Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

CDA en D66: Tegenpolen die het goed met elkaar kunnen vinden

democratie

Jelle Brandsma

Sybrand Buma (CDA) en Alexander Pechtold (D66), tijdens het laatste TV-debat van de NOS. © EPA

Alexander Pechtold (D66) en Sybrand Buma (CDA) zijn allebei onmisbaar voor een nieuw kabinet. De verschillen tussen de twee partijen zijn enorm. Kunnen ze die overbruggen om een kabinet met VVD en GroenLinks mogelijk te maken?

Voor Alexander Pechtold is het nu of nooit. Aan de onderhandelingstafel bij informateur Edith Schippers zal de D66-leider het liefst meteen neerstrijken op de middelste stoel. Dan kan hij zijn bemoedigende blikken naar de andere drie partijen sturen. Pechtold weet wat hij wil: regeren met VVD, CDA en GroenLinks, in een breed kabinet 'dat muren kan slechten, want dat is wat mensen in het land van ons verwachten', zoals hij dinsdag in de Tweede Kamer zei. Hij vindt deze combinatie het 'meest gewenste kabinet'.

Lees verder na de advertentie

Als enige is de D66-leider al vanaf het begin enthousiast over deze coalitie. Hij kan het zich permitteren. Want D66 is sowieso nodig, voor het eerst in tien jaar. Zonder de negentien zetels van de sociaal-liberalen kan geen kabinet een meerderheid vergaren in de Tweede Kamer. De tien zetels in Eerste Kamer helpen ook. Als Pechtold in deze onderhandelingen 'hard to get' zou spelen, zou niemand dat geloven. Dat laat hij dus maar achterwege. Hij opteert zelfs keihard voor één mogelijkheid: met GroenLinks. Lukt dat niet, dan gaat D66 nog niet zomaar aanschuiven in een kabinet met de ChristenUnie, bijvoorbeeld.

Inhoudelijk zal Pechtold wel stevig onderhandelen. Er staat persoonlijk veel voor hem op het spel. Pechtold is al elf jaar partijleider, bouwde D66 weer op toen de partij in 2006 na haar laatste regeeravontuur in puin lag - en haalde vervolgens bij allerlei verkiezingen negen zeges op rij. Het moet nu gebeuren. Hij gaat niet nog eens oppositie voeren.

De andere reden dat D66 inzet op GroenLinks en niets anders: met GroenLinks samen kan D66 het klimaatbeleid vleugels geven

Grote brug te slaan

Voor Pechtold is regeringsdeelname de kroon op het werk. D66 wil als middenpartij graag besturen. Al één keer was de partij er dichtbij, in 2010. Samen met Femke Halsema van GroenLinks probeerde Pechtold toen Mark Rutte van de VVD over te halen tot 'Paars Plus', met de PvdA als vierde partij. Halsema beschrijft in haar boek 'Pluche' dat Pechtold zelfs al even hoopte dat D66 de premier kon leveren, 'want hij vroeg zich af of Mark Rutte wel geschikt zou zijn'. De missie mislukte. Maar Pechtold zal er deze formatie nog vaak aan terugdenken.

Inhoudelijk heeft D66 dit keer een veel grotere brug te slaan voor zij kan regeren met GroenLinks dan toen. Onder Jesse Klaver is de partij economisch weer veel linkser, en daar moet D66 weinig van hebben. Pechtold noemde GroenLinks onlangs in een gesprek met deze krant nog 'ongelooflijk oud links'. Toch wil hij Jesse Klaver nu heel graag in een kabinet hebben. Dat heeft twee redenen. Het zorgt voor een brede basis, en dat vindt D66 belangrijk, na de verkiezingen waar kiezers zich verspreidden over vele partijen. "Mensen verwachten dat we in de formatie muren slechten, dat we samenwerken", vindt Pechtold. De andere reden dat D66 inzet op GroenLinks en niets anders: met GroenLinks samen kan D66 het klimaatbeleid vleugels geven, en ook op onderwerpen als integratie en zelfbeschikking liggen die partijen dichter bij elkaar.

Inhoudelijke relatie

Regeren met het CDA is veel minder vanzelfsprekend voor D66. Als ze samen in een kabinet komen, zullen de inhoudelijke verschillen tussen D66 en CDA veel meer in het oog springen dan bijvoorbeeld die tussen D66 en de VVD. Over integratie, klimaat, levenseinde en arbeidsmarkt liggen de standpunten ver uiteen. Het progressieve D66 en het conservatieve CDA staan soms lijnrecht tegenover elkaar.

Wat heel veel helpt: de persoonlijke relatie tussen Pechtold en Buma is ronduit goed, en beiden gunnen het elkaar te kunnen gaan regeren. Ze voerden op totaal verschillende manieren oppositie, de afgelopen jaren, maar hadden achter de schermen veel contact. D66 en CDA 'lijken op elkaar in degelijkheid en redelijkheid', klinkt het binnen de D66-fractie.

Met vooruitziende blik investeerde D66 afgelopen jaar ook inhoudelijk in de relatie met de christelijke partijen. Hun kritiek was dat D66 bezig was met een 'kruistocht' tegen christelijk politiek erfgoed. Alexander Pechtold trok zich dat aan, en veranderde zijn toon, vooral door te benoemen hoe goed hij ziet wat de gevoeligheden zijn.

Mocht de formatie van een kabinet met GroenLinks mislukken, dan wil D66 eerst onderzoeken of een progressief kabinet, met PvdA en SP erbij, een mogelijkheid is

Meer dan twee smaken

De vele keren dat Pechtold en Buma de afgelopen jaren op één van beider werkkamers koffie dronken, hebben een basis van vertrouwen gelegd. Pechtold is sowieso iemand die veel tijd investeert in het contact; hij heeft de afgelopen weken al veel gebeld en koffie gedronken met CDA en VVD, en ging met Jesse Klaver naar de Chinees. De goede verstandhouding tussen Pechtold en Buma zou daarbij zomaar één van de pijlers kunnen worden van een kabinet met GroenLinks en VVD. Voor regeren met vier partijen is veel vertrouwen nodig.

D66 beseft maar al te goed dat het CDA liever regeert met de ChristenUnie, dan met GroenLinks. De kunst voor Alexander Pechtold is om te zorgen dat ook Sybrand Buma erin gaat geloven. Want wat voor Buma het voorkeursscenario is (VVD, CDA, D66, ChristenUnie), is voor Pechtold juist de minst aantrekkelijke optie. Dat kabinet zal een rechtsere en christelijker signatuur krijgen, wat de achterban van D66 altijd ingewikkeld vindt.

"Er zijn meer dan twee smaken", benadrukt Alexander Pechtold steeds. Daarmee bedoelt hij: D66 is niet zomaar in voor die tweede optie. Mocht de formatie van een kabinet met GroenLinks mislukken, dan wil D66 eerst onderzoeken of een progressief kabinet, met PvdA en SP erbij, een mogelijkheid is.

Goede band tussen Rutte en Buma is wenselijk

Als de zeven mannen en twee vrouwen dezer dagen de Stadhouderskamer van de Tweede Kamer betreden, gaat Sybrand Buma misschien wel als laatste zitten. De CDA-leider is zo opgevoed - anderen voor laten gaan - maar het is ook zijn houding ten opzichte van het groepje dat een nieuw kabinet probeert te vormen. Jullie willen graag met mij, maar ik hoef niet per se met jullie, straalt hij uit. Van de vier partijen die met informateur Edith Schippers praten over een nieuw kabinet zit het CDA op de rechterflank en soms in het midden; in ieder geval op een positie waar niemand om Buma heen kan.

Het CDA bezet negentien zetels in de nieuwe Tweede Kamer en twaalf in de Eerste Kamer. De partij is daarmee belangrijk om meerderheden te organiseren. Maar door de opstelling van Sybrand Buma in de afgelopen vier jaar oppositie en in de verkiezingscampagne zijn er ook nog een paar plooien glad te strijken.

In de aanloop naar de verkiezingen heeft Buma permanent zijn aanvallen gericht op premier Mark Rutte. Van zijn beleid deugde weinig en de man zelf was volgens Buma debet aan een morele crisis met onder meer zijn omstreden uitspraak 'Pleur op' aan het adres van Nederlandse Turken die journalisten het werk onmogelijk maken. Ook in debatten afgelopen jaren was er tussen Buma en Rutte geen wederzijds begrip waar te nemen. Nou ziet Buma zichzelf niet onmiddellijk in het kabinet zitten, maar ook als hij als fractieleider het CDA-geluid vanuit de Kamer vertolkt, is een goede relatie met de minister-president van belang.

D66, GroenLinks en in mindere mate de VVD kennen die angst veel minder, staan meer open voor andere culturen, kijken nieuwsgierig en onbevangen de wereld in

Nationalistische koers

Over de inhoud van de kritiek van Buma op Rutte zal in de formatie ook gesproken moeten worden. Het CDA wil de besprekingen morgen beginnen met een analyse van de stand van het land. Wat Buma betreft is de boel verwaarloosd, is Nederland helemaal geen gaaf land, maar een land 'dat langzaam afbrokkelt'. Rutte heeft een positiever beeld en dus is de vraag hoe die analyse er uit komt te zien. Komt die analyse er wel als partijen zo verschillende denken en kunnen zij het dan toch pragmatisch eens worden over maatregelen die het nieuwe kabinet moet nemen?

Het CDA onderscheidt zich door een nationalistische koers. Buma zegt dat dat nodig is omdat mensen bang zijn hun identiteit en cultuur te verliezen. "Het goede in de samenleving moet overeind blijven en dat gaat niet vanzelf. Je hoort met twee benen op de grond te staan, stevig in je schoenen, op de plek waar je bent geboren", zei hij daarover in een interview met Trouw. Alleen als je weet wat je eigen identiteit is, ben je in staat vernieuwing en verandering op te vangen, meent hij. De komst van vluchtelingen en problemen met de Europese Unie hebben hem dat duidelijk gemaakt. D66, GroenLinks en in mindere mate de VVD kennen die angst veel minder, staan meer open voor andere culturen, kijken nieuwsgierig en onbevangen de wereld in.

Waar Buma en Klaver gaan botsen zijn de maatregelen om kli­maat­ver­an­de­ring tegen te gaan

Botsen

In de formatie zal Sybrand Buma bij Jesse Klaver van GroenLinks steun zoeken als plannen voor hervorming van de arbeidsmarkt ter sprake komen. Het huidige kabinet van VVD en PvdA maakte daarmee een begin, maar de liberale partijen VVD en D66 willen het ontslagrecht opnieuw aanpassen. D66 denkt dat mensen vaker een baan krijgen als zij ook makkelijker weer buiten de deur gezet kunnen worden. VVD wil collectieve afspraken over salarissen tussen bonden en bedrijven beperken. Het CDA is kritisch over aanpassing van het ontslagrecht en is mordicus tegen 'de Amerikaanse arbeidsmarkt, het recht van de sterkste'. Alhoewel GroenLinks in het recente verleden ook een liberale toon aansloeg, heeft Klaver met zijn CNV-verleden oog voor het collectieve denken.

Waar Buma en Klaver gaan botsen zijn de maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan. In de campagne kwam de CDA-leider woorden te kort om 'belasting op vlees en files' van GroenLinks van de hand te wijzen. Het CDA wil net als GroenLinks de klimaatdoelen van Parijs halen en pleit voor meer duurzame energie, maar doet daarvoor geen concrete voorstellen.

Wie een etiket wil voor de partij die Buma de afgelopen vier jaar in de oppositie vorm heeft gegeven komt uit bij termen als conservatief en collectief

Geen bindmiddel

Sybrand Buma had natuurlijk liever de ChristenUnie aan tafel gehad dan GroenLinks. Daarin zou hij een partner hebben gevonden bij zijn verzet tegen ethische thema's zoals de D66-voorstellen voor hulp bij zelfdoding bij voltooid leven. Zijn culturele verhaal over de identiteit van Nederland sluit ook beter aan bij de ChristenUnie. De partij wil net als GroenLinks forse maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan maar is net als het CDA weer poeslief voor boeren (in de eigen achterban).

D66-leider Alexander Pechtold ziet graag een kabinet dat links en rechts verenigt. Het CDA als buffer tussen de flanken bestaat niet meer. Wie een etiket wil voor de partij die Buma de afgelopen vier jaar in de oppositie vorm heeft gegeven komt uit bij termen als conservatief en collectief. Buma zal niet het bindmiddel zijn tussen links en rechts, geen stopverf, zoals hij het zelf noemt. Misschien zorgt Rutte eerder voor cement tussen de bouwstenen met zijn afkeer van visie en met zijn ervaring in het smeden van compromissen.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
De andere reden dat D66 inzet op GroenLinks en niets anders: met GroenLinks samen kan D66 het klimaatbeleid vleugels geven

Mocht de formatie van een kabinet met GroenLinks mislukken, dan wil D66 eerst onderzoeken of een progressief kabinet, met PvdA en SP erbij, een mogelijkheid is

D66, GroenLinks en in mindere mate de VVD kennen die angst veel minder, staan meer open voor andere culturen, kijken nieuwsgierig en onbevangen de wereld in

Waar Buma en Klaver gaan botsen zijn de maatregelen om kli­maat­ver­an­de­ring tegen te gaan

Wie een etiket wil voor de partij die Buma de afgelopen vier jaar in de oppositie vorm heeft gegeven komt uit bij termen als conservatief en collectief