Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De ambtenaar is een ministers beste vriend

Democratie

Redactie

Uri Rosenthal: kennis delen. © EPA
plein 2

Een minister die geregeld overhoop ligt met zijn ambtenaren krijgt het lastig. Zonder die voor de buitenwereld vaak onzichtbare medewerkers leiden politieke plannen nooit tot daden. Daarnaast onderhouden ambtenaren voldoende informele contacten met parlementariërs, lobbyclubs en journalisten om selectief te lekken als zij naar hun idee intern niet gehoord worden.

Een bekend geval van iemand die maar moeilijk kon aarden op zijn departement is Uri Rosenthal, minister van buitenlandse zaken onder Rutte-I. De VVD'er trapte zijn mensen al snel op de tenen met de mededeling dat het 'gedaan is met diplomatie als rustiek tijdverdrijf'. Deze maand bracht hij zijn autobiografie uit, en pas daar betitelt hij de uitspraak als een 'uitglijder'.

Lees verder na de advertentie

Toch is het boek geen poging zich achteraf te rechtvaardigen, schrijft Rosenthal. Liever wil hij zijn kennis delen. "Bij promoties in Leiden herinnert de promotor de net gepromoveerde doctor altijd aan diens verplichtingen jegens de wetenschap en samenleving. Ik zie het vastleggen van mijn herinneringen en ervaringen ook in dat perspectief."

Botsingen

Die herinneringen bevatten meer botsingen op het ministerie. Rosenthal wilde bijvoorbeeld direct de mores op zijn traditioneel ingestelde departement aanpakken. Zo wordt de minister er in ambtelijke stukken steevast aangeduid met 'M', een volgens de nieuwe bewindspersoon 'kafkaeske' traditie uit de tijd van de telex. Tegen de zin van een ambtelijk adviseur stelt hij in zijn eerste interne toespraak voor een einde aan deze gewoonte te maken. "Ik zag aan de gezichten dat ze het misplaatste nieuwlichterij van een buitenstaander vonden."

Volgens Rosenthal stond hij daarvoor al met 1-0 achter bij de in zijn ogen te linkse ambtenaren. Diplomaten waren bang dat de gedoogconstructie met Geert Wilders het aanzien van Nederland schaadde. Volgens Rosenthal was het over de grens best uit te leggen dat de PVV niet officieel in de regering zat. De kersverse minister had dan wel vooral in eigen land gewerkt als rampenexpert, maar naar eigen zeggen begreep hij ook best wat van de wereldpolitiek. "Mijn belangstelling was steeds groot genoeg geweest om me in de belangrijkste boeken en artikelen van de matadoren in de internationale betrekkingen te verdiepen."

Rangtekens

Rosenthal is niet de eerste minister die moeite heeft met tradities. Eimert van Middelkoop, minister van defensie van de ChristenUnie in het kabinet Balkenende-IV, zei in een interview met Vrij Nederland de rangtekens van een kapitein en sergeant-majoor niet uit elkaar te kunnen houden. Hij had ook geen tijd om dat te leren, en vond zichzelf er bovendien te oud voor. In militaire dienst had een sergeant-majoor hem het verschil ongetwijfeld ingepeperd, maar Middelkoop had in de jaren zeventig als jong medewerker van de GPV een vrijstelling kunnen regelen. Gelukkig maar, zo zei hij later. Want discipline en gezag, dat was niks voor hem.

Die uitspraak haalt het natuurlijk niet bij Eduard Bomhoff, de kortstondige minister van gezondheidszorg voor de LPF. Direct bij zijn aantreden probeerde hij topambtenaar Peter van Lieshout te ontslaan, omdat die andere ideeën zou hebben over de aanpak van wachtlijsten. In een gesprek gaf Bomhoff als ontslaggrond dat Van Lieshout twee jaar eerder bij een congres niet oplette tijdens een toespraak. Bovendien had hij bij een ander symposium te weinig praatjes met deelnemers aangeknoopt. De hoogste ambtenaar van het ministerie, Roel Bekker, schreef later dat hij zijn minister vervolgens moest aanraden voorlopig maar even geen ambtenaren toe te spreken, zo groot was de woede.

De moraal van het verhaal is dat een minister na een ondoordachte opmerking maar beter zijn excuses kan aanbieden. De ervaren Stef Blok nam eerder dit jaar - weliswaar met tegenzin - zijn uitspraken dat mensen uit verschillende culturen niet goed samen kunnen dan ook weer terug.

Buitenbeentjes aan het Binnenhof

1.Eduard Bomhoff

2.Uri Rosenthal

3.Eimert van Middelkoop

De belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschrevendoor de parlementaire redactie van Trouw.

Deel dit artikel