, maar het grote aantal uitsluitingen, met name door grote partijen, deze formatie ingewikkeld maakt.”

Na zijn gedachten op een rij te hebben gezet, zal Tjeenk Willink de komende tijd weer een ronde langs de velden maken. In zijn persconferentie van maandag preludeerde hij op gesprekken met de ChristenUnie, SP en PvdA. Hij zei te wil onderzoeken hoe definitief hun tot nu toe ingenomen standpunten zijn. Moedeloos is Tjeenk Willink na de breuk met GroenLinks in elk geval niet. “Om nu te zeggen dat ik plotseling in een depressie verval, dat is niet het geval.”

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Ik wil wel beklemtonen dat niet het aantal partijen in de Kamer, maar het grote aantal uitsluitingen, met name door grote partijen, deze formatie ingewikkeld maakt.

Kees van der Staaij, SGP-leider

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.