Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

CDA-kandidaten moeten laten zien dat zij meer te bieden hebben dan 'lokalen'

Democratie

Jelle Brandsma

CDA-lijsttrekker Linda Hofman tijdens het verkiezingsdebat in Eindhoven. © Koen Verheijden

Om de komende verkiezingen te winnen moet het CDA bij de plaatselijke partijen stemmen weghalen. CDA-kandidaten presenteren zich als 'lokaal'. Maar wel met een landelijk netwerk.

Op de fiets arriveert lijsttrekker Linda Hofman (30) bij buurthuis De Blokhut. Op haar rug heeft zij een koker met daarin een banner, een grote CDA-poster voor op de achtergrond tijdens het verkiezingsdebat dat zij vanavond zal voeren met andere Eindhovense kandidaten. Even later arriveert ook Remco van Dooren (22), in een CDA-groene jas, nummer twee op de lijst.

Lees verder na de advertentie
De chris­ten-de­mo­cra­ten presenteren zich vooral als lokale politici, met toevallig een groen CDA-jasje

Hofman is al voor de tweede keer lijsttrekker. Van Dooren is nieuw. Hij was al op zijn achttiende voorzitter van de dorpsraad in Acht, een van de kernen van Eindhoven. Hij geldt als een talent en regelde bijvoorbeeld alvast dat er bussen door de stad rijden met zijn naam erop.

Groen CDA-jasje

Bij het debat in de Iris- en Rochusbuurt heeft Hofman het makkelijk. De stemming onder de Eindhovense politici is gemoedelijk. Als de CDA'er pleit voor meer bibliotheken in de wijken en oppert dat dat 'ook in een buurthuis kan', krijgt zij al snel een instemmende reactie van onder andere de PvdA-wethouder in het discussiepanel.

In de gemeenteraad van Eindhoven zit het CDA met vier van de vijfenveertig zetels in de oppositie. Tot 2010 waren de christen-democraten altijd vertegenwoordigd in het wethouderscollege en de ambitie van het jonge duo dat in Eindhoven de kar trekt, is om die status in ere te herstellen.

Om de verkiezingen te winnen zal het CDA vooral stemmen bij de lokale partijen weg moeten halen. Daarom presenteren de christen-democratische kandidaten zich vooral als lokale politici, met toevallig een groen CDA-jasje. De afgelopen decennia daalde het aantal raadsleden gestaag. De partij hoopt die trend om te buigen op 21 maart.

Vier jaar geleden haalde het CDA in totaal 1580 raadszetels. Minpunt: er gingen ruim honderd zetels verloren. Pluspunt: het CDA is van de landelijke partijen met afstand de grootste. CDA'ers roepen graag dat zij de grootste 'landelijke lokale partij' zijn.

Verantwoordelijkheidsvakantie

De partijtop wijst het liefst op de zonnige kant. Het CDA was opgetogen toen de partij vier jaar geleden minder verloor dan verwacht. "Wij hebben de weg omhoog gevonden", zei partijleider Sybrand Buma toen na een blik op het uitslagenbord.

Een belangrijk verschil voor de kandidaten van het CDA is dat de partij vier jaar geleden in de Tweede Kamer in de oppositie zat. De christen-democraten namen even 'verantwoordelijkheidsvakantie', zoals de concurrentie dat noemde. Lastig was dat voor CDA'ers die lokaal graag mee wilden doen aan het bestuur. Maar sinds eind vorig jaar is het CDA in Den Haag weer één van de regeringsfracties en het kabinet laat maatregelen die tot tumult in de gemeenten kunnen leiden nog even op de plank liggen.

Kan het CDA op 21 maart opnieuw de meeste gemeenteraadszetels binnenhalen? Of zit er misschien zelfs een verrassing in, een stijging van het aantal raadsleden? Het CDA doet bijna overal in Nederland mee, in 332 van de 335 gemeenten waar verkiezingen worden gehouden. De belangrijkste opdracht voor de christen-democraten is de lokale partijen in toom te houden.

Meijerijstad

Voor winst van het CDA lijkt Brabant het belangrijkste strijdtoneel. Het is traditioneel een belangrijk bastion van de partij en haar voorloper, de Katholieke Volkspartij (KVP). Maar de laatste jaren verloor het CDA uitgerekend in die streek aanhang. Het leidde ertoe dat de christen-democraten in alle provincie-besturen zijn vertegenwoordigd, behalve in de gedeputeerde staten van Brabant. Er is meestal een groot verschil tussen platteland en stad. In het landelijke gebied is de partij vaak nog dominant, maar ook Brabant verstedelijkt.

Linda Hofman trekt voor de tweede keer de CDA-lijst in Eindhoven © Koen Verheijden

De aanhang van het CDA werd de afgelopen jaren kleiner en die van lokale partijen nam toe. Bij de Brabantse gemeenteraadsverkiezingen haalde het CDA in maart 2010 nog 17,4 procent. Dat werd vier jaar geleden 16,9. Brabantse lokale partijen trokken meer stemmers: van 34,4 procent in 2010 naar 37,2 procent vier jaar geleden.

Als het aankomt op de lobby naar de provincie en de landelijke politiek slaan de lokale partijen geen deuk in een pakje boter

Huib van Olden, CDA-wethouder en lijsttrekker in Den Bosch

De uitslag bij de herindelingsverkiezingen in november 2016 in de plattelandsgemeente Meierijstad (Veghel, Schijndel en Sint Oedenrode) biedt het CDA hoop. Daar haalde de partij 25 procent van de stemmen. Andere landelijke partijen bleven onder de 10 procent. Alleen de lokale partij Team Meierijstad haalde meer stemmen dan de christen-democraten.

Rentmeesterschap

Om strijd te kunnen leveren met lokale partijen nemen de CDA-kandidaten de kleur aan van de omgeving. De Brabantse verkiezingsprogramma's staan bol van pragmatische plannen voor meer woningen, betere wegen, het gesprek met de burger en een mooi winkelcentrum. De voorzitter van de plaatselijke sportvereniging of een bekende winkelier op de lijst helpt ook. Tegelijkertijd is de opdracht voor de CDA-kandidaten om te laten zien dat zij meer te bieden hebben dan lokale initiatieven, dat zij deel uitmaken van een landelijke partij met contacten in Den Haag, een wetenschappelijk instituut en een lange geschiedenis.

Dat lokale denken maakt al jaren deel uit van de CDA-ideologie. Naast rentmeesterschap en solidariteit bepleit het CDA de 'gespreide verantwoordelijkheid'; neem beslissingen op een zo laag mogelijk niveau. Het is een vervolg op de soevereiniteit in eigen kring van Abraham Kuyper. Sybrand Buma bepleitte vier jaar geleden het 'right to challenge' voor buurten en wijken, het recht om een beter plan te bedenken dan waar de gemeente mee komt. De Eindhovense lijsttrekker Hofman had in het verkiezingsdebat haar eigen variant. Zij vindt het een mooi streven dat buurten zelf 10 procent van de gemeentebegroting mogen invullen.

In het verkiezingsdebat in Eindhoven wijst Hofman er verder op dat voor lokale politici goede lijntjes met Den Haag belangrijk zijn. Bijvoorbeeld als er meer geld van de rijksoverheid nodig is voor de lokale cultuursector.

PVV

Dat signaleert Huib van Olden, CDA-wethouder en lijsttrekker in Den Bosch ook: "Als het aankomt op de lobby naar de provincie en de landelijke politiek slaan de lokale partijen geen deuk in een pakje boter. Dan kijken zij naar het CDA en andere landelijke partijen."

Van Olden was voorzitter van de CDA-afdeling in Eindhoven, zat vier jaar in de gemeenteraad van Den Bosch en is nu al acht jaar wethouder in die stad. Hij wijst erop dat Den Bosch een lange traditie heeft van lokale partijen; Bosch Belang heeft een zetel in de raad sinds 1923. Vijf van de twaalf partijen in de gemeenteraad zijn alleen lokaal actief. Van Olden signaleert dat het Brabantse volksgevoel de afgelopen decennia is veranderd. Er zijn meer partijen met één of twee agendapunten. Zo ontstaan veel kleine lokale partijen: "Het algemeen belang vinden zij minder relevant."

Lokale partijen kent Van Olden dus al heel lang maar voor het eerst heeft hij te maken met de PVV die in Den Bosch meedoet aan de verkiezingen. "Ik heb geen idee wat dat gaat betekenen voor de uitslag", zegt de CDA'er. Op landelijk niveau is partijleider Sybrand Buma mordicus tegen samenwerking met de PVV. Maar op lokaal niveau, zegt hij, is het aan de afdelingen een keuze te maken. Van Olden weet nog niet wat hij doet. "Een verkiezingsprogramma heb ik niet kunnen ontdekken. Samenwerking ligt niet voor de hand, maar ik ben een democraat en ik wil dus eerst weten wat de PVV in Den Bosch van plan is voordat wij beslissen."

No-nonsense

Net als in Eindhoven viel het CDA in Uden in 2010 buiten het bestuur van de gemeente. Lijsttrekker Maurits van den Bosch is ervan overtuigd dat zijn partij een belangrijke rol kan spelen in de gemeentepolitiek. Om de stemming niet te bederven hebben de christen-democraten de afgelopen jaren 'constructief oppositie gevoerd'. De titel van het verkiezingsprogramma luidt dan ook 'Stem Positief'.

Kiezers die ik tegenkom noemen het CDA wel eens een boerenpartij. Dat is voor ons in de stad een lastig beeld want in Eindhoven zijn wij met andere dingen bezig, zoals techniek en design

Linda Hofman, CDA-lijsttrekker in Eindhoven

"Het aantal zetels is flink gedaald sinds de jaren zeventig en tachtig, maar wij doen nog steeds wat nodig is op het gebied van wonen, bereikbaarheid en winkelcentra. Het is no-nonsense. Wij kijken naar politiek alsof je vanuit een helikopter het land aanschouwt. Mijn persoonlijke doelstelling is om de samenwerking tussen partijen in de raad te verbeteren."

Van den Bosch denkt dat het CDA zich kan onderscheiden van lokale partijen door de manier waarop zijn partij 'iedereen in de gemeente wil laten meebeslissen'. Hij meent dat het CDA hiervoor meer oog heeft dan andere partijen. De vastgestelde regels over inspraak schieten tekort. "Wij willen het zo organiseren dat mensen snappen dat zij inspraak hebben. Je kunt inderdaad niet iedereen zijn zin geven en daarom is het daarna belangrijk om beter aan te geven op basis waarvan de gemeente beslissingen heeft genomen."

Geen canavalstype

Soms is het ook lastig om onderdeel te zijn van een landelijke partij, ervaart Hofman. In Eindhoven merkt zij dat van het CDA bekend is dat de partij opkomt voor de belangen van boeren. "Kiezers die ik tegenkom noemen het CDA wel eens een boerenpartij. Dat is voor ons in de stad een lastig beeld want in Eindhoven zijn wij met andere dingen bezig, zoals techniek en design."

Welke landelijke kopstukken halen de lokale politici naar Noord-Brabant om de kiezers te werven en het kader te enthousiasmeren? Ondanks zijn droge humor lijkt de protestantse partijleider Sybrand Buma niet onmiddellijk een gigantisch stemmenkanon in het zuiden van het land. "Geen carnavalstype", zegt Van Olden. Maar alle afdelingen geven te kennen dat hij van harte welkom is. Toch zet het CDA andere partijtijgers in. De ministers Hugo de Jonge (volksgezondheid) en Wopke Hoekstra (financiën) gaan naar Eindhoven. Kamerlid René Peters, ex-wethouder in Oss, was onder meer in Den Bosch.

Van den Bosch in Uden zegt: "Misschien komt Buma nog. Wij horen dat meestal vrij laat. Het zou mooi zijn. Dat geeft een beetje exposure en wij zijn heel trots op hem. Maar het belangrijkste werk in de verkiezingscampagne moeten wij toch zelf doen."

Lees meer achtergronden, analyses en nieuws over de gemeenteraadsverkiezingen via trouw.nl/gemeenteraad2018. Bijvoorbeeld waarom de PvdA lokaal geen PvdA meer wil heten.

Deel dit artikel

De chris­ten-de­mo­cra­ten presenteren zich vooral als lokale politici, met toevallig een groen CDA-jasje

Als het aankomt op de lobby naar de provincie en de landelijke politiek slaan de lokale partijen geen deuk in een pakje boter

Huib van Olden, CDA-wethouder en lijsttrekker in Den Bosch

Kiezers die ik tegenkom noemen het CDA wel eens een boerenpartij. Dat is voor ons in de stad een lastig beeld want in Eindhoven zijn wij met andere dingen bezig, zoals techniek en design

Linda Hofman, CDA-lijsttrekker in Eindhoven