Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Conservatief-nationalisten krijgen de leiding in de AfD

Democratie

Wilfred van de Poll

AfD-voorzitter Jörg Meuthen (rechts) feliciteert Alexander Gauland (links) met zijn benoeming tot mede-partijvoorzitter. Gauland is het boegbeeld van de conservatief-nationalistische vleugel van de AfD. © EPA

De Duitse anti-immigratiepartij Alternative für Deutschland (AfD) heeft een nieuwe voorzitter: Alexander Gauland. De immer in tweed gestoken grand old man uit Brandenburg, 76 jaar oud, is een van de oprichters van de partij en boegbeeld van de conservatief-nationalistische vleugel. Met hem aan het roer verrechtst de AfD nog verder, is de verwachting.

De partij kent al sinds de oprichting in 2013 een richtingenstrijd tussen burgerlijk-liberalen en nationaal-conservatieven. Aan die strijd kwam in september een voorlopig eind door het vertrek van Frauke Petry als covoorzitter, nadat ze al eerder afzag van het lijsttrekkerschap. Ze zei dat de partij te radicaal aan het worden was, al luidde ze die trend ooit zelf in, en stapte uit de partij.

Lees verder na de advertentie

Sindsdien was haar plek vacant. De andere partijvoorzitter, Jörg Meuthen, bleef wel in het zadel en is ook dit weekend herkozen door de 600 gedelegeerden op een AfD-partijcongres in Hannover, de eerste keer dat de partij bijeenkomt sinds de landelijke verkiezingen in september. Meuthen is sinds 2015 voorzitter, hij begon gematigd maar geldt inmiddels als steunpilaar voor het rechtse kamp.

De AfD kent al sinds de oprichting in 2013 een rich­tin­gen­strijd tussen bur­ger­lijk-li­be­ra­len en na­ti­o­naal-con­ser­va­tie­ven

Voor Petry’s lege plek had Georg Pazderski, fractievoorzitter in Berlijn, zich al voor het partijcongres opgeworpen als kandidaat. Dat was een doorn in het oog van de radicalere vleugel binnen de partij: Pazderski staat namelijk te boek als gematigd. Hij was deel van het meer liberale kamp dat ooit vooral met euroscepsis bij de partij kwam. Met hem riskeerde de rechtervleugel aan macht in te boeten.

Holocaustmonument

Pazderski zit al enige jaren in het landelijk bestuur van de partij en was een uitgesproken voorstander van Petry’s poging om Björn Höcke uit de partij te zetten, nadat deze AfD-prominent uit Thüringen het Holocaustmonument in Berlijn een ‘schande’ had genoemd. Maar Petry verkeek zich op Höckes steun binnen de partij. Haar strijd tegen Höcke luidde haar neergang in, ze verloor de greep op de partij.

Ook Pazderski maakte geen vrienden door zich zo expliciet tegen Höcke te keren. Met Pazderski als voorzitter vreesde het Höcke-kamp de macht in partij niet te kunnen consolideren. Een zoveelste hoofdstuk in de strijd om invloed in de organisatie was daarmee geopend. Om te voorkomen dat de gematigde Pazderski het pleit zou winnen, vroeg het rechterkamp al voor de partijdag aan Gauland om zich ook te kandideren. Hij geniet brede steun in de partij, als een van de oprichters.

Patstelling

Gauland kandideerde zich aanvankelijk niet. In plaats daarvan verscheen er zaterdag een totaal onverwachte tegenkandidaat op het toneel, vooruitgeschoven door het rechts-nationalistische kamp: Doris Sayn-Wittgenstein, woordvoerder van de AfD-fractie in Schleswig-Hollstein. De list werkte. Sayn-Wittgenstein, bij haast iedereen onbekend, hield een verrassend bevlogen speech en kreeg vanuit het niets opeens bijna de helft van de stemmen in de zaal. Niet genoeg om zelf te winnen, wel genoeg om Pazderski in twee stemrondes een meerderheid te onthouden.

Er dreigde een patstelling, een ‘gevaarlijke situatie’, zei Alexander Gauland. Tijdens een pauze werd de strijd kennelijk beslecht, want daarna trokken zowel Pazderski en Sayn-Wittgenstein zich terug en wierp Gauland zich op als enige kandidaat. Hij kreeg 68 procent van de stemmen. Exit Pazderski. Dit keer werd het pleit om het leiderschap niet in het volle zicht beslecht, zoals vroeger, observeert AfD-watcher Justus Bender in de Frankfurter Allgemeine. Het gebeurde achter de coulissen.

Tijdens een pauze werd de strijd kennelijk beslecht, want daarna trokken zowel Pazderski en Sayn-Witt­gen­stein zich terug en wierp Gauland zich op als enige kandidaat

Pazderski was deel van het oorspronkelijke kamp van Bernd Lücke, de oprichter van de partij, een economieprofessor, voornamelijk eurokritisch. Lücke werd in 2015 weggestemd. Sindsdien heeft de partij een nationalistisch-conservatief koers gevaren. Onder Petry, Lückes toenmalige tegenstrever en opvolgster, werd de AfD een partij tegen migratie, tegen Merkel, tegen de islam.

Gauland past goed in die nieuwe koers. De oud-CDU-politicus is een van de twee landelijke lijsttrekkers, is zeer conservatief en schuwt opruiende taal niet. Hij verklaarde op Merkel te gaan ‘jagen’ toen de partij in oktober de bondsdag binnentrad. Ook geldt hij als beschermheer van Björn Höcke: met Gauland als voorzitter, stelt AfD-kenner Melanie Amman van weekblad Der Spiegel, heeft Höcke niets meer te vrezen.

Zware beveiliging bij partijcongres

Het AfD-partijcongres in Hannover was zwaar beveiligd. Op straat werd geprotesteerd. Zo'n 6500 mensen gingen de straat op voor een vooraf aangemelde demonstratie, met leuzen als ‘Ons alternatief heet solidariteit’. Ze liepen van het congrescentrum naar de binnenstad. Ook probeerde ze het congres te vertragen. De politie ontruimde blokkades met waterkanonnen, knuppels en pepperspray. Een demonstrant brak daarbij zijn been en moest naar het ziekenhuis. Vijf agenten raakten gewond, onder andere door een geworpen fles en steen. AfD-parlementslid Kay Gottschalk deed aangifte, hij zei aan zijn hand te zijn verwond toen hij naar het congrescentrum liep; demonstranten zouden hem de weg met geweld hebben versperd.

Deel dit artikel

De AfD kent al sinds de oprichting in 2013 een rich­tin­gen­strijd tussen bur­ger­lijk-li­be­ra­len en na­ti­o­naal-con­ser­va­tie­ven

Tijdens een pauze werd de strijd kennelijk beslecht, want daarna trokken zowel Pazderski en Sayn-Witt­gen­stein zich terug en wierp Gauland zich op als enige kandidaat