Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Haagse liefde voor Europa groeit, maar alleen uit pragmatisme

Democratie

Lex Oomkes

© Tom Janssen

Lang kon Europa geen goed doen in Nederland, maar inmiddels klinken niet alleen vanuit D66, maar ook vanuit de andere coalitiepartijen sympathiekere woorden. Geen grootse vergezichten, geen hartstochtelijke liefdesverklaring, maar praten over nut en noodzaak.

Europa staat er in de Nederlandse politiek momenteel beter op dan dat in jaren het geval was. Toch nam de Tweede Kamer nog onlangs een SGP-motie aan. Die partij probeert op meerdere fronten te voorkomen dat de ­Europese samenwerking hechter en hechter wordt.

Lees verder na de advertentie

De motie die het kabinet opdroeg de passage uit de Europese verdragen te schrappen waarin sprake is van een steeds hechtere Unie, de ‘ever closer union’, kreeg een ruime meerderheid.

Queeste tegen de Europese bemoeial

Een initiatief-wetsvoorstel, waarin gesteld werd dat wijzigingen in Europese verdragen gelijk gesteld moeten worden aan wijzigingen van de Grondwet – en dat daar dus een tweederde meerderheid in de Kamers voor nodig is in de tweede lezing – haalde het in de Eerste Kamer nog niet.

Er is kritiek op ontwikkelingen in de Europese politiek, maar uiteindelijk heeft Nederland Brussel hard nodig. Nu meer dan ooit.

De motie is een succesje voor de SGP in haar queeste tegen de Europese bemoeial en vernietiger van Nederlandse waarden, maar niet meer dan een klein succes. De SGP roeit tegen de stroom op. De opkomst van Forum voor Democratie en de chaotische weg van Groot-Brittannië in de richting van de uitgang van de Europese Unie hebben partijen die de laatste jaren steeds kritischer werden over Brussel, achter hun oren doen krabben. Bij de vorige verkiezingen voor het Europees Parlement, vijf jaar geleden, zorgde de Griekse ­eurocrisis nog voor veel reserve, nu is die reserve voor een groot deel verdwenen.

Het zijn accentverschuivingen, maar geen ­onbelangrijke accentverschuivingen. Zeker niet op het moment dat de campagne voor de verkiezingen van het nieuwe Europees Parlement op dreef raakt. Nu de Unie op haar grondvesten schudt, overal in Europa de scepsis en het populisme terrein winnen, is er geen ruimte meer om te spelen met sluimerende anti-Europese gevoelens. Vijf jaar geleden mocht er van VVD-leider Mark Rutte nog geen cent meer naar de Grieken, de afgelopen maanden schetste hij in drie grote speeches kriskras door Europa de onvermijdelijkheid van Europese samenwerking.

Verandering van toon

Het is liefde voor Europa uit pragmatisme, niet omdat Europa een groot en mooi ideaal is. Bij elke liefdesverklaring van Rutte hoort de bezwering dat een federaal Europa niet het ­allerhoogste doel kan zijn. Toch is het voor een VVD-politicus al heel wat. Diende alles wat Europa deed en naliet nog niet zolang geleden voor een liberaal in het teken van die ene ­Europese markt te staan, nu is Europese ­samenwerking op veel meer terreinen essentieel en onvermijdelijk. Die verandering van toon geldt niet alleen voor Rutte, maar ook voor twee van de drie coalitiegenoten van de VVD in Den Haag. Voor D66 is Europese ­samenwerking niet meer dan normaal, de ChristenUnie en het CDA waren het afgelopen jaar bezig Europa te herontdekken.

De ChristenUnie, toch niet de partij die in het verleden overliep van sympathie voor het ­Europese avontuur, heeft een partijleider die toegeeft dat er inmiddels in zijn kring genuanceerder tegen Brussel aangekeken wordt. “Wij zien grote taken voor de ­Europese samenwerking. Rond klimaatbeleid, migratie en een socialer Europa. Het draagvlak daarvoor moet verstevigd worden”, stelde Gert-Jan Segers vorig jaar november in een vraaggesprek met deze krant.

Het interview mag illustratief zijn voor de dubbele opstelling van veel Haagse politieke partijen tegenover Europa. Segers wilde ­immers vooral waarschuwen voor te veel sympathie voor Franse ideeën over een zelfstandigere begroting voor de eurolanden. Hij heeft kritiek op ontwikkelingen in de Europese politiek, maar uiteindelijk heeft Nederland Brussel hard nodig. Nu meer dan ooit.

Hij is niet de enige. Sybrand van Haersma Buma van het CDA en Mark Rutte laten liefdesuitingen in de richting van Europese ­samenwerking onmiddellijk volgen door de waarschuwing dat één en ander uiteraard niet mag betekenen dat er echte macht van de lidstaten wordt overgeheveld naar de Europese Commissie. “Europa is er voor de lidstaten, de lidstaten zijn er niet voor Brussel”, in de woorden van Rutte.

Soeverein

Meer sympathieke woorden voor Europa, maar altijd nadruk­kelijk met reserve. Zoals Buma het zei op een partijcongres vorig jaar juni. “Nederland kan niet zonder Europa. Juist daarom zullen we een grondig debat moeten voeren over welk Europa dat dan is. Dat is een ander Europa dan nu. Een Europa dat sterk is waar het sterk moet zijn: bestrijding van terrorisme en onveiligheid, aanpak van immigratie, bevordering van duurzaamheid en nieuwe vormen van energie. Een Europa dat meer is dan een vrije markt. Een veilig thuis waar mensen in vrede kunnen leven. Waar Brussel ook stappen terug weet te zetten, als lidstaten of kopgroepen van diverse landen het werk beter kunnen doen”, aldus Buma destijds.

Een harts­toch­te­lij­ke lief­des­ver­kla­ring van het politieke midden zit er momenteel niet in. Het is al heel wat dat nu vooral de zegeningen van Europese samenwerking worden benadrukt

Wopke Hoekstra, CDA-minister van financiën, ging vorige week een principiële stap verder. Landen die zich niet aan Europese afspraken houden, moeten dat voelen, zei hij in een in zijn partij met gejuich ontvangen rede in Berlijn. Wil een land bijvoorbeeld geen vluchtelingen opnemen, dan dient het niet langer welkom te zijn onder de Schengen-landen en is vrij verkeer van zijn burgers door Europa afgelopen. Ongeveer net zo dient het te gaan met eurolanden die zich niet houden aan ­begrotingsafspraken: Hoekstra wil sancties en meer verplichting in de afspraken.

Is dit niet zuivere integratie? Hoe soeverein is een land dan nog, als het vanuit Brussel ­gedwongen kan worden vluchtelingen op te nemen of fors te bezuinigen op de begroting? Ook bij Hoekstra mag het nog niet hardop het inleveren van bevoegdheden heten, maar het is het feitelijk wel.

Mede aangewakkerd door de Griekse crisis kon Europa lang geen goed doen in Nederland. Geert Wilders begon met een pleidooi voor een wedergeboorte van de gulden, maar pleit nu op de verkiezingsposters van de PVV zonder reserves voor een nexit. Nederland uit de Europese Unie, mede onder druk van het ­ongekende succes van Baudets Forum voor Democratie. Hoe Nederland precies het lidmaatschap van de Unie zou moeten beëindigen, maakt de PVV niet duidelijk, maar Wilders is niet van plan zich door Baudet de kaas van het brood te laten eten.

Spelen met vuur

Of Forum voor Democratie op zijn beurt ook het Nederlands lidmaatschap van de Unie wil beëindigen, is inmiddels een stuk minder duidelijk. Aanvankelijk was Baudet daar voor, nu wordt er vooral mist gecreëerd. Baudets mede-oprichter van Forum Henk Otten had kritiek op dat standpunt, maar is inmiddels van elke echte functie binnen de partij ontheven. Forum laat bij voorkeur in het midden of het verschil van mening tussen hem en Baudet over de toekomst van Nederland in Europa daar ook maar iets mee te maken zou kunnen hebben.

De opkomst van Baudet, maar ook de voortdurende kritiek van de PVV op de Europese Unie heeft de grotere partijen met reserves rond Brussel het afgelopen jaar een stuk voorzichtiger gemaakt. Te veel en te fundamentele kritiek op Brussel is in de huidige maatschappelijke context spelen met vuur. De verkiezingen van 23 mei moeten vooral geen referendum worden over wel of geen Europese Unie. Daarom: geen grote principes, vooral veel pragmatisme.

Mark Rutte tijdens de Europa-lezing in Berlijn, vorig jaar maart. © ANP

Mark Rutte werd in zijn drie grote Europa-speeches het afgelopen jaar – in Berlijn maart vorig jaar, bij het Europees parlement juni ­vorig jaar en in Zürich afgelopen februari – niet moe dat te benadrukken. Geen grootse vergezichten, maar praten over nut en noodzaak. Europa, aldus Rutte, heeft een enorme interne markt met honderden miljoenen consumenten. Daarmee dient meer gedaan te worden in de relatie tot economische grootmachten ­elders op de wereld. Europa moet gemeenschappelijke waarden als de rechtsstaat en de democratie blijven benadrukken, maar voor het overige dient het Nederlands belang meer in de afwegingen betrokken te worden en dienen hier en daar wat scrupules opzij gezet te worden.

Scepsis

Zelfs samenwerking op defensieterrein is voor Rutte, toch voorman van een partij waarvoor de Atlantische relatie met de Verenigde Staten op dat terrein heilig is, niet langer taboe. Zijn partijgenoot en lijsttrekker voor de Europese verkiezingen Malik Azmani maakte er na de Churchill-lezing van Rutte aan de universiteit van Zürich in februari één van zijn belangrijkste programmapunten van.

De geringe aandacht die de motie van de SGP kreeg, deed een aantal voormalige ministers en een CDA-Kamerlid in de pen klimmen. In een opinieartikel in NRC Handelsblad weten Rutte’s partijgenoten Wim van Eekelen en ­Sybilla Dekker samen met Joris Voorhoeve (D66), Ben Bot (CDA) en Laurens Jan Brinkhorst (D66) en voormalig CDA-Kamerlid Joost van Iersel dat vooral aan de halfhartigheid van de minister-president. In het debat had hij de Europese Unie beter en feller moeten verdedigen. Pas dan zou hij de in de drie speeches uitgezette lijn hebben voortgezet. Nu blijft hij de in Nederland aanwezige scepsis over Brussel voeden, aldus de oud-politici.

Een hartstochtelijke liefdesverklaring van het politieke midden zit er momenteel niet in. Het is al heel wat dat nu vooral de zegeningen van Europese samenwerking worden benadrukt. Dat is al een breuk met het recente verleden. Je kunt ook te veel willen. D66 heeft voor de verkiezingscampagne een T-shirt laten vervaardigen waarin de Europese Unie de liefde wordt verklaard. Maar dat is D66. Andere partijen houden het liever bij een half stapje.

Lees ook:

Rutte houdt Europa-toespraak vol spierballentaal

Als Mark Rutte inderdaad totaal geen ambitie heeft om de sterke man van Europa te worden, zoals hij steeds zegt, dan heeft hij die weerzin woensdagavond in Zürich aardig weten te verbergen.

De realiteit maakt van Rutte een Europees politicus

Column Stevo Akkerman: ‘Met zijn pleidooi voor een Europese Realpolitik haalde Mark Rutte alle kranten, maar ik had het gevoel dat het eigenlijke nieuws van zijn Churchill-speech iets anders was. Dit: de realiteit maakt van Mark Rutte een Europees politicus’.

Deel dit artikel

Er is kritiek op ontwikkelingen in de Europese politiek, maar uiteindelijk heeft Nederland Brussel hard nodig. Nu meer dan ooit.

Een harts­toch­te­lij­ke lief­des­ver­kla­ring van het politieke midden zit er momenteel niet in. Het is al heel wat dat nu vooral de zegeningen van Europese samenwerking worden benadrukt