Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De brexit is een puinhoop, maar May staat nog

Democratie

Tim de Wit

Theresa May verlaat 10 Downing Street op 9 juli, de dag dat David Davis en Boris Johnson opstapten. © REUTERS
update

Het vertrek van twee ministers verzwakt de positie van premier Theresa May. Maar haar fractie steunt haar nog.

Een week is een lange tijd in de politiek, is een beroemd gezegde in Westminster. Maar nu blijkt zelfs een weekend genoeg om de sfeer helemaal te doen omslaan. Vrijdag was premier May nog opgetogen over het bereikte akkoord met haar ministers. De Britse regering had eindelijk een compromis bereikt over hoe de toekomstige relatie met de EU eruit moest zien. Maar zondagavond en maandag stapten ineens twee van haar belangrijkste ministers op - eerst brexit-onderhandelaar David Davis, daarna de luidruchtige leider van de brexiteers, Boris Johnson.

Lees verder na de advertentie

Nu is het maar helemaal de vraag of het Britse kabinet zoals gepland donderdag een witboek in Brussel kan inleveren met de Britse voorstellen. En het is (wederom) de vraag wat de politieke houdbaarheidsdatum van Theresa May is. Maandag bleef ze verrassend zelfverzekerd onder alle consternatie: in het Lagerhuis verdedigde ze ‘gewoon’ het compromis zoals zij dat vrijdag met haar kabinet had bereikt.

We geven te veel, te makkelijk weg

David Davis

Concessies

Dat was dus nadat David Davis, zondagavond als eerste zijn handen af trok van het ‘akkoord van Chequers’ (het buitenverblijf van de premier). Na twee dagen nadenken kon hij zich niet langer vinden in de verzachting van de brexit-voorwaarden, zoals in het compromis staat. May wil weliswaar geen vrij verkeer van personen en diensten, maar wel het vrij verkeer van goederen in stand houden. Om zo de industrie tegemoet te komen en te zorgen dat brexit niet ten koste gaat van banen.

Maar daarvoor moeten de Britten tot in lengte van jaren EU-regels blijven overnemen op het gebied van handel. Onbespreekbaar voor Davis die daarnaast vreest dat Brussel de Britten zal dwingen om nog meer concessies te doen. “We geven te veel, te makkelijk weg”, zei Davis tegen de BBC.

In soortgelijke, maar nog net iets kleurrijkere woorden maakte minister van buitenlandse zaken Boris Johnson maandag bekend dat hij opstapte. In zijn ontslagbrief sprak hij van een ‘droom’ die ‘stervend is door nodeloze zelftwijfel’. Hij waarschuwde dat het Verenigd Koninkrijk afstevent op de ‘status van een kolonie’, als het Chequers-compromis mee naar Brussel wordt genomen.

David Davis in het Brits parlement na zijn aftreden als minister voor brexitzaken. © AP

Compromisvoorstel

Zo storten de twee ministers May in haar zoveelste crisis. Allereerst omdat de vrees bestaat dat meer ministers Davis en Johnson zullen volgen - en dan wordt het bijna ondoenlijk het kabinet nog overeind te houden. Daarnaast waren Davis en Johnson belangrijk voor de balans in de fractie en de regering. Veel pro-brexitparlementsleden steunden het kabinet zolang die twee er hun vertrouwen in uitspraken. Nadat May vorig jaar tegen een desastreuze verkiezingsnederlaag aanliep, was Davis de eerste minister die haar steunde.

Dit voorstel stinkt aan alle kanten

parlementslid Marcus Fysh

Die steunpilaar is nu verdwenen en direct ruiken de Conservatieve brexiteers bloed. Ze eisen dat May haar compromisvoorstel van vrijdag aanpast en zich alsnog uitspreekt voor een harde brexit. “Dit voorstel stinkt aan alle kanten”, zei parlementslid Marcus Fysh. “De premier moet het veranderen.” Hij weigerde vertrouwen in May uit te spreken.

Maar een woordvoerder van de premier gaf aan dat May dat absoluut niet van plan is. “Dit is het bereikte akkoord en daar gaan we over onderhandelen met de EU.” En May merkte in een brief aan Johnson fijntjes op dat ze een ‘beetje verbaasd’ was over diens ontslag. ‘Maar als je niet in staat bent om steun te geven aan deze deal die het belang van het Verenigd Koninkrijk dient, dan is het goed dat je opstapt.’ Ze wees Remainer Jeremy Hunt aan als nieuwe minister van buitenlandse zaken.

De komende dagen zullen uitwijzen of May de chaos te boven kan komen. Zij weet dat er maar 48 Conservatieve parlementariërs nodig zijn (15 procent van de fractie) om een leiderschapsverkiezing te rechtvaardigen. Maandagavond leken de circa zestig harde-brexitaanhangers binnen de fractie zo’n stemming (nog) niet aan te durven. Op een besloten fractievergadering zou May hebben gewaarschuwd dat als zij valt, nieuwe verkiezingen en daarmee een linkse Labour-regering op de loer liggen.

Voor haar is het te hopen dat het brexit-deel van de fractie snel tot bedaren komt. Maar een dag kan lang duren in de politiek, weet May.

Dominic Raab

De nieuwe minister voor brexit-zaken is de 44-jarige Dominic Raab. Van huis uit advocaat en sinds acht jaar lid van het Lagerhuis. Hij was staatssecretaris voor huisvesting in het kabinet-May en werd al vaker genoemd als potentieel minister.
Belangrijk is dat Raab uitgesproken pro-brexit is. Een bewuste keuze van May, om daarmee de delicate balans in de regering tussen zij die voor en zij die tegen de brexit stemden in stand te houden. 

Het lijkt logisch dat Raab zich heeft gecommitteerd aan het compromis van May. Maar interessant wordt wat zijn rol als onderhandelaar namens de Britse regering precies zal worden. In de afgelopen maanden viel op dat May steeds meer de onderhandelingen naar zichzelf toetrok en haar eigen vertrouweling Oliver Robins inzette als schakel tussen Londen en Brussel - daarmee Davis regelmatig passerend. 

Boris Johnson suggereerde vandaag dat hij een principieel besluit had genomen, maar vriend en vijand wijzen ook op zijn grootste ambitie: premier worden

De negen levens van Boris Johnson

In zijn politieke leven is Boris Johnson met veel weg gekomen, en ook nu hebben we waarschijnlijk nog niet het laatste van hem gehoord. Want ook al maakt hij onderweg een hoop vijanden, met humor en brutaliteit weet hij tot nu toe altijd weer terug te komen.

Maar op Theresa May hoeft hij wat dat laatste aangaat niet langer te rekenen. De premier zal hem zijn vertrek uit haar kabinet niet in dank afnemen, en zeker niet de timing ervan: Johnson bracht zijn opstappen naar buiten vlak voordat May haar brexitplan moest verdedigen in het parlement.

Ook eerder toonde Johnson zich al een onbetrouwbare politieke bondgenoot. Zo stak hij zijn oude vriend David Cameron een mes in de rug, toen hij na diens besluit om een referendum over brexit te houden, besloot campagne te voeren vóór een vertrek uit de EU.

Johnson suggereerde vandaag dat hij een principieel besluit had genomen; het Verenigd Koninkrijk wordt ‘een kolonie’ waarschuwde hij. Maar vriend en vijand wijzen ter verklaring ook op zijn grootste ambitie: premier worden. Na het vertrek van collega David Davis kon hij niet anders dan ook vertrekken, om zo leider van het Brexit-kamp te blijven.

Lees ook: 

'May is ongeschikt voor de Brexit'

In maart van dit jaar interviewden we oud-vicepremier Nick Clegg over de Brexit. Clegg kent Theresa May nog als minister uit zijn kabinetsperiode. Hij had met haar een goede werkrelatie, maar acht haar totaal ongeschikt om de Brexit te regelen. “Het is geen slecht persoon, zeker niet. Maar ze mist het karakter, de politieke slimheid om het land door dit immens ingewikkelde proces te navigeren."

Deel dit artikel

We geven te veel, te makkelijk weg

David Davis

Dit voorstel stinkt aan alle kanten

parlementslid Marcus Fysh

Boris Johnson suggereerde vandaag dat hij een principieel besluit had genomen, maar vriend en vijand wijzen ook op zijn grootste ambitie: premier worden