Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De financiers van ultra-rechts Amerika

Democratie

Sybilla Claus

Charles Koch (links) en David Koch (rechts) © getty
Koch-broers

Een handjevol steenrijke ondernemers heeft sinds de jaren tachtig toegewerkt naar de huidige, ongekende winst van ultraconservatieven in de VS. Wat is het succes van hun strategie?

Het zijn goede tijden voor de Republikeinse partij. Ze levert niet alleen de nieuwe president, maar heeft ook het Congres, de meeste deelstaatsparlementen en gouverneurszetels, plus binnenkort het Hooggerechtshof stevig in handen. "Dit is de beste periode voor de Republikeinen sinds de jaren dertig", zegt Daron Shaw telefonisch vanuit Austin. Hij was analist in de campagne van George W. Bush en is nu hoogleraar aan de universiteit van Texas.

Mede dankzij de langetermijnstrategie van twee ultraconservatieve miljardairs - de broers Charles en David Koch - is de partij met het olifant-logo bovendien rechtser dan ooit. Het duo probeert permanent de uiterst rechtse vleugel binnen de partij in het zadel te helpen. Er loopt een rechtstreekse lijn van deze Koch-broers via de populistische Tea Party naar de nieuwe sterke man, Donald Trump. David Koch vierde Trumps overwinningsfeest in de nacht van 9 op 10 november mee.

"Charles Koch is veel geduldiger dan linkse activisten en heeft veel meer geld. Zijn langetermijnstrategie heeft nu dit verbazingwekkende succes opgeleverd", zegt hoogleraar bestuur John Carey van het Dartmouth College vanuit New Hampshire.

Ook de Democraten hebben denktanks, aanhangers die miljonairs zijn en goed-gevulde campagnekassen, maar zij ontberen de vasthoudendheid en de strategie van de ultraconservatieven. The New York Times becijferde vorig jaar dat de helft van het politieke geld van een paar honderd steenrijke families komt, die met name rechts steunen. De verhouding was destijds 7 miljoen dollar voor Republikeinen voor elke 1 miljoen voor Democraten. Koch heeft de rechts-radicale infrastructuur bijzonder efficiënt uitgedokterd en opgebouwd, grotendeels onder de radar.

Hoe steekt de Kochtopus in elkaar?

Lees verder na de advertentie
De helft van het politieke geld komt van een paar honderd steenrijke families, die met name rechts steunen

Het geld

'Het grootste private bedrijf in de VS waar u nooit van gehoord heeft', schreef de Wall Street Journal over Koch Industries, het zakenimperium van Charles (81) en David (76) Koch (spreek uit: Coke). Een omzet van 115 miljard dollar, 100.000 werknemers. Het bedrijf is via dochterondernemingen actief in de oliesector, chemie, handel en investeringen. Charles is de topman en met 50 miljard dollar hoort hij bij de tien rijkste mannen ter wereld, net als David.

David doneerde als mecenas uit New York een half miljard aan kunst. Charles leeft teruggetrokken in Kentucky. De twee zijn kleinzoons van de Fries Hotze Koch uit Workum die naar de VS migreerde. Diens zoon Fred maakte fortuin met olieraffinaderijen, onder andere in Rusland onder Stalin en raakte daar 'paranoïde van het communisme' aldus David. Pa sloot zich in 1958 aan bij de radicaal-rechtse John Birch Society, een voorloper van de Tea Party.

David en Charles Koch werden net als hun vader ingenieur. Charles is de strateeg die het bedrijf uitbouwde naar de huidige omzet van dik honderd miljard dollar. De broers zitten inmiddels ook in chemicaliën, vezels, plastic, bos en consumentenproducten. Hun doel: progressieve politiek en liefst de hele federale regering de nek omdraaien.

De Koch-broers hebben maar één doel: progressieve politiek en liefst de hele federale regering de nek omdraaien

Doordringende greep
De onopvallendheid van Charles Koch is omgekeerd evenredig aan zijn invloed op Amerika. Kochtopus is de naam die critici gebruiken om de doordringende greep van de broers op de VS te beschrijven. Om hun ideeën te verspreiden gebruiken zij hoger onderwijs, denktanks, rechtszaken en stichtingen die volksbewegingen lijken.

Als libertairen strijden de twee voor een kleine overheid, belastingverlaging en 'vrijheid' voor het bedrijfsleven. Een derde politicoloog, hoogleraar Paul Gronke van het Reed College in Oregon verklaart: "In de VS is deel van de politieke cultuur dat zelfs de armen geloven dat zij het kunnen maken. In die mythe vinden miljardairs en gewone Amerikanen elkaar."

Voor de Koch Industries-leiders betekent vrijheid: zo min mogelijk regels voor het bedrijfsleven, niet moeilijk doen over milieuvervuiling en optimaal winst maken. De broers vonden zelfs presidenten als Nixon, Reagan en Bush te links.

Zo min mogelijk regels voor het bedrijfsleven, niet moeilijk doen over mi­li­eu­ver­vui­ling en optimaal winst maken

Zakelijke belangen
Progressieven als George Soros en Bill Gates spenderen ook miljarden aan goede doelen, maar hun giften zijn, voor zover te zien, zelden zo gericht op eigen zakelijk belang als die van de Kochbroers. Hun conglomeraat hoort volgens de gerespecteerde University of Massachusetts in Amherst bovendien tot de grootste vervuilers van de VS.

De geldstromen die de Kochs inzetten om hun vrije-marktdoel te bereiken zijn deels on-traceerbaar. Maar er is genoeg bekend over dit zogeheten Dark Money. Waar leden van Emily's list vrouwelijke Democratische politici steunen met een minimale jaardonatie van 300 dollar, heeft Charles Koch de 'Freedom Partners' opgericht die ultraconservatieve kandidaten en 'de vrije markt' steunen. Hier is de jaarinleg van de tweehonderd leden minimaal een ton.

Een hoofdpunt van uiterst rechts: bestrijden van Obamacare, want dat staat voor overheidsbemoeienis die 'de vrijheid bedreigt'. In 2012 gaf Freedom Partners daarvoor 115 miljoen dollar aan het 'Center to Protect Patient Rights'. De Koch miljardairs zijn veruit de grootste donoren in de VS, het bedrijf van Donald Trump is er peanuts bij. "Zij proberen het land te kopen", zei Harry Reid, de Democratische fractieleider in de Senaat, in 2014.

Hun conglomeraat hoort bovendien tot de grootste vervuilers van de VS

De geest

De succesvolle strateeg Charles Koch bedacht in 1974 al dat hij de politiek het best kon beïnvloeden door 'te investeren in pro-kapitalistisch onderzoek en onderwijs'. Hij richtte toen het Cato Instituut op dat een van de grote denktanks van de VS is geworden met een omzet van 37 miljoen dollar. Daarnaast doneert Koch al jaren openlijk tientallen miljoenen aan de openbare George Mason universiteit in Virginia en haar Mercatus ('markt' in het Latijn)-instituut. Dat vertaalt net als Cato 'ideeën in politieke producten' die als neutrale kennis tot in het Congres geciteerd worden.

Deze aanpak lekte uit op een besloten Koch-onderwijs bijeenkomst in 2014. Kevin Gentry, vice-president van de Charles Koch Stichting, vertelde toen over de opzet, onder studenten libertaire politici te kweken. Daarnaast zijn er Koch-activiteiten bij verkiezingen in deelstaten. "Alles grijpt in elkaar. Niemand anders heeft deze infrastructuur", aldus een trotse Gentry.

Professor Paul Gronke bevestigt dat er veel rechts geld gaat naar academisch onderzoek dat bewijst dat lage belastingen en minder regels veel voordelen opleveren. Koch verhoogt de laatste jaren zijn bijdragen aan hoger economisch onderwijs, regelmatig in ruil voor invloed op onderzoek, onderwijs en studenten. In 2012 ging er 13 miljoen dollar naar 163 instellingen in 41 staten, in 2013 al 19 miljoen naar 210 in 46 staten, aldus het Centrum voor Publieke Integriteit dat belastingformulieren analyseerde.

Twijfel zaaien
De Koch-denktanks en onderzoekers leveren de theorie. Soms is twijfel zaaien al genoeg om de publieke opinie te beïnvloeden en progressief beleid te dwarsbomen. Het Cato Instituut toont bijvoorbeeld aan dat het met die 'klimaatopwarming wel meevalt'. Mercatus ontdekt dat 'deelstaten met lagere belasting beter presteren', en dat milieubescherming en Obamacare 'miljoenen banen kosten'. De vele stichtingen van Koch gebruiken deze 'feiten' bij hun lobby. Rechtse media en talloze Republikeinen geloven er heilig in.

De aanvallen op academische vrijheid hebben al geleid tot 'UnKoch my Campus'-groepen. Dat zal Koch niet deren. Nu Charles' levenseinde in zicht komt, raakt zijn geduld op en wil hij resultaat zien voor zijn dollars, zei Brian Doherty die als een van de weinigen de broers interviewde en het boek 'Radicalen voor Kapitalisme' schreef. De verkiezing van mede-miljardair Trump is alvast een heel mooie beloning. "Op het gebied van milieu, klimaat, belastingen en vrijheid voor het bedrijfsleven zitten ze op één lijn", zegt Gronke.

Nu Charles' levenseinde in zicht komt, raakt zijn geduld op en wil hij resultaat zien voor zijn dollars

De politiek

In 1980 waagde David Koch zich aan een politiek avontuur. Het werd een grote flop. Hij was kandidaat vice-president voor de libertairen die 1 procent van de stemmen haalden. De nederlaag maakte één ding glashelder: wie verandering wil, moet een massa inspireren die de gewenste ideeën verder verspreidt en die naar de stembus gaat.

Wat is er gebeurd tussen die afgang in 1980 en de ongekende overwinning van de Republikeinen op 9 november? Naast het complete Congres valt vooral de winst in de deelstaten op: 32 deelstaatsparlementen zijn vast in Republikeinse handen, net als 33 van de 50 gouverneurs. Dat is belangrijk, omdat in de VS veel beleid lokaal wordt gemaakt, voor burgers én voor bedrijven.

De Koch-broers hebben zich daarom met volharding gewijd aan de minder glamoureuze deelstaatsverkiezingen, zegt bestuurshoogleraar Carey: "Zij zijn fenomenaal in het recruteren, trainen en steunen van kandidaten op alle niveaus." De broers steunen de Republikeinse Gouverneursvereniging en stopten de afgelopen dertig jaar via talloze stichtingen honderden miljoenen dollars in verkiezingen. Carey: "De opkomst is bij tussentijdse verkiezingen met 30 tot 35 procent altijd laag, wat gunstig is voor de Republikeinen, omdat die dan vaker komen stemmen". Wie daarop focust, zoals de Kochs doen, scoort relatief makkelijk.

Wie verandering wil, moet een massa inspireren die de gewenste ideeën verder verspreidt en die naar de stembus gaat

Grassroots-label
In 2004 richtten de broers 'Americans for Prosperity (welvaart)' op. De namen van hun stichtingen geven de illusie dat het 'van het volk' is. Die pr-vondst om als miljardair of grote onderneming het grassroots-label te dragen, heeft in de VS zelfs een naam gekregen: astroturfing, naar Astroturf - een merk kunstgras. Zo heten Koch-stichtingen 'Burgers voor een Degelijke Economie', 'Burgers voor het Milieu' of 'Organisatie om Patiëntenrechten te beschermen'.

In de tussentijdse verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden in 2010 gaf Americans for Prosperity naar eigen zeggen 45 miljoen dollar uit, om vijftig zetels te bevechten. In datzelfde jaar kreeg een rechtse lobby - 'Citizens United' - het bij de rechter voor elkaar dat ondernemingen zonder limiet geld mogen uitgeven aan 'het uiten van hun mening' en doneren aan politieke campagnekassen, PACs. In 2014 kreeg de Democratische senator Kay Hagan uit North Carolina bijvoorbeeld zoveel door Americans for Prosperity betaalde anti-spotjes te verwerken, dat ze mede daardoor verloor van haar Republikeinse uitdager.

Inmiddels geloven miljoenen verarmde Amerikanen in de conservatieve standpunten die in het voordeel zijn van de toplaag die steeds rijker wordt: Steun van de gehate federale overheid is geldverspilling, toezicht op milieu, bedrijven en banken onnodig.

De namen van hun stichtingen geven de illusie dat het 'van het volk' is

God en het gezin
Juichend stemden Trump-fans op de man die belasting voor rijken nog verder gaat verlagen en mede-miljardairs als minister benoemt. De armste en meest vervuilde staten waar de levensduur jaren korter is, kleuren op de kaart al jaren rood voor Republikeins. Dankzij morele thema's als afkeer van abortus en homohuwelijk, en wapenrechten, trekken straatarm en steenrijk samen op voor 'God en het gezin'.

Americans for Prosperity gaf ook aanhangers van de populistische Tea Party geld, trainingen, beleid en doelwitten, hoewel de Kochs elke band ontkennen. Maar, zei David Koch in 2009 in een rede in Washington DC: "Wij hadden een visioen van een massabeweging die voor economische vrijheid strijdt. Steeds meer burgers zien wat wij zien." De Tea Party groeide onder president Obama uit tot de meest spraakmakende groep die tegen de gevestigde orde strijdt en had haar hoogtepunt in 2010. Deze activisten duwden de Republikeinen een eind naar rechts, terwijl de Kochs op de achtergrond konden blijven.

Ondertussen organiseerde hun Americans for Prosperity honderden demonstraties tegen Obamacare, tegen handel in emissierechten en andere plannen van de president. In 2012 doneerde het Koch-netwerk 400 miljoen om Obama's herverkiezing te voorkomen. Voor 2016 stond 900 miljoen op de begroting, meer dan de Democratische en Republikeinse partij kunnen ophoesten.

De armste en meest vervuilde staten waar de levensduur jaren korter is, kleuren op de kaart al jaren rood

Het recht

Een ander efficiënt tentakel van Kochtopus is de invloed op wetgeving en rechtspraak. "Er is een machine op deelstaatniveau om bij hun denktanks voorbereide wetsvoorstellen door te sturen van de ene naar de andere Republikeinse deelstaatfractie", zegt bestuursdeskundige John Carey.

Een bekend verschijnsel is voter suppression: via extra juridische eisen in de deelstaten proberen te voorkomen dat je tegenstanders gaan stemmen. Volgens Paul Gronke een geliefde techniek van rechts en soms doorslaggevend in die staten waar de overwinning krap is.

De Koch-stichtingen houden zich hier ook mee bezig en focussen op krappe overwinningen is een specialiteit van Charles Koch. In juli vergeleek hij Trump grappend met 'kanker' en richtte hij zich op de belangrijke strijd voor senaatszetels.

Koch steunt ook de juiste, uiterst rechtse kandidaten voor de in de VS op deelstaatniveau vaak verkiesbare post van rechter. Het Koch-netwerk organiseert volgens Jane Mayer van The New Yorker, die dit jaar een boek publiceerde over de broers, congressen waaraan ook federale rechters deelnamen. Mayer beschrijft hoe Koch diverse juridische instituten zoals het 'Institute for Justice' financiert, die rechtszaken voeren tegen (milieu)regels van deelstaten en federale overheid die zijn conglomeraat belemmeren. De beleidsvoorstellen die 'zijn' deskundigen schrijven, worden aangehaald door politici en experts.

Ondanks verbale plaagstoten tussen de twee, benoemde Trump in zijn campagneteam diverse mensen uit het Koch-netwerk. In diezelfde kringen viste hij voor posten op zijn ministeries. De door radicaal-rechts voorgestelde opheffing van het milieuagentschap EPA - waarmee Koch overhoop ligt - komt er voorlopig niet. Trump benoemde een klimaatscepticus aan het hoofd. Juridisch blijft onduidelijk of opheffen mogelijk is. Carey: "Dat zou voor Koch Industries perfect zijn, maar voor Amerika een catastrofe".

In juli vergeleek Charles Koch Trump grappend met 'kanker' en richtte hij zich op de belangrijke strijd voor senaatszetels

Deel dit artikel

De helft van het politieke geld komt van een paar honderd steenrijke families, die met name rechts steunen

De Koch-broers hebben maar één doel: progressieve politiek en liefst de hele federale regering de nek omdraaien

Zo min mogelijk regels voor het bedrijfsleven, niet moeilijk doen over mi­li­eu­ver­vui­ling en optimaal winst maken

Hun conglomeraat hoort bovendien tot de grootste vervuilers van de VS

Nu Charles' levenseinde in zicht komt, raakt zijn geduld op en wil hij resultaat zien voor zijn dollars

Wie verandering wil, moet een massa inspireren die de gewenste ideeën verder verspreidt en die naar de stembus gaat

De namen van hun stichtingen geven de illusie dat het 'van het volk' is

De armste en meest vervuilde staten waar de levensduur jaren korter is, kleuren op de kaart al jaren rood

In juli vergeleek Charles Koch Trump grappend met 'kanker' en richtte hij zich op de belangrijke strijd voor senaatszetels